II GSK 2072/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia NSA Marcin Kamiński Sędzia del. WSA Izabella Janson (spr.) Protokolant starszy asystent sędziego Klaudia Dąbrowska po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Polskiego Związku T. w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2022 r. sygn. akt VI SA/Wa 2919/21 w sprawie ze skargi Polskiego Związku T. w L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia 30 sierpnia 2021 r. nr 723/2021/Ub w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Polskiego Związku T. w L. na rzecz Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 22 marca 2022r., sygn. akt VI SA/Wa 2019/21 na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (obecnie Dz.U. z 2024r., poz. 935 t.j., dalej: "p.p.s.a.") oddalił skargę Polskiego Związku T. z siedzibą w L. (dalej też: "strona", "skarżący") na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia (dalej też: "Prezes NFZ") z 30 sierpnia 2021r., nr 723/2021/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Za podstawę orzekania Sąd I instancji przyjął następujący stan faktyczny i prawny. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w [...] pismem z 15 czerwca 2011r. wystąpił do dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego NFZ z wnioskiem o ustalenie obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego A.B. z tytułu pobierania stypendium sportowego, na podstawie art. 109 ustawy o świadczeniach. Decyzją z 11 sierpnia 2011r., Nr 308/2011/Ub rozpatrując ww. wniosek Dyrektor [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia (organ I instancji) stwierdził, iż A.B. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba pobierająca stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia, niepodlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, w okresie od 1 lipca 2007r. do 31 grudnia 2009r. Od tej decyzji Polski Związek T. wniósł 26 sierpnia 2011r. odwołanie wraz z wnioskiem o dopuszczenie do udziału w sprawie. Odwołanie wniósł również A.B. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z 20 września 2011r., nr 478/2011/Ub utrzymał w mocy decyzję dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia nr 308/2011/Ub z 11 sierpnia 2011r. w zakresie podlegania ubezpieczeniu zdrowotnemu A.B., jako osoby pobierającej stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia, a decyzją z tego samego dnia nr 477/2011/Ub umorzył postępowanie uznając, że płatnik składek nie jest stroną postępowania. Polski Związek T. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr 477/2011/Ub z 20 września 2011r. umarzającą postępowanie odwoławcze. Wyrokiem z 14 lutego 2012r., sygn. akt VI SA/Wa 2217/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa NFZ i wskazał, że organ administracji z pominięciem powyższych uregulowań prawa materialnego wadliwie ocenił brak interesu prawnego skarżącego do występowania w charakterze strony w postępowaniu dotyczącym objęcia ubezpieczeniem zdrowotnym uczestnika postępowania. Prowadząc ponownie postępowanie, Prezes NFZ zwrócił się do stron postępowania czy wyrażają zgodę na uchylenie decyzji ostatecznej Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr 478/2011/Ub z 20 września 2011r. utrzymującej w mocy ww. decyzję dyrektora [...] OW NFZ nr 308/Ub/2011, w trybie art. 155 k.p.a., zgodnie z treścią którego, decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. W imieniu obu stron zgodę wyraził pełnomocnik. W związku z powyższym Prezes NFZ, decyzją nr 785/2020/Ub z 9 września 2020r. uchylił decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr 478/2011/Ub z 20 września 2011r. utrzymującą w mocy decyzję dyrektora [...] OW NFZ nr 308/Ub/2011 z 11 sierpnia 2011r. Decyzją z 30 sierpnia 2021., nr 723/2021/Ub Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia na podstawie art. 102 ust. 5 pkt 24 w związku z art. 109 ust. 5 oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. z 2021r., poz. 1285 i 1292, dalej: też: "ustawa o świadczeniach", " u.ś.o.z."), art. 40 ust. 1 ustawy z 14 sierpnia 2020r. o zmianie niektórych ustaw w celu zapewnienia funkcjonowania ochrony zdrowia w związku z epidemią COVID-19 oraz po jej ustaniu (Dz. U. poz. 1493) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021r., poz. 735, dalej: "k.p.a."), utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Wskazał, że A.B. w okresie pobierania stypendium sportowego był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Podkreślił, że zgodnie z art. 73 pkt 4 ustawy o świadczeniach obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 20 i 22 ww. ustawy, powstaje z dniem immatrykulacji lub przyjęcia na studia doktoranckie i złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, a wygasa z dniem ukończenia szkoły wyższej lub studiów doktoranckich albo skreślenia z listy studentów lub skreślenia z listy uczestników studiów doktoranckich. Natomiast obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 23, powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania. Zgodnie z art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach posiadanie statusu członka rodziny zwalnia z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego m.in. studenta. Jednak, w katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2, którzy są zwolnieni z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej bądź statusu członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej nie ma osoby, która pobiera stypendium sportowe. Zauważył, że A.B. nie był i nie mógł być zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako student. Odwołujący posiadał bowiem inny tytułu do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym - pobierał stypendium sportowe. W świetle powyższego, Prezes NFZ stwierdził, że A.B. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego w okresie od 1 lipca 2007r. do 31 grudnia 2009r. WSA oddalił skargę. W ocenie Sądu I instancji A.B. nie był i nie mógł być zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako student. Odwołujący posiadał bowiem inny tytułu do objęcia go obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym - pobierał stypendium sportowe. W świetle powyższego, w ocenie Sądu I instancji organ prawidłowo stwierdził, że A.B. podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego w okresie od 1 lipca 2007r. do 31 grudnia 2009r. Za bezzasadne uznał zarzuty dotyczące naruszenia art. 7, art. 77 i art 107 § 3 k.p.a. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił: I. Naruszenie przepisów postępowania tj. art. 145 § 1 pkt 1) lit a) oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi na decyzję z 30 sierpnia 2021r. Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nr 723/2021/Ub znak: NFZ/CF/DSS/2011/021/0514, 2021.239512.LMI w przedmiocie utrzymania w mocy decyzji nr 308/Ub/2011 wydanej przez dyrektora [...] Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia 11 sierpnia 2011r., stwierdzającej, iż A.B. podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba pobierająca stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia, niepodlegająca obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, w okresie od 1 lipca 2007r. do 31 grudnia 2009r., podczas gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem wskazanych poniżej przepisów prawa materialnego; - powyższe uchybienie spowodowało przegranie sprawy przez skarżących. II. Naruszenie prawa materialnego tj. art. 66 ust. 1 pkt 20), pkt 23) oraz art. 66 ust. 2 ustawy z 24 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tj. Dz.U. 2008r., Nr 164, poz. 1027 ze zm.), przez ich błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że status członka rodziny przysługujący osobie będącej studentem powoduje, że staje się ona osobą niepodlegającą obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu w rozumieniu art. 66 ust. 1 pkt 23) ww. ustawy, podczas gdy zgodnie z treścią art. 66 ust. 2 ww. ustawy status członka rodziny "zwalnia" z obowiązku ubezpieczenia osoby będące studentami, ale nie powoduje, że osoby te "nie podlegają" obowiązkowi ubezpieczenia społecznego; co doprowadziło do niewłaściwego zastosowania ww. przepisów i przyjęcia, że A.B. będąc studentem i posiadając status członka rodziny osoby ubezpieczonej w okresie od 1 lipca 2007r. do 31 grudnia 2009r. podlegał objęciu ubezpieczeniem zdrowotnym jako stypendysta sportowy. Argumentację na poparcie powyższych zarzutów skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Postanowieniem z 3 października 2022r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną A.B. wywiedzioną od wyroku WSA z 22 marca 2021r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, gdyż zawarte w niej zarzuty okazały się nieusprawiedliwione. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu nieważność postępowania. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiły określone w art. 183 § 2 p.p.s.a. podstawy nieważności postępowania sądowego, jak również nie stwierdzono przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia Sądu I instancji oraz podniesione i skonkretyzowane podstawy kasacyjne. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego konkretyzacji przez sformułowanie zarzutów kasacyjnych. Kontroli instancyjnej sprawowanej w jej granicach poddany został wyrok, którym Sąd I instancji oddalił skargę Spółki na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z 30 sierpnia 2021r., nr 723/2021/Ub w przedmiocie podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wniesiona przez Spółkę od powyższego wyroku skarga kasacyjna została oparta na podstawie naruszenia prawa materialnego (z art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), jak i naruszenia przepisów postępowania w ramach której sformułowano zarzuty: błędnej wykładni art. 66 ust. 1 pkt 20 i 23, oraz art. 66 ust. 2 ustawy o świadczeniach oraz naruszeniu art. 151 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi podczas gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem wskazanych przepisów prawa materialnego. W niniejszej sprawie spór sprowadza się zatem do zagadnienia objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osoby pobierającej stypendium sportowe po ukończeniu 15 roku życia, niepodlegającej obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu i objętej ubezpieczeniem zdrowotnym jako członek rodziny. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wykładnia wskazanych w petitum skargi kasacyjnej przepisów dokonana przez Sąd I instancji, jak i organy w rozpoznawanej sprawie była prawidłowa, co oznacza, iż w spornym okresie zainteresowany jako stypendysta sportowy podlegał obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu. Wynika to wprost z wykładni językowej i systemowej art. 66 u.ś.o.z.. W ustępie 1 tego przepisu określono katalog osób podlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego, wśród których wymieniono: - studentów i doktorantów niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, z wyłączeniem osób, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1 (pkt 20); - osoby pobierające stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (pkt 23). W ustępie 2 tego przepisu określono natomiast zwolnienie podmiotowe z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, stanowiąc, iż status członka rodziny osoby ubezpieczonej zwalnia z tego obowiązku osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 17-20, 26-28, 30 i 33. Należy zauważyć, że wśród osób, które z tytułu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej są zwolnione z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego wymieniono studentów i doktorantów niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 20 u.ś.o.z.), jednakże nie wymieniono osób pobierających stypendium sportowe po ukończeniu 15. roku życia niepodlegające obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu (art. 66 ust. 1 pkt 23 u.ś.o.z.). W katalogu osób wymienionych w art. 66 ust. 2 u.ś.o.z., które są zwolnione z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z powodu posiadania statusu członka rodziny osoby ubezpieczonej, bądź statusu członka rodziny będącego osobą uprawnioną do świadczeń opieki zdrowotnej nie ma osoby, która pobiera stypendium sportowe. Zatem powyższe zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studentów nie dotyczy osób pobierających stypendium sportowe (podobnie: wyrok NSA z 27 maja 2015r., sygn. akt II GSK 913/14, ten i kolejne orzeczenia przywołane w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie podkreśla, że norma ustanawiająca zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego (jako norma wyjątkowa) nie może być interpretowana rozszerzająco, lecz zgodnie z dyrektywą exceptiones non sunt extendendae. Przepis art. 66 ust. 2 u.ś.o.z. ustanawiający zwolnienie z obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego nie może więc być interpretowany rozszerzająco poprzez objęcie tym zwolnieniem osób pobierających stypendium sportowe, niepodlegających obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu. Ustawa o świadczeniach, w odniesieniu do osób pobierających stypendium sportowe określa także termin powstania i wygaśnięcia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego, a także obowiązki płatnika w tym zakresie. W myśl art. 73 pkt 6 u.ś.o.z. obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego osób, o których mowa wart. 66 ust. 1 pkt 23, powstaje z dniem przyznania stypendium, a wygasa z dniem utraty prawa do jego pobierania. Za osobę pobierającą stypendium sportowe składkę jako płatnik oblicza, pobiera z dochodu ubezpieczonego i odprowadza podmiot wypłacający stypendium (art. 85 ust. 13 u.ś.o.z.). Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy należy potwierdzić, że z akt sprawy wynika, że A.B. jednocześnie był studentem Akademii Wychowania Fizycznego [...] i nie posiadał innych obowiązkowych tytułów do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego oraz, że płatnik składek Polski Związek T. nie dokonał jego zgłoszenia do ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu pobierania stypendium sportowego po ukończeniu 15 roku życia. Z danych zgromadzonych w Centralnym Wykazie Ubezpieczonych wynika, że A.B. w okresie pobierania stypendium sportowego był zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny. Sąd I instancji słusznie ocenił powyższy stan faktyczny wskazując, że osoba, która jest studentem i równocześnie członkiem rodziny ubezpieczonego podlega ubezpieczeniu zdrowotnemu jako członek rodziny, co wynika z treści przywołanego wyżej art. 66 ust. 2 u.ś.o.z. Jednakże, jeżeli ta osoba jest równocześnie stypendystą sportowym, to nie może być już zgłoszona do ubezpieczeń jako członek rodziny osoby ubezpieczonej, a podlega obowiązkowo ubezpieczeniu zdrowotnemu jako stypendysta sportowy. Również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest obecnie jednolite stanowisko, stwierdzające, iż samo posiadanie przez stypendystę sportowego statusu studenta nie jest wystarczające do przyjęcia, że posiada on inny tytuł do ubezpieczenia, w sytuacji gdy nie został on do tego ubezpieczenia (jako student) zgłoszony (zob.: wyroki NSA z: 27 maja 2015r., sygn. akt II GSK 913/14 oraz 15 kwietnia 2025r., sygn. akt II GSK 121/25). Na podstawie niezakwestionowanych przez Spółkę i Prezesa NFZ danych ustalono, że zainteresowany w trakcie pobierania stypendium sportowego został zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako członek rodziny i nie podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako uczeń i student. Zgodnie z art. 73 pkt 4 u.ś.o.z., obowiązek ubezpieczenia zdrowotnego studentów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 20 ww. ustawy powstaje z dniem immatrykulacji i złożenia oświadczenia o niepodleganiu obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z innego tytułu, a wygasa z dniem ukończenia szkoły wyższej albo skreślenia z listy studentów. W orzecznictwie wskazuje się, iż sam fakt uzyskania/posiadania statusu studenta (od dnia immatrykulacji do ukończenia szkoły wyższej lub skreślenia z listy studentów) nie jest wystarczający dla przyjęcia, że powstał obowiązek ubezpieczenia - któremu studenci podlegają na warunkach określonych w art. 66 ust. 1 pkt 20 u.ś.o.z. Z przepisu tego wynika, że student podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu - ale pod warunkiem właśnie, że nie podlega on temu ubezpieczeniu z innego tytułu. Konieczne jest więc jeszcze złożenie stosownego oświadczenia. Przed jego złożeniem - mimo immatrykulacji - nie można mówić o powstaniu obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego studenta (por. m.in. wyroki NSA z 25 listopada 2014r., sygn. akt II GSK 1459/13 oraz z 12 lipca 2017r., sygn. akt II GSK3096/15). W rozpatrywanej sprawie zarówno organy obu instancji, jak i Sąd I instancji prawidłowo zatem stwierdzili, że zainteresowany podlegał obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego w okresie od 1 lipca 2007r. do 31 grudnia 2009r. z tytułu pobierania stypendium sportowego przyznanego przez Spółkę, gdyż stypendium to, biorąc pod uwagę okoliczności sprawy stanowiło samoistny tytuł do objęcia zainteresowanego ubezpieczeniem zdrowotnym. Ze wskazanych wyżej powodów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że wniesiona skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023r., poz. 1935 ze zm.).