II FZ 226/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz, , , po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 marca 2016 r. sygn. akt I SA/Po 801/15 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 9 marca 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za sierpień 2014 r. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 15 marca 2016 r., I SA/Po 801/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek P.B. (zwanego dalej skarżącym) o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie z kosztów w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 9 marca 2015 r. w przedmiocie odmowy odroczenia zapłaty zaległości w podatku od towarów i usług za sierpień 2014 r. 2. Sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżący oświadczył, iż pozostaje w związku małżeńskim. Razem z żoną prowadzi wspólne gospodarstwo domowe. Posiada nieruchomość rolną o pow. 57,2452 ha, nieruchomości związane z prowadzoną działalnością gospodarczą oraz wartościowe przedmioty związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Dochód żony w 2014 r. wyniósł 1.773,86 zł. Skarżący podał, że jego działalność gospodarcza opiera się obecnie na wynajmie części pomieszczeń, w których w przeszłości wykonywał działalność gospodarczą. Przychody z najmu są jednocześnie przychodami z działalności gospodarczej. Skarżący z tytułu umowy o pracę uzyskuje dochód brutto w wysokości 1.244,16 zł, z tytułu renty inwalidzkiej 663,20 zł, tj. do wypłaty po potrąceniach komorniczych w wysokości 415,71 zł, z działalności gospodarczej do września 2015 r. poniósł stratę w wysokości 106.567,94 zł. Wnioskodawca podał, że koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wynoszą ok. 2.230 zł, przy czym gaz, prąd 460 zł, woda, kanalizacja 60 zł, koszty związane z ogrzewaniem mieszkania 350 zł, telefon 100 zł, ubezpieczenie na życie 60 zł, pozostałe wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego 1.200 zł. Do wniosku załączył ewidencję środków trwałych oraz oświadczenie o wysokości kredytów i wysokości obciążeń. Wyjaśnił, że posiada rachunek bankowy, jednakże rachunek ten jest od dłuższego czasu zajęty ze względu na prowadzone przeciwko wnioskodawcy postępowanie egzekucyjne, nie wykazuje żadnych obrotów i wobec tego nie otrzymuje wyciągów bankowych. Skarżący oświadczył, że posiada następujące pojazdy mechaniczne: samochód Volkswagen Transporter 1,9 Diesel, rok prod. 1997 r., wartość rynkowa 10.000 zł, samochód Mercedes Benz S 600, rok prod. 1994, wartość rynkowa 1.000 zł, samochód Volkswagen Tiguan 2,0 TDI, rok prod. 2009, wartość rynkowa 50.000 zł, ciągnik Białoruś, naczepa cysterna ENERCO NC-32X, rok prod. 1999, wartość rynkowa 38.000 zł. 3. Postanowieniem z dnia 15 marca 2016 r., I SA/Po 801/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odmawiając przyznania prawa pomocy zaznaczył, że – po pierwsze - skarżący oświadczył, iż posiada liczne źródła dochodu. Wskazał, że prowadzi działalność gospodarczą, pracuje, otrzymuje rentę inwalidzką oraz prowadzi gospodarstwo rolne. Po drugie - nie wyjaśnił, mimo wezwania, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, jeżeli tak to w jakiej wysokości. Po trzecie – to, że skarżący spłaca ratę kredytu w wysokości 2.515,32 zł miesięcznie, nie oznacza, że jest to wydatek, którego ponoszeniu należy przyznać pierwszeństwo przed wydatkami związanymi z udziałem w postępowaniu przed sądem administracyjnym. W orzecznictwie sądowym ukształtowało się stanowisko, że zobowiązania cywilnoprawne, w tym raty kredytów, nie mogą mieć pierwszeństwa przed kosztami postępowania sądowoadministracyjnego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 lutego 2006r., sygn. akt I OZ 83/06, z dnia 15 czerwca 2012 r., I FZ 189/12). Po czwarte – wobec skarżącego są co prawda prowadzone liczne postępowania egzekucyjne, w wyniku których został zajęty majątek oraz rachunki bankowe, jednak zajęcie majątku nie jest równoznaczne z tym, że skarżący z tytułu jego posiadania nie może uzyskać żadnych środków pieniężnych. Może kontynuować prowadzoną działalność gospodarczą, dzierżawić nieruchomości i korzystać z pojazdów mechanicznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zaznaczył, że powyższe okoliczności wskazują, iż złożone przez skarżącego oświadczenia są nierzetelne i niepełne. 4. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym podkreślił, że "sąd swoim postępowaniem dał dowód na to, iż pokrzywdzony nie ma szans walczyć o swoje na legalnej drodze prawnej". Wskazał, że jego "dochody spadły i nie jest w stanie uiścić opłaty od kosztów sądowych (...). Jest >>bity<< z każdej strony i nawet walka o swoje jest zamknięta z uwagi na barierę finansową". Zwrócił uwagę, że "wszelkie ustalenia nie odzwierciedlają stanu faktycznego. Jego sytuacja finansowa uległa znacznemu pogorszeniu z powodu wypadku, któremu uległ i obecnie przebywa na rencie". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 5. Rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji było prawidłowe. Trafnie sąd zauważył, że niedostarczenie informacji, o które sąd wzywał, czy przedstawienie swojej sytuacji w sposób niespójny powodują, iż sprawa nie może zostać rozstrzygnięta zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. Regulacja dotycząca przyznania prawa pomocy, zawarta w art. 243- 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wyraźnie wskazuje jakie przesłanki muszą zostać spełnione, aby prawo pomocy w zakresie częściowym zostało przyznane. Ustawodawca mówi wprost, że "przyznanie prawa pomocy następuje, gdy [wnioskodawca] wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania". Dokonując podstawowej, literalnej wykładni przepisu i sięgając do słownika zauważymy, że wyraz "wykazać" oznacza "przedstawiać dowody na coś, unaoczniać' (B. Dunaj, Słownik współczesnego języka polskiego, str. 1268). Z tego wynika, że zwrot "wykaże" nakłada obowiązek dowodowy w tym zakresie na wnioskodawcę. Ustawa, posługując się sformułowaniem "wykaże" wyraźnie wskazuje na konieczność przedstawienia stosownych dokumentów. Wyraz "wykaże" nie jest tym samym, co słowa "stwierdzi", "zadeklaruje", "oświadczy". Jak podniósł WSA w Gorzowie Wielkopolskim w postanowieniu z dnia 9 września 2013 r., II SA/Go 10/13: "Wykazać oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 września 2011 r., I FZ 189/11, LEX nr 948866). Orzecznictwo właśnie w ten sposób rozumie ten przepis, i tak: - w postanowieniu z dnia 9 września 2013 r. NSA stwierdził, że "gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Konstrukcja tego przepisu zakłada więc obowiązek współpracy wnioskodawcy z Sądem. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść kosztów (...)"; - w postanowieniu z dnia 22 maja 2013 r., III SA/Wa 591/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, odmawiając przyznania prawa pomocy wskazał, że: "Skarżąca nie przedłożyła jednak na tę okoliczność żadnych dodatkowych dokumentów, nie wykazała m.in. co składa się na koszty uzyskania przychodu". Mając na uwadze powyższe, należy zaaprobować stanowisko sądu pierwszej instancji, który wskazał, że – mimo wezwania – skarżący nie wyjaśnił, czy otrzymuje dopłaty do nieruchomości rolnej, a jeżeli tak, to w jakiej wysokości. Skarżący zatem nie przedstawił w pełni swojej sytuacji. Nie jest zadaniem sądu decydowanie, czy skarżący nie przedstawił tych informacji bo nie miał na to czasu, czy dlatego, że były one niekorzystne dla skarżącego. Skoro skarżący nie dostarczył żadnych danych i zbył milczeniem wezwanie sądu – sąd zasadnie uznał, że skarżący nie wyjaśnił swojej sytuacji w sposób dostateczny. To obligowało do negatywnego rozpatrzenia wniosku. Trafnie również zauważył sąd pierwszej instancji, że prawo pomocy – wywodzące się z prawa ubogich – ma za zadanie ochronę interesów najuboższych. Sąd musi oceniać obiektywnie i rozpatrywać wniosek skarżącego poparty dokumentami na tle innych wniosków. Nie może zatem porównać poprzedniej sytuacji skarżącego z obecną i uznać, że skoro wystąpiło najmniejsze pogorszenie, to wniosek jest zasadny. Prawo pomocy powinno być przyznawane osobom żyjącym w ubóstwie. Jeżeli skarżący wskazał, że ma kilka źródeł dochodów - działalność gospodarcza, wynagrodzenie za pracę, renta inwalidzka oraz dochody z gospodarstwa rolnego to trudno obiektywnie uznać skarżącego za osobę żyjącą w ubóstwie. Na aprobatę również zasługuje stanowisko sądu pierwszej instancji, który stwierdził, że nie jest argumentem przemawiającym za przyznaniem prawa pomocy okoliczność spłacania przez skarżącego kredytów. Sądy już dawno wypracowały utrwaloną linię orzeczniczą, zgodnie z którą spłacanie kredytu nie ma pierwszeństwa przed płaceniem podatków. Rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji było prawidłowe. W zażaleniu skarżący nie dostarczył żadnych informacji, które mogłyby zmienić ocenę jego wniosku. Jeżeli skarżący twierdzi, że dane przedstawione we wniosku są już nieaktualne i jego sytuacja się zmieniła – powinien w istocie złożyć nowy wniosek o przyznanie prawa pomocy, załączając do niego dokumenty na poparcie swoich tez. 5. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.