II FZ 259/13

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stefan Babiarz, po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J.W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 marca 2013 r. sygn. akt I SA/Ke 715/12 w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 12 listopada 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za luty i marzec 2012 r. postanawia oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 21 marca 2013 r., I SA/Ke 715/12, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek J. W.(zwanej dalej skarżącą) o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K.z dnia 12 listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej. 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że w odpowiedzi na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 listopada 2012 r. w przedmiocie odmowy rozłożenia na raty zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług za miesiąc luty 2012 r. i za miesiąc marzec 2012 r., skarżąca złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Wskazała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie handlu odzieżą męską oraz transportu. Trudna sytuacja ekonomiczna spowodowała niskie obroty w sprzedaży w porównaniu do kosztów, a długie terminy płatności za usługi transportowe zachwiały płynnością finansową firmy skarżącej. Dodatkowo powołała okoliczność dokonywania spłat wobec Urzędu Skarbowego: jedna miesięczna rata w kwocie 1500 zł (pozostało 57 rat), druga w kwocie 2500 zł (pozostało 6 rat i 1 rata w kwocie 816 zł). Wskazane zaległości powstały w wyniku nieuczciwej współpracy z firmą transportową, która ogłosiła upadłość. Ponadto skarżąca wskazała, że spłaca kredyt hipoteczny do 2028 r. (miesięczna rata – 2750 zł). Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i uzyskiwanych dochodach zawartego we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wraz z mężem i córką (16 lat). Podniosła, że aktualnie prowadzona przez nią działalność gospodarcza przynosi stratę, mąż i córka nie osiągają dochodów. Mąż jest osobą współpracującą w prowadzonej działalności gospodarczej. Podając stan majątkowy skarżąca wskazała na dom (230 m²) oraz nieruchomość rolną (1,06 ha). 3. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 18 stycznia 2013 r. oddalił wniosek skarżącej. W sprzeciwie od tego postanowienia skarżąca zarzuciła naruszenie art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a. i wniosła o zmianę zaskarżonego postanowienia i zwolnienie od ponoszenia kosztów sądowych. Wskazała, że w sprawie skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 października 2012 r. w identycznych okolicznościach faktycznych sąd zwolnił ją od ponoszenia kosztów sądowych. Skarżąca zarzuciła sądowi dokonanie oceny jej sytuacji majątkowej w sposób dowolny bez uwzględnienia faktu, że jej problemy finansowe powstały w wyniku złej współpracy z firmą transportową. Wskazała, że w tych okolicznościach nie można nie brać pod uwagę obciążenia kredytem, podkreślając, że brak spłaty kredytu spowoduje możliwość wypowiedzenia umowy i naliczenia odsetek karnych. Podniosła, że nie można przyjmować, iż poniesienie kosztów sądowych powinno mieć pierwszeństwo przed spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Wskazała, że zasadność wniosku powinna być rozpatrywana z jednej strony pod kątem możliwości finansowych, zaś z drugiej - z uwzględnieniem wysokości obciążeń finansowych. 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że w związku z brakiem kompletnych informacji na temat sytuacji finansowej skarżącej-ocena co do spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy była niemożliwa. To na skarżącej bowiem spoczywał obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Tymczasem skarżąca nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania, a wezwana do uzupełnienia informacji we wniosku w trybie art. 255 p.p.s.a.- nie uzupełniła ich. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia informacji dotyczących m.in.: określenia rodzaju i wysokości wydatków aktualnie ponoszonych przez skarżącą i jej rodzinę, w tym związanych z utrzymaniem mieszkania oraz rodziny; złożenia oświadczenia w zakresie źródeł finansowania ponoszonych przez skarżącą i jej rodzinę wydatków, w tym rat kredytu hipotecznego dewizowego; przedłożenia wyciągu lub wykazu z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych obejmujących operacje z ostatnich 3 miesięcy. Nadana za pośrednictwem poczty korespondencja pod wskazany przez skarżącą adres była dwukrotnie awizowana (dnia 18 lutego 2013 r. oraz dnia 26 lutego 2013 r.) i nie została podjęta w terminie. Stosownie do art. 73 § 4 ustawy p.p.s.a uznano, że korespondencję doręczono skarżącej w dniu 4 marca 2013 r. W wyznaczonym, siedmiodniowym terminie, tj. do dnia 11 marca 2013 r., skarżąca nie uzupełniła wniosku o wymagane informacje. Niepełne dane, które przedstawiła skarżąca wskazywały jedynie, że działalność gospodarcza przynosi straty oraz że skarżąca posiadała znaczne obciążenia finansowe w postaci zaległości podatkowych i kredytu. Sąd wskazał, że nie ma informacji, dotyczących posiadanych przez skarżącą środków materialnych - strata bowiem jest wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodem i nie przesądza o posiadaniu, bądź nieposiadaniu środków. Skarżąca nie wykazała kosztów utrzymania rodziny. Sąd podniósł, że spłacanie kredytów, które są prywatnymi zobowiązaniami skarżącej nie może oznaczać automatycznego przerzucenia na Skarb Państwa ciężaru kosztów postępowań, prowadzonych przez skarżącą. WSA wskazał, że brak jest podstaw do przyjęcia, iż jakiekolwiek zobowiązania prywatne skarżącej mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznymi (postanowienie NSA z dnia 17 lipca 2008 r., II OZ 761/08, Lex nr 486700). Podniósł, że przyznanie prawa pomocy w innej sprawie nie było okolicznością przesądzającą, bowiem niedopuszczalne jest, by sądy- dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej- orzekały nie na podstawie akt sprawy, tylko kierowały się stanowiskiem referendarza w innym postępowaniu. WSA podkreślił, że negatywne rozpatrzenie wniosku wynikało z nieprzedłożenia przez skarżącą niezbędnych informacji, które to dane pozwoliłyby sądowi ocenić sytuację finansową strony. Na powyższe postanowienie skarżąca wniosła zażalenie do NSA, wskazując, że od dnia 14 lutego 2013 r. do dnia 17 marca 2013 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim i wyjechała do córki – w tym czasie awiza i wezwania pozostawały w skrzynce pocztowej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu. 5. Zażalenie jest środkiem odwoławczym, który przysługuje na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego w przypadkach wskazanych w ustawie. Rolą środka odwoławczego jest spowodowanie kontroli orzeczenia sądu przez sąd wyższej instancji. Istotą kasacyjnego systemu zaskarżenia orzeczeń sądowych jest wyłącznie kontrola oceny prawnej i zachowania form postępowania. Z zawartego w art. 197 § 2 p.p.s.a. odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów o skardze kasacyjnej wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrując niniejsze zażalenie badał, czy zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, czy też to prawo narusza. 6. Skarżąca w niniejszej sprawie powołała się na niemożność odbioru korespondencji wywołaną czasowym nieprzebywaniem w miejscu zamieszkania. Wymaga podkreślenia, że skarżąca - w razie opuszczenia miejsca zamieszkania na kilka tygodni – powinna była się liczyć z faktem doręczania jej w tym czasie różnej korespondencji, w tym także urzędowej z sądu. Tym bardziej można było oczekiwać od skarżącej takiego działania, że prowadziła ona działalność gospodarczą, a poziom staranności wymaganej od przedsiębiorcy jest wyższy, niż przeciętny poziom staranności przyjęty w obrocie (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 2 lipca 2008 r., VI ACa 1574/07). Skarżąca, czyli przedsiębiorca posługujący się adresem zamieszkania jako adresem do korespondencji, powinna była zadbać o to, aby w czasie jej nieobecności korespondencja była przez operatora pocztowego przekierowana na inny - czasowo aktualny -adres bądź też odbierana przez inną, upoważnioną osobę. Nie można bowiem wymagać od organu podatkowego, czy sądu, aby ustalały czasowy adres pobytu podatnika, zwłaszcza w sytuacji zwrotu korespondencji jako niepodjętej w terminie, a nie z uwagi na zmianę adresu adresata. W świetle tych okoliczności WSA prawidłowo wydał zarządzenie z dnia 13 lutego 2013 r. (karta 40 akt sprawy), stanowiące o konieczności uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem rozpatrzenia wniosku na podstawie dotychczas przedstawionych materiałów. Pismo, skierowane do skarżącej zostało prawidłowo zaadresowane (karty 41 i 42). W związku z nieuzupełnieniem przez skarżącą wymaganych informacji w terminie – WSA prawidłowo rozpatrzył wniosek na podstawie zgromadzonego materiału, który – jako niekompletny- nie dawał podstaw do pozytywnego załatwienia sprawy. Tym samym NSA nie znalazł podstaw do uchylenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 21 marca 2013 r., I SA/Ke 715/12. 7. W ostatnim zdaniu zażalenia, skarżąca prosiła "o przywrócenie terminu". Wskazać należy, że zażalenie jest odrębną instytucją od wniosku o przywrócenie terminu. Zażalenie jest środkiem zaskarżenia od wydanego przez sąd postanowienia lub zarządzenia, natomiast wniosek o przywrócenie terminu jest instytucją prawa procesowego, dzięki której strona, która uchybiła terminowi do dokonania określonej czynności procesowej, może tej czynności dokonać. W piśmiennictwie (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2011, str. 283.) wskazuje się, że jeśli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu bez swojej winy - sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu, co wynika z art. 86 §1 zd. 1 p.p.s.a. Wobec niedołożenia należytej staranności przez skarżącą i niezadbania o to, by podczas jej nieobecności pod adresem wskazanym do korespondencji była obecna osoba mogąca tę korespondencję odebrać - nie zachodzi przesłanka braku winy skarżącej i tym samym niemożliwe jest przywrócenie terminu do dokonania czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, oddalając w dniu 21 marca 2013 r. wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie I SA/Ke 715/12, słusznie zauważył, że to na wnioskodawcy (tu: skarżącej) ciąży obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania. Tymczasem skarżąca nie przedstawiła wystarczających informacji we wniosku, które uzasadniłyby jej twierdzenia. Z tego powodu została prawidłowo wezwana przez sąd do dostarczenia określonych dokumentów, a w przypadku ich niedostarczenia - jej wniosek został rozpatrzony w oparciu o dane dostępne dla sądu. Wynika z nich, że skarżąca ma majątek nieruchomy, jednakże nic nie jest wiadome na temat majątku ruchomego. Co więcej - skarżąca nie przestawiła sądowi szczegółowego wykazu wydatków koniecznych do utrzymania siebie i rodziny, dlatego WSA trafnie zwrócił uwagę, że nie był w stanie ocenić, czy skarżąca spełnia kryteria przyznania jej prawa pomocy. Rozstrzygnięcie WSA w tym zakresie wpisuje się w linię orzeczniczą, prezentowaną przez Naczelny Sąd Administracyjny (postanowienie NSA z dnia 27 czerwca 2013 r., I OZ 530/13; postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2013 r., II GZ 254/13). 8. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.