II GSK 391/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "B. G. M." Spółki z o.o. w B. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 10 grudnia 2013 r. sygn. akt II SA/Bk 1068/13 w sprawie ze skargi "B. G. M." Spółki z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] września 2013 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami kontroli postanawia: oddalić skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. postanowieniem z dnia 10 grudnia 2013 r., sygn. akt II SA/Bk 1068/13 odrzucił skargę "B. G. M." Spółki z o.o. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] września 2013 r., w przedmiocie nałożenia kary porządkowej. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 12 września 2013 r. Dyrektor Izby Celnej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Celnego w B. z dnia 26 czerwca 2013 r. w przedmiocie obciążenia skarżącej kosztami kontroli przeprowadzonej dnia [...] czerwca 2013 r., w wysokości 30 zł. Postanowienie zostało doręczone na adres spółki dnia 13 września 2013 r. Na to postanowienie przysługiwało skarżącej prawo wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, w terminie 30 dni od chwili doręczenia rozstrzygnięcia (art. 53 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.). W tej sprawie termin ten upłynął dnia 14 października 2013 r., a skarżąca nadała skargę dopiero dnia 24 października 2013 r. Stwierdzić więc należało, że została złożona po terminie i podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd I instancji dodał też, że spółka na etapie postępowania administracyjnego nie była reprezentowana przez pełnomocnika. Pełnomocnik został ustanowiony przez spółkę dnia 9 września 2013 r., zaś pismo, do którego załączone zostało przedmiotowe pełnomocnictwo wpłynęło do organu dnia 13 września 2013 r., a więc już po wydaniu przez organ II instancji zaskarżonego postanowienia z 12 października 2013 r. Wprawdzie pełnomocnictwo zostało wysłane ostatniego dnia upływu 7-dniowego terminu (przewidzianego w postanowieniu Dyrektora Izby Celnej w B. z 14 sierpnia 2013 r.), jednakże organ w chwili wydania zaskarżonego postanowienia, nie posiadał informacji, że spółka ustanowiła pełnomocnika. Zatem skarżąca winna była liczyć termin do złożenia skargi do sądu administracyjnego od chwili doręczenia jej postanowienia z 12 października 2013 r., tym bardziej, iż postanowienie z 14 sierpnia 2013 r. zawierało informację, że po upływie 7 dni od jego otrzymania zostanie wydane rozstrzygnięcie w sprawie. "B. G. M." Spółka z o.o. złożyła skargę kasacyjną (błędnie zatytułowaną jako "zażalenie") od powyższego postanowienia wnosząc o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że nie wniosła skargi na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z zachowaniem ustawowego terminu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że w postępowaniu administracyjnym w ustawowym terminie (tj. 10 września 2013 r.) pisemnie wypowiedziała się co do zebranego materiału w sprawie i załączyła dokument pełnomocnictwa. Natomiast organ nie czekając na wpływ tego pisma wydał ostateczne postanowienie w sprawie w dniu 12 września 2013 r., które zostało jej doręczone bezpośrednio w dniu 13 września 2013 r. z pominięciem prawidłowo ustanowionego pełnomocnika. Następnie organ doręczył odpis tegoż postanowienia ustanowionemu pełnomocnikowi w dniu 24 września 2013 r., i to od tej daty – zdaniem skarżącej – biegł termin do zaskarżenia postanowienia z dnia 12 września 2013 r. Dlatego też Sąd I instancji błędnie uznał, że skarga skarżącej została wniesiona po terminie. Zdaniem skarżącej, niezasadne jest też twierdzenie organu, że doręczone pełnomocnikowi postanowienie było tylko i wyłącznie informacją o wcześniej wydanym postanowieniu. Pierwotne doręczenie było nieskuteczne ze względu na naruszenie przez organ art. 154 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jednolity Dz. U. z 2012 r., poz. 749). W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej wskazując, że w postępowaniu administracyjnym pismo, do którego załączono pełnomocnictwo, do organu wpłynęło dopiero 13 września 2013 r., a więc już po wydaniu zaskarżonego postanowienia z dnia 12 września 2013 r. Niezłożenie do akt sprawy pełnomocnictwa przed wydaniem rozstrzygnięcia skutkowało jego doręczeniem bezpośrednio skarżącej. Ustanowienie pełnomocnika po wydaniu rozstrzygnięcia spowodowało, że organ doręczył to postanowienie również pełnomocnikowi, jednakże doręczenie to miało charakter informacyjny i nie mogło skutkować przesunięciem terminu do wniesienia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 173 § 1 p.p.s.a. od wydanego przez wojewódzki sąd administracyjny postanowienia kończącego postępowanie w sprawie przysługuje nie zażalenie, lecz skarga kasacyjna. Postanowienie o odrzuceniu skargi jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie. Dlatego na wydane w tej sprawie przez Sąd I instancji postanowienie o odrzuceniu skargi przysługuje skarga kasacyjna, która musi spełniać wymogi określone w art. 176 p.p.s.a. Ponieważ złożony przez stronę środek zaskarżenia zawiera elementy formalne i materialne wymagane dla skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż nastąpiło jedynie błędne jego określenie jako "zażalenie" i rozpoznał je merytorycznie jako skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy przypomnieć stan faktyczny, który Sąd I instancji przedstawił enigmatycznie i nieczytelnie. W związku z prowadzonym postępowaniem zażaleniowym w przedmiocie obciążenia B. G. M. Sp. z o. o. w B. kosztami kontroli w wysokości 30 zł, przed wydaniem rozstrzygnięcia, postanowieniem z dnia 29 sierpnia 2013 r. organ wyznaczył stronie termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Postanowienie zawierało informację, że po upływie 7 dni od jego otrzymania zostanie wydane rozstrzygnięcie. Siedmiodniowy termin upłynął w dniu 10 września 2013 r. Postanowieniem z dnia 12 września 2013 r. Dyrektor Izby Celnej w B. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji w przedmiocie obciążenia skarżącej kosztami kontroli. Postanowienie to zostało doręczone na adres spółki w dniu 13 września 2013 r. Na etapie prowadzonego przez Dyrektora Izby Celnej w B. postępowania, spółka nie była reprezentowana przez pełnomocnika. Skarżąca ustanowiła pełnomocnika w sprawie w dniu 9 września 2013 r., jednakże pismo, do którego dołączono pełnomocnictwo wpłynęło do organu w dniu 13 września 2013 r., a więc już po wydaniu postanowienia utrzymującego w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. Ustanowienie pełnomocnika po wydaniu rozstrzygnięcia spowodowało, iż organ doręczył je również pełnomocnikowi, jednakże to doręczenie miało –zdaniem organu - jedynie charakter informacyjny. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się więc do oceny, czy przed datą doręczenia skarżącej przez organ II instancji decyzji z dnia 12 września 2013 r., strona ta skutecznie ustanowiła pełnomocnika w sprawie. Zgodnie z art. 136 Ordynacji podatkowej, który miał zastosowanie w postępowaniu administracyjnym przed organem celnym, strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Pełnomocnictwo powinno być udzielone na piśmie lub zgłoszone ustnie do protokołu (art. 137 § 2). Pełnomocnik dołącza do akt oryginał lub urzędowo poświadczony odpis pełnomocnictwa (art. 137 § 3 ustawy). Natomiast art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej stanowi, że jeżeli strona ustanowiła pełnomocnika, pisma doręcza się pełnomocnikowi. Należy podkreślić, że instytucja pełnomocnictwa rozumiana jest jako element prawa strony do obrony i dopiero jego skuteczne ustanowienie – tj. poparte złożonym do akt prawidłowym pełnomocnictwem – obliguje organ celny do dokonania doręczeń według zasady określonej w art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej. Zatem do czasu złożenia takiego pełnomocnictwa do akt przyjąć należy, że strona działa bez pełnomocnika. W konsekwencji wydane w sprawie decyzje powinny być doręczone stronie. Dodać należy, że brak jest podstaw normatywnych, które nakazywałyby organowi administracyjnemu powstrzymanie się z wydaniem, lub doręczeniem decyzji stronie do czasu złożenia ewentualnie brakującego pełnomocnictwa (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2006 r., sygn. akt I GSK 2865/05). Organ podatkowy jest zobligowany do honorowania pełnomocnictwa, ale pod warunkiem posiadania wiedzy o jego istnieniu, a tę uzyskuje z chwilą otrzymania dokumentu (por. wyrok WSA w Opolu z dnia 25 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Op 436/09). W rozpoznawanej sprawie skarżąca ustanowiła pełnomocnika w dniu 9 września 2013 r., pismo zawierające dokument pełnomocnictwa został nadany na poczcie w dniu 10 września 2013 r., jednakże dokument ten do organu wpłynął w dniu 13 września 2013 r. Zatem dopiero z tym dniem nastąpiło skuteczne powiadomienie organu o ustanowieniu pełnomocnika w sprawie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2007 r., sygn. akt I GSK 700/06, Lex nr 325363). Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, Sąd I instancji w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami uznał, że organ celny nie miał możliwości uzyskania informacji na temat udzielonego pełnomocnictwa zarówno w dacie wydania jak i w dacie wysyłania decyzji stronie skarżącej. Fakt nadania pisma zawierającego dokument pełnomocnictwa w urzędzie pocztowym w dniu 10 września 2013 r. nie może oznaczać skutecznego doręczenia pełnomocnictwa organowi w rozumieniu art. 137 § 3 Ordynacji podatkowej. W świetle powyższych rozważań prawidłowe było stanowisko Sądu I instancji, który uznał, że termin do wniesienia skargi na postanowienie organu z dnia 12 września 2013 r. rozpoczął bieg od dnia 13 września 2013 r., tj. od dnia jego doręczenia bezpośrednio skarżącej. Należy podkreślić, że w sytuacji, kiedy nastąpił prawny skutek procesowy doręczenia, późniejsze ponowne doręczenie pisma pełnomocnikowi nie mogło być uznane za ponowne doręczenie. Doręczenie pisma w toku postępowania administracyjnego może nastąpić tylko raz (podobnie: wyrok NSA z dnia 17 lipca 2013 r., sygn. akt II FSK 2028/12). Brak było więc podstaw do przyjęcia, że po ustanowieniu pełnomocnika organ celny był zobligowany do ponownego doręczenia decyzji temu pełnomocnikowi i uznanie, że dopiero od dnia tego doręczenia biegł termin do wniesienia skargi do sądu. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i stosownie do art. 184 p.p.s.a., orzekł o jej oddaleniu. Odnosząc się do wniosku organu o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r. o sygn. akt I OPS 4/07 (publ. ONSAiWSA 2008, nr 2, poz. 23) wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 p.p.s.a.).