II FZ 59/16

Dnia 18 marca 2016 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf–Kalamala, po rozpoznaniu w dniu 18 marca 2016 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "C" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 19 listopada 2015 roku sygn. akt I SA/Kr 1139/14 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi "C" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 22 maja 2015 roku nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego p o s t a n a w i a : oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie postanowieniem z dnia 19 listopada 2015 roku, sygn. akt I SA/Kr 1139/15, oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych "C" spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. (dalej "skarżąca Spółka"), stosownie do art. 246 § 2 pkt 2 oraz art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2012.270, ze zm.) (dalej p.p.s.a.). W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wyjaśniono w szczególności, że strona skarżąca we wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 5 sierpnia 2015 roku (data stempla pocztowego) podniosła, że nie posiada majątku na pokrycie kosztów sądowych. Równocześnie jednak będąc wezwana do przedstawienia dokumentów źródłowych obrazujących jej sytuację majątkową, nie przedstawiła wszystkich wymaganych dokumentów. W szczególności nie przedłożyła wyciągów bankowych obejmujących operacje finansowe z ostatnich trzech miesięcy oraz obrazujących ich obecny stan, czy też sprawozdania finansowego za 2014 rok, w związku z czym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że skarżąca Spółka nie wykazała, stosownie do dyspozycji art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., iż nie posiada żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. W zażaleniu z dnia 9 grudnia 2015 roku (data stempla pocztowego) skarżąca Spółka zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 1 i 2, poprzez jego błędne zastosowanie; przepis ten w opinii skarżącej Spółki "nie stanowi o udowodnieniu, a jedynie o wykazaniu braku środków na poniesienie kosztów postępowania". Skarżąca Spółka wskazała także na treść art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, w którym ustawodawca zawarł zasadę prawa do sądu. W opinii Spółki, realizacji tego uprawnienia z pewnością służy instytucja prawa pomocy udzielanego jednostkom, które nie są w stanie ponieść kosztów postępowania. Zdaniem Spółki z tego typu sytuacją mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślenia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, w zakresie częściowym, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę,. Zadaniem podmiotu wnioskującego o prawo pomocy jest zatem przedstawienie w sposób wiarygodny i przekonujący okoliczności usprawiedliwiających odstąpienie od obowiązku pokrycia kosztów sądowych. Obowiązkiem Sądu jest natomiast dokonanie wnikliwej oceny twierdzeń i dowodów przedłożonych przez stronę zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a w konsekwencji rozstrzygnięcie, czy sytuacja materialna strony daje podstawy do skorzystania ze zwolnienia przewidzianego w art. 245 p.p.s.a. (por. np. postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04). W przedmiotowej sprawie przede wszystkim zwrócić uwagę należy na brak możliwości dokonania oceny rzeczywistej kondycji finansowej skarżącej. Wobec wątpliwości co do sytuacji majątkowej strony najpierw Referendarz sądowy, a następnie Sąd, działając w oparciu o art. 255 p.p.s.a., przeprowadzili postępowanie wyjaśniające występując do skarżącej Spółki o przedłożenie odpowiednich dokumentów i udzielenie dodatkowych informacji w zakresie jej sytuacji finansowej (zob. zarządzenia: Referendarza sądowego z dnia 27 sierpnia 2015 roku – Karty 37-38 akt sądowych). Pomimo że bierna postawa spółki m.in. w stosunku do zobowiązania do przedłożenia Sądowi wyciągów z kont bankowych, obejmujących operacje z ostatnich trzech miesięcy oraz obrazujących ich obecny stan w istocie zadecydowała o niekorzystnym dla niej rozstrzygnięciu w kwestii zwolnienia od kosztów sądowych, na etapie zażalenia również nie podjęto próby wyjaśnienia i doprecyzowania sytuacji materialnej, poprzestając na zarzucie naruszenia prawa do sądu. Tymczasem nie ulega wątpliwości, że aby rozpoznać wniosek o przyznanie prawa pomocy, a więc dokonać analizy zdolności płatniczych skarżącej Spółki w zestawieniu z wymaganymi kosztami sądowymi, Sąd musi mieć dostęp do pełnej informacji o jej sytuacji majątkowej (por. postanowienie NSA z dnia 27 sierpnia 2015 roku, sygn. akt I FZ 228/15). Jak podkreśla się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. postanowienie NSA z dnia 30 listopada 2005 r. sygn. akt II FZ 781/05) stwierdzenie wystąpienia przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy wymaga zestawienia wysokości środków, jakimi strona dysponuje z wysokością kosztów, do których zobowiązana jest na danym etapie postępowania. Jak przy tym zauważono na wstępie, art. 246 § 2 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek wykazania, że zachodzą wobec niej przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawo pomocy jest zatem uprawnieniem, dla którego realizacji strona obowiązana jest dokonać pewnych czynności, w tym przedstawić określone informacje, bądź złożyć na wezwanie Sądu dokumenty służące ich weryfikacji. Możliwość wezwania strony o złożenia takich informacji bądź dokumentów (z której to możliwości skorzystano w niniejszej spawie) daje przepis art. 255 p.p.s.a. (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005 roku, sygn. akt II FZ 794/05, niepubl.). W orzecznictwie nie budzi przy tym wątpliwości, że uchylenie się przez wnioskodawcę od obowiązku wynikającego nałożonego w trybie art. 255 Ppsa, stanowi przeszkodę wykluczającą przyznanie prawa pomocy (por. post. NSA z 8 listopada 2006 r., II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007/4/79). Słusznie też Sąd pierwszej instancji uznał, że bez znaczenia wobec braku przedstawienia kompletnej informacji o sytuacji materialnej jest dla oceny przesłanek przyznania stronie skarżącej prawa pomocy wynik finansowy spółki za ostatni rok obrotowy tj. strata na poziomie 1.856.571,52 zł. Należy przy tym zauważyć, że brak dostatecznych środków na poniesienie kosztów sądowych nie jest tożsamy z ujemnym wynikiem rachunkowym z działalności operacyjnej wnioskodawcy, w szczególności gdy z działalności tej przedsiębiorca uzyskuje przychody. Ponadto zgodnie z dominującą w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnią art. 246 § 2 pkt 2 Ppsa, brak jest podstaw do udzielenia przedsiębiorcy będącemu osobą prawną wparcia finansowego przez Skarb Państwa, jeżeli mimo trudności finansowych nadal prowadzi działalność gospodarczą oraz nie wszczął postępowania upadłościowego czy naprawczego (zob. np. post. NSA z 24 marca 2015 r., II FZ 36/15, CBOSA). W tych okolicznościach dokonaną przez Sąd pierwszej instancji ocenę sytuacji skarżącej należało uznać za prawidłową w świetle art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. Nie znajdując wobec powyższego podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.