II FZ 1842/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Anna Dumas po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. T. w przedmiocie prawa pomocy w zakresie całkowitym na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 632/14 w sprawie ze skargi P. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 18 grudnia 2013 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. II FZ 1842/14 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 23 września 2014 r., sygn. akt III SA/Wa 632/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym w zakresie w sprawie ze skargi P. T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 18 grudnia 2013 r. w przedmiocie uchylenia w całości decyzji określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2008 r. i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Z uzasadnienia tego postanowienia wynika, że skarżący wystąpił w niniejszej sprawie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że od września 2013 r. jest osobą bezrobotną i pomimo pomocy urzędu pracy nie może znaleźć pracy, w utrzymaniu pomaga mu matka i żona. Skarżący wskazał, że z uwagi na zaległości wobec ZUS nie otrzymał zasiłku dla bezrobotnych, zaś z uwagi na liczne niespłacone zobowiązania przeprowadzana jest wobec niego egzekucja. Skarżący oświadczył również, że ostatnim należącym do niego składnikiem majątkowym jest udział wynoszący ½ w prawie własności lokalu mieszkalnego i gdyby udało mu się go sprzedać, to wówczas miałby środki na spłatę długów i zapłatę kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach wynika, że prowadzi on samodzielnie gospodarstwo domowe, oraz posiada udział wynoszący ½ w prawie własności lokalu mieszkalnego o powierzchni 190 m². Skarżący był dwukrotnie wezwany przez referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację materialną jego oraz jego żony, jednakże wezwania przesłane na jego adres wskazany w skardze były dwukrotnie awizowane po czym zostały zwrócone przez pocztę z adnotacją o ich niepodjęciu w terminie przez adresata – zostały uznane za doręczone skarżącemu w dniach: 27 maja 2014 r. oraz 16 czerwca 2014 r. w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012 r., poz. 270 ze zm.) - dalej jako: "p.p.s.a." Postanowieniem z dnia 21 lipca 2014 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Pismem z dnia 12 sierpnia 2014 r., uzupełnionym pismem z dnia 11 września 2014 r., skarżący złożył sprzeciw od powyższego orzeczenia referendarza sądowego, wskazując w uzasadnieniu, iż nie otrzymał dwóch kolejnych przesyłek pocztowych zawierających kierowane do niego wezwanie do złożenia dodatkowych informacji oraz dokumentów odnoszących się do sytuacji materialnej oraz dochodów jego oraz jego żony. Z tego względu nie odpowiedział na te wezwania. Jednakże, zdaniem skarżącego, dokumenty oraz informacje, które zostały wymienione w tych wezwaniach nie wniosłyby nic nowego w kwestii oceny jego wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż w złożonym przez niego wcześniej na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF znajdowały się wszystkie istotne informacje na temat jego sytuacji materialnej oraz dochodów. Skarżący wskazał też, że od 2006 roku pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej ze swoją żoną i nie dysponuje jej zeznaniami podatkowymi, informacjami na temat wysokości jej dochodów oraz wyciągiem z jej rachunku bankowego. Skarżący nie posiada również obecnie własnego rachunku bankowego. Dzieci skarżącego nie pozostają na jego utrzymaniu, zaś skarżący korzysta z pomocy swojej żony oraz matki, która zapewnia mu żywność. Skarżący wskazał też, że nie płaci czynszu od 2009 roku, w skutek czego prowadzona jest wobec niego egzekucja komornicza z wniosku wspólnoty mieszkaniowej. Skarżący załączył do swojego sprzeciwu od orzeczenia referendarza sądowego następujące dokumenty: zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu / poniesionej straty w 2013 r., decyzję o uznaniu za osobę bezrobotną, wypis z aktu notarialnego obejmującego umowę majątkową małżeńską o wyłączeniu wspólności ustawowej, zawiadomienie o wszczęciu egzekucji oraz pismo w sprawie reklamacji przesyłek pocztowych. Zaskarżonym postanowieniem Sąd odmówił przyznania prawa pomocy, wskazując przy tym, że skarżący powinien spełnić przesłankę, o jakiej mowa w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., tj. wykazać, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W interesie skarżącego, którego, przy rozpatrywaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy, wzywano do przedłożenia stosownych dokumentów, leżało zatem przedłożenie wszelkich możliwych dokumentów źródłowych oraz przedstawienie wszelkich okoliczności przemawiających za pozytywnym rozpoznaniem jego wniosku. Sąd wskazał przy tym, że w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy ocenia się możliwości finansowe wnioskodawcy z uwzględnieniem dochodów i stanu majątkowego małżonka i tak określonego obowiązku nie zmienia fakt istniejącej między małżonkami rozdzielności majątkowej. Skoro zaś art. 246 p.p.s.a. przenosi na skarżącego obowiązek wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania mu prawa pomocy, a skarżący z obowiązku tego się nie wywiązał, Sąd uznał, że pomoc nie może zostać mu udzielona. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie i zmianę. Zarzucił przy tym naruszenie zasad wydawania orzeczeń poprzez naruszenie zasad logiki, co doprowadziło do dowolności oceny materiału i w rezultacie błędnego orzeczenia. Skarżący wskazał również, że na podstawie tych samych dokumentów Sąd Najwyższy przyznał, po skierowaniu do Sądu Okręgowego, adwokata z urzędu. Kolejno podniósł, że z zobowiązania żony do wspólnego utrzymywania gospodarstwa domowego nie wynika jej obowiązek do przedstawiania jakichkolwiek dokumentów a rozdzielność majątkowa pozwala jej utrzymywać majątek w odrębności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela argumentację Sądu pierwszej instancji przedstawioną w zaskarżonym postanowieniu. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowo - administracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1756/14, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl – zwana dalej: CBOSA). Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających za rozstrzygnięciem korzystnym dla strony. Udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe. Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. (por.: M. Niezgódka – Medek [w:] B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka – Medek: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Zakamycze 2005, s. 594). Ze wspomnianego art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. wynika, że ciężar udowodnienia niemożności poniesienia jakichkolwiek kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z tym zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek ten powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił, że skarżący nie wywiązał się z obowiązku wykazania w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki przyznania mu prawa pomocy. Skoro to skarżącego obciążał obowiązek wykazania zaistnienia przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., z którego to obowiązku w rzetelny sposób się on nie wywiązał, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, by błędna była konkluzja Sądu pierwszej instancji co do niewykazania w okolicznościach sprawy spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak kompletnego obrazu sytuacji majątkowej skarżącego nie pozwala przyjąć, że strona wykazała, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wyjaśnić również trzeba, że sytuacja finansowa wnioskodawcy o prawo pomocy jest istotnie uzależniona od sytuacji jego małżonki, zaś w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 p.p.s.a. do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1738/14, CBOSA). Jak wskazywał już Sąd pierwszej instancji, ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków; chodzi tu między innymi o stosowanie art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.; dalej: K.r.o.) - por. M. Sychowicz, w: H. Ciepła, B. Czech, T. Domińczyk, S. Kalus, K. Piasecki, M. Sychowicz, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, pod red. K. Piaseckiego, Warszawa 2009, teza 8 do art. 51, s. 320. Stąd też również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb założonej przez nich rodziny, co wpływa na indywidualną sytuację majątkową jej członków. Skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił niemożności uzyskania dokumentów wykazujących sytuację majątkową małżonki czy też, że starał się o pozyskanie od niej, zgodnie z wezwaniem WSA w Warszawie z dnia 20 sierpnia 2014 r., dokumentacji obrazującej jej sytuację majątkową. Końcowo należy podkreślić, że przyznanie prawa pomocy stronie jest uzależnione wyłącznie od spełnienia przesłanki wymienionej w art. 246 p.p.s.a., więc nie ma wpływu na rozstrzygnięcie argumentacja skarżącego "iż na podstawie tych samych okoliczności (również brak dokumentacji dochodów żony) Sąd Najwyższy przyznał po skierowaniu do Sądu Okręgowego adwokata z urzędu" (por. postanowienie NSA z dnia 14 lipca 2014 r., sygn. akt II FZ 710/14, CBOSA). Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.