II FSK 131/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Grzegorz Krzymień, Sędziowie NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), WSA del. Beata Cieloch, Protokolant Anna Dziosa, po rozpoznaniu w dniu 27 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. M. i R. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 6 października 2009 r. sygn. akt I SA/Gd 400/09 w sprawie ze skargi J. M. i R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 30 marca 2009 r. sygn. akt [...] w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2008 r. oddala skargę kasacyjną. 1. Wyrokiem z dnia 6 października 2009 r., I SA/Gd 400/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę J. M. i R. M. (zwani dalej: skarzącymi) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia 30 marca 2009 r., w przedmiocie podatku od środków transportowych za 2008 r. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że Prezydent Miasta S. decyzją z dnia 22 grudnia 2008 r., określił skarżącym zobowiązanie w podatku od środków transportowych - samochodu ciężarowego nr rej. GKY 3051 w kwocie 1.260 zł oraz przyczepy nr rej. GKX 7756 w kwocie 1.332 zł - za rok 2008. Jako podstawę prawnomaterialną rozstrzygnięcia organ wskazał art. 8, art. 9 i art. 11 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 121, poz. 844 ze zm.) zwanej dalej u.p.o.l. - oraz uchwałę Rady Miasta S. Nr X/118/2007 z dnia 12 października 2007 r. w sprawie określenia stawek podatku od środków transportowych na terenie miasta S.. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący zarzucili dokonanie wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy, bowiem rozpatrując sprawę Prezydent Miasta całkowicie pominął wyjaśnienia, że będące przedmiotem opodatkowania samochód ciężarowy marki STAR ze względu na stan techniczny po około trzydziestoletniej eksploatacji nie nadawał się do użytku i pozostawiony został na południu Polski, zaś przyczepa marki SCANIA została zatrzymana na parkingu celnym celem zabezpieczenia należności, a następnie złomowana. Wskazali również, że działalność gospodarczą w zakresie usług transportowych prowadzili do 2000 r., w latach 1998 - 2000 dokonali sprzedaży pozostałych środków transportu wykorzystywanych w działalności gospodarczej i od początku roku 2001 nie są ich właścicielami. Przy czym nie są w stanie udokumentować powołanych okoliczności, gdyż dokumentacja księgowa i podatkowa dotycząca prowadzonej działalności gospodarczej, zgodnie z obowiązującymi przepisami, została zniszczona przed 2006 r. Z tych przyczyn od 2001 r. nie składali deklaracji dotyczących podatku od środków transportowych. 3. Decyzją z dnia 30 marca 2009 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ ten wskazał, że ze znajdujących się w aktach sprawy informacji Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców z dnia 11 listopada 2008 r. i Wydziału Komunikacji UM S. wynika jednoznacznie, iż skarżący są właścicielami samochodu ciężarowego marki STAR od dnia 28 lipca 1994 r., zaś przyczepy ciężarowej marki SCANIA od dnia 16 czerwca 1994 r. Z uwagi na fakt, że zgodnie z ewidencją pojazdów wymienione pojazdy są nadal zarejestrowane na skarżących, jako ich właścicieli, a twierdzenia strony o ich zbyciu nie zostały udowodnione, SKO uznało brak podstaw do zmiany decyzji organu pierwszej instancji. Końcowo organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w świetle orzecznictwa sądowoadministracyjnego tylko stałe wyrejestrowanie pojazdu skutkuje wygaśnięciem obowiązku w podatku od środków transportowych. 4. W skardze na powyższą decyzję skarżąca ponowiła zarzuty i stanowisko prezentowane na etapie postępowania odwoławczego. 5. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. 6. Uzasadniając wydany wyrok sąd pierwszej instancji powołując się na treść art. 71 ust 1, art. 73 ust. 5 oraz art. 74 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (tekst jednolity: Dz. U. 2003 r. Nr 58 poz. 515, ze zm.) zwanej dalej: p.r.d. – wskazał, że podatek od środków transportowych jest podatkiem majątkowym, związanym z posiadaniem prawa własności, bowiem treść przepisów tej ustawy jednoznacznie wskazuje na majątkowy charakter tego podatku, bowiem obowiązek podatkowy w tym podatku spoczywa na właścicielu pojazdu. Mając to na uwadze sąd wskazał, że spór w sprawie sprowadza się do ustalenia, czy środki transportowe, których właścicielem są skarżący (na których te środki transportowe są zarejestrowane) podlegają podatkowi od środków transportowych na podstawie art. 9 ust. 1 u.p.o.l. Wskazując treść tego przepisu sąd podniósł, że obowiązek podatkowy wynika z okoliczności, iż dany środek transportowy jest zarejestrowany i stanowi własność podatnika. Co prawda ustawa wart. 12 u.p.o.l. dopuszcza zwolnienia w podatku od środków transportowych, jednakże żadna z wymienionych w tym przepisie przesłanek nie może znaleźć zastosowania w przedmiotowej sprawie. A zatem obowiązek podatkowy ciąży na właścicielu środka transportowego niezależnie od tego, czy używał on pojazdu czy też nie, a obowiązek ten wygasa dopiero z chwilą wyrejestrowania pojazdu. Sąd podzielił przy tym stanowisko zawarte w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia15 lipca 2008 r., II FSK 520/2007, w którym zawarto pogląd, że zgodnie z art. 9 ust. 1 u.p.o.l. obowiązek podatkowy wynika z okoliczności, iż dany środek transportowy jest zarejestrowany i stanowi własność podatnika; obowiązek podatkowy ciąży na właścicielu środka transportowego niezależnie od tego, czy używał on pojazdu czy też nie, a obowiązek ten wygasa dopiero z chwilą wyrejestrowania pojazdu. Dlatego sąd pierwszej instancji uznał, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie zasługiwał na uwzględnienie. W ocenie sądu istotne było również i to, że organy podatkowe nie mogły stosować art. 79 ust. 1 p.r.d., bowiem nie są i nie były one uprawnione do badania podstaw wyrejestrowania pojazdu i ich oceny w dacie powstawania obowiązku podatkowego. W dalszej kolejności sąd wskazał, że nie podziela stanowiska strony, iż podatek od środków transportowych wynika z faktu dopuszczenia ich do ruchu po drogach publicznych i wiąże się z faktycznym poruszaniem się ich po ciągach komunikacyjnych. Odwołując się w tym zakresie do art. 8 oraz art. 9 ust. 1 u.p.o.l. sąd wskazał, że w przypadku zmiany właściciela środka transportowego zarejestrowanego, obowiązek podatkowy ciąży na poprzednim właścicielu do końca miesiąca, w którym nastąpiło przeniesienie własności, co ustawodawca podkreśla w dyspozycji art. 9 ust. 3 u.p.o.l. Nie budziło wątpliwości interpretacyjnych sądu to, że pod pojęciem zmiany właściciela należy również rozumieć przeniesienie własności środka, wynikiem czego jest zmiana właściciela, zgłoszona do właściwego organu prowadzącego rejestr pojazdów. Nie budziło również wątpliwości sądu, że wygaśnięcie obowiązku podatkowego jest następstwem wyłącznie stałego lub czasowego wycofania z ruchu, rozumianego jako następstwo wyrejestrowania środka transportowego. Istnienie prawa własności, jak i fakt, że pojazd jest zarejestrowany lub wpisany do rejestru oznacza, iż osoba figurująca w rejestrze jako właściciel pojazdu jest obciążona obowiązkiem podatkowym w podatku od środków transportowych. Sąd powołując się na art. 9 ust. 4, 4a, 4b i ust. 5 u.p.o.l. wskazał, że porzucenie pojazdu bądź jego fizyczna likwidacja, brak możliwości faktycznego korzystania z zarejestrowanego środka transportowego, np. wskutek jego remontu lub zajęcia przez komornika, czasowego wycofania pojazdu z ruchu udokumentowane zaświadczeniem wydawanym przez kierownika urzędu rejonowego - nie zwalnia z obowiązku podatkowego. Nie wystarczy zatem faktyczne wycofanie z ruchu środka transportowego, jako wynik jego uszkodzenia powodującego niemożność poruszania się po ciągach komunikacyjnych. Nie jest też wystarczające faktyczne wycofanie pojazdu z ruchu, z uwagi na jego zużycie czy złomowanie, bowiem koniecznym jest dokonanie wyrejestrowania na stałe, w trybie przewidzianym przepisami rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 22 lipca 2002 r. w sprawie rejestracji i oznaczania pojazdów. Odnosząc się natomiast do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, sąd pierwszej instancji wskazał, że zebrany materiał dowodowy nie narusza dyspozycji art. 187 § 1 i 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) zwanej dalej: ord. pod. - zaś uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie uchybia wymogom prawnym. W sprawie bowiem strona skarżąca nie zaprezentowała żadnego dowodu, w tym umowy sprzedaży przedmiotu opodatkowania, który podważyłby ustalenia dokonane przez organ - ze znajdujących się w aktach sprawy informacji Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców oraz z Wydziału Komunikacji Urzędu Miejskiego w S. wynika, iż skarżący od 28 lipca 1994 r. są właścicielami samochodu ciężarowego marki STAR, zaś przyczepy ciężarowej marki SCANIA od 16 czerwca 1994 r. Z uwagi na fakt, że zgodnie z ewidencją pojazdów wymienione pojazdy są nadal zarejestrowane na podatników jako ich właścicieli, zastosowanie jako podstawy prawnej wydanych decyzji przepisów prawa materialnego jest prawidłowe. 7. W skardze kasacyjnej podatnicy zaskarżyli powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie a mianowicie: - art. 9 ust. 1 i 3 u.p.o.l. w zw. z art. 180, art. 181 i art. 187 zd. drugie K.c. poprzez przyjęcie, że obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych nieprzerwanie ciąży także na osobach fizycznych nie będących już właścicielami lub współwłaścicielami środków transportowych, jeżelipo zmianie prawa własności tych rzeczy nie wpłynie do właściwego organu podatkowego zawiadomienie z innego urzędu (Wydziału Komunikacji) o rejestracji takich pojazdów imieniem ich faktycznych właścicieli lub wniosek o ich wyrejestrowanie z centralnej ewidencji pojazdów w związku z ich utratą bądź fizyczną likwidacją, - art. 9 ust. 6 pkt 2 u.p.o.l. przez przyjęcie, że rezygnacja przez podatnika z prawa do skorygowania rocznej deklaracji w podatku od środków transportowych po zbyciu lub utraceniu w ciągu roku kalendarzowego jednego lub kilku z tych środków, powoduje przedłużenie obowiązku podatkowego w tym zakresie na czas nieoznaczony przekraczający techniczną i fabryczną żywotność pojazdu mechanicznego. W związku z tak postawionymi zarzutami skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz o przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów procesowych postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna wobec braku usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu. 8. Stosownie do art. 9 ust. 1 u.p.o.l. (w zakresie mającym zastosowanie w niniejszej sprawie) obowiązek podatkowy w zakresie podatku od środków transportowych, z zastrzeżeniem ust. 2, ciąży na osobach fizycznych i osobach prawnych będących właścicielami środków transportowych. Obowiązek ten wygasa na skutek zaistnienia następujących okoliczności: a) zbycia pojazdu (stosownie do art. 9 ust. 3 u.p.o.l., w przypadku zmiany właściciela zarejestrowanego środka transportowego obowiązek podatkowy ciąży na poprzednim właścicielu jedynie do końca miesiąca, w którym nastąpiło przeniesienie prawa własności), b) wyrejestrowania pojazdu (z końcem miesiąca, w którym środek transportowy został wyrejestrowany lub wydana została decyzja organu rejestrującego o czasowym wycofaniu tego pojazdu z ruchu - art. 9 ust. 5 u.p.o.l.). W zakresie pierwszej z wymienionych przesłanek strona mogłaby uwolnić się od obowiązku opłacania podatku od środków transportowanych na tej podstawie, gdyby wykazała, że w ogóle jak i kiedy wyzbyła się własności przedmiotu opodatkowania (por. wyrok NSA z dnia 24 stycznia 2008 r., II FSK 1641/06, dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Ustawodawca wygaśnięcie obowiązku podatkowego w odniesieniu do zarejestrowanego środka transportowego wiąże bowiem z chwilą zbycia pojazdu, a nie jego wyrejestrowania z właściwej ewidencji pojazdów prowadzonej przez starostę. Podkreślić jednakże ponownie należy, że to strona musi udowodnić fakt zbycia pojazdu. Obowiązek podatkowy wygasa również z końcem miesiąca, w którym środek transportowy został wyrejestrowany. Przesłanki wyrejestrowania pojazdu określone są w art. 79 ust. 1 p.r.d. Przepis ten stanowi, że pojazd podlega wyrejestrowaniu na wniosek jego właściciela w przypadku: - przekazania pojazdu do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów, na podstawie zaświadczenia o demontażu pojazdu albo równoważnego dokumentu wydanego w innym państwie; - kradzieży pojazdu, jeżeli jego właściciel złożył stosowne oświadczenie pod odpowiedzialnością karną za fałszywe zeznania; - wywozu pojazdu z kraju, jeżeli pojazd został zarejestrowany za granicą lub zbyty za granicę; - zniszczenia (kasacji) pojazdu za granicą; - udokumentowanej trwałej i zupełnej utraty posiadania pojazdu bez zmiany w zakresie prawa własności; - przekazania niekompletnego pojazdu do przedsiębiorcy prowadzącego stację demontażu lub przedsiębiorcy prowadzącego punkt zbierania pojazdów, na podstawie zaświadczenia o przyjęciu niekompletnego pojazdu albo równoważnego dokumentu wydanego w innym państwie. Stwierdzić zatem należy, że dopiero wydanie przez właściwego starostę decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu spowoduje, iż z końcem miesiąca, w którym dokonano wyrejestrowania pojazdu, nastąpi wygaśnięcie obowiązku podatkowego. Dopóki właściciel nie złoży wniosku o wyrejestrowanie pojazdu i - w konsekwencji - nie zostanie wydana decyzja o jego wyrejestrowaniu, dopóty ciążyć będzie na nim obowiązek podatkowy w podatku od środków transportowych (por. wyrok WSA w Poznaniu z 8 kwietnia 2004 r., I SA/Po 1911/02, wyrok WSA w Warszawie z 30 grudnia 2004 r., III SA/Wa 332/04, wyrok NSA z 21 czerwca 2006 r., II FSK 330/05 - dostępne na stronie: orzeczenia.nsa.gov.pl). W takiej sytuacji, bez znaczenia pozostaje fakt zutylizowania pojazdu, wywozu pojazdu z kraju, czy jego kradzieży, jeżeli jego właściciel nie złoży stosownego wniosku, a starosta nie wyda decyzji o wyrejestrowaniu pojazdu. W rozpatrywanej sprawie skarżący powołują się naprzemiennie, niekonsekwentnie na obydwie opisane powyżej przesłanki wygaśnięcia obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowanych. W petitum skargi kasacyjnej wskazano bowiem na art. 9 ust. 3 u.p.o.l. (zbycie pojazdu), a następnie w uzasadnieniu – sprzecznie – podniesiono, że samochód ciężarowy STAR został zezłomowany przed 2001 r. na złomowisku w Bieszczadach po ponad 30 – letniej eksploatacji, a przyczepa SCANIA została w tym czasie pozostawiona na parkingu celnym w strefie wolnocłowej w Świnoujściu i ze względu na brak środków pieniężnych i możliwości fizycznego jej odbioru została przejęta albo przez Skarb Państwa lub administratora parkingu na poczet należnych opłat parkingowych, a potem prawdopodobnie zezłomowana (przesłanka z art. 9 ust. 5 u.p.o.l.). Żadnej z powoływanych okoliczności w niniejszej sprawie nie udowodniono. Podkreślić należy, że postępowanie podatkowe w rozpatrywanej sprawie toczy się od 2004 r., a strona nigdy nie podjęła chociażby próby udowodnienia podnoszonych przez siebie okoliczności: zbycia, zezłomowania, czy pozostawienia na parkingu celnym opodatkowanych pojazdów. Nie przemawia na korzyść skarżących również fakt, że jako prowadzący działalność gospodarczą funkcjonowali w obrocie prawnym jako profesjonaliści, którzy zobowiązani byli w stosownym trybie i czasie uregulować stan prawny spornych pojazdów. Autor skargi kasacyjnej, oprócz powoływania okoliczności zezłomowania opodatkowanych pojazdów, wskazał również – po raz kolejny niekonsekwentnie – na ich porzucenie (art. 180, art. 181, art. 187 K.c.). Art. 180 k.c. stanowi, że właściciel może wyzbyć się własności rzeczy ruchomej przez to, że w tym zamiarze rzecz porzuci. Porzucenie rzeczy ruchomej powoduje utratę własności i przekwalifikowanie rzeczy porzuconej do kategorii rzeczy niczyich (por. Kodeks cywilny. Księga druga. Własność i inne prawa rzeczowe. Komentarz E. Gniewek). Umknęło uwadze autora skargi kasacyjnej, że przesłanką wygaśnięcia obowiązku podatkowego w podatku od środków transportowych zgodnie z art. 9 ust. 3 u.p.o.l. może być zbycie pojazdu – przeniesienie prawa własności – a więc sytuacja, w której pojazd zmienia właściciela, a nie staje się rzeczą niczyją (w myśl powoływanego przepisu kodeksu cywilnego). Jedynie na marginesie należy dodać, że powoływane przez stronę art. 181 i art. 187 k.c. odnoszą się do stanu prawnego rzeczy znalezionych, co w rozpoznawanej sprawie nie ma znaczenia. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w przedmiotowej sprawie podzielił w całości stanowisko zaprezentowane w wyroku Naczelnego Sądu administracyjnego z dnia 27 maja 2011r., II FSK 127/10 . Skoro zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.