II GSK 508/16

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Zabłocka (spr.) Sędziowie NSA Wojciech Kręcisz Barbara Mleczko-Jabłońska Protokolant Paulina Marchewka po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2018 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej "F" Spółki z o.o. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 października 2015 r. sygn. akt II SA/Go 460/15 w sprawie ze skargi "F" Spółki z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w R. z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji w sprawie zmiany zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, po wznowieniu postępowania 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od "F" Spółki z o.o. w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Z. 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. wyrokiem z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II SA/Go 460/15 oddalił skargę "F" spółki z o.o. w [...] na decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] z dnia [...] maja 2015 r. przedmiocie odmowy uchylenia ostatecznej decyzji o odmowie zmiany zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy: Dyrektor Izby Skarbowej w [...] decyzją Nr [...] z dnia [...] sierpnia 2009 r. udzielił Spółce z o.o. F. z siedzibą w W. zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa lubuskiego na okres 6 lat, tj. do dnia 7 września 2015 r. Wnioskiem z dnia 30 października 2009 r. Spółka wystąpiła do Dyrektora Izby Celnej w [...] o zmianę powyższego zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa lubuskiego poprzez zmianę lokalizacji punktu gier. Z dniem 1 stycznia 2010 r. weszła w życie ustawa z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.; dalej w skrócie u.g.h.). W myśl art. 135 ust. 1 i 2 tej ustawy dopuszczalne jest dokonywanie zmian dotychczasowych zezwoleń na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, z zastrzeżeniem, że w wyniku takiej zmiany nie może nastąpić zmiana miejsca urządzania gry, z wyjątkiem zmniejszenia liczby punktów gry na automatach o niskich wygranych. Z uwagi na powyższe, ostateczną decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2010 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] odmówił zmiany ww. zezwolenia w żądanym przez stronę zakresie. Pismem z dnia 1 października 2012 r. "F" Spółka z o.o. w W. złożyła do Dyrektora Izby Celnej w R. wniosek o wznowienie postępowania. Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2012 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] odmówił wznowienia postępowania w opisywanej sprawie. Po rozpoznaniu wniesionego przez stronę odwołania, decyzją nr [...] z dnia [...] stycznia 2013 r. Dyrektor Izby Celnej w R. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Na powyższą decyzję Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp., który wyrokiem z dnia 23 maja 2013 r., II SA/Go 253/13 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] nr [/...] z dnia [...] listopada 2012 r. Po wniesieniu przez Dyrektora Izby Celnej w [...] skargi kasacyjnej od tego orzeczenia, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem o sygn. akt II GSK 1506/13 z dnia 15 października 2014 r. oddalił skargę kasacyjną. W dniu 9 grudnia 2014 r. do Izby Celnej w [...] wpłynęło prawomocne orzeczenie WSA w Gorzowie Wlkp. wraz z aktami sprawy. Postanowieniem z dnia [...] stycznia 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] wznowił postępowanie w sprawie pierwotnie zakończonej ostateczną decyzją tego organu z dnia [...] stycznia 2010 r. Po przeprowadzeniu postępowania, decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2015 r. Dyrektor Izby Celnej w [...] odmówił uchylenia w całości ostatecznej decyzji z dnia [...] stycznia 2010 r. Po wniesieniu przez Spółkę odwołania, decyzją z dnia [...] maja 2015 r. nr [..] Dyrektor Izby Celnej w [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję wydaną w pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji organ dokonał analizy technicznego bądź nietechnicznego charakteru art. 135 ust. 2 u.g.h. w rozumieniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 lipca 2012 r. w sprawach połączonych C-213/11, C-214/11 i C-217/11. Zgodnie z wytycznymi zawartymi w ww. wyroku organ nie ustalił wpływu konkretnego przepisu ustawy o grach hazardowych, powodującego ograniczenia w zakresie używania automatów, na wielkość czy zakres sprzedaży tych automatów. Według organu przeciwko uznaniu art. 135 ust. 2 u.g.h. za techniczny przemawia m.in. to, że przepis ten nie jest związany z ograniczeniem możliwości urządzania gier na automatach o niskich wygranych, bowiem przepis ten nie wprowadza zakazu organizowania gier na automatach o niskich wygranych, gdyż zgodnie z art. 129 ust. 1 tej ustawy działalność w zakresie gier na automatach oraz gier na automatach urządzanych w salonach gier na automatach na podstawie zezwoleń udzielonych przed dniem wejścia w życie ustawy jest prowadzona, do czasu wygaśnięcia tych zezwoleń, przez podmioty których im udzielono, według przepisów dotychczasowych. Na powyższą decyzję Dyrektora Izby Celnej w [...] Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wlkp. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 29 października 2015 r., sygn. akt II SA/Go 460/15, oddalił skargę spółki. Sąd I instancji mając na uwadze zalecenia zawarte w wyroku TSUE z 19 lipca 2012r. poprzez ustalenie przez sąd krajowy, czy przepisy przejściowe ustawy o grach hazardowych mogą wpływać w sposób istotny na właściwości lub sprzedaż automatów do gier o niskich wygranych, stwierdził, że przepisy przejściowe, w szczególności art. 135 ust. 2 u.g.h., kryterium uznania je za przepisy techniczne nie spełniają. Możliwego istotnego wpływu na spadek sprzedaży automatów do gry nie można bowiem zasadnie przypisać przepisom prawnym, które zapewniają przez okres przejściowy utrzymanie dotychczasowego stanu w zakresie miejsc urządzania gry i liczby używanych automatów. Brak notyfikacji art. 135 ust. 2 u.g.h. nie stoi więc, zdaniem Sądu, na przeszkodzie jego zastosowaniu w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji uznał za prawidłowe stanowisko organu odwoławczego, zgodnie z którym przepisy przejściowe dotyczące działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, a w szczególności art. 135 ust. 2 u.g.h. nie mają charakteru przepisów technicznych w rozumieniu dyrektywy 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 22 czerwca 1998 r. ustanawiającej procedurę udzielania informacji w dziedzinie norm i przepisów technicznych oraz zasady dotyczące usług społeczeństwa informacyjnego (Dz. Urz. UE Nr L 204 z dnia 21 lipca 1998 r., s. 37, ze zm.; dalej: dyrektywa nr 98/34/WE), które wymagają uprzedniej notyfikacji. Spółka w skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniosła o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi przez stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a w obu przypadkach o zasądzanie kosztów postępowania. "Wyrokowi zarzuciła naruszenie art. 1 pkt 4 i 11 dyrektywy nr 98/34/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z uwzględnieniem wykładni tego przepisu podanej w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (dalej "TSUE") z dn. 19.07.2012 r. w połączonych sprawach C-213/11, C- unijne nie nakładają żadnych obowiązków na jednostki i to właśnie jednostki mogą powołać się na przepisy dyrektywy celem niezastosowania sprzecznych z nią przepisów prawa krajowego nakładających obowiązki (nakazy, zakazy) na jednostki". W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, ze "przedmiot sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy art. 135 ust. 2 u.g.h. w powiązaniu z pozostałymi regulacjami tej ustawy, ma charakter regulacji technicznej w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, a w konsekwencji, czy wobec braku notyfikacji może być stosowany". Jej zdaniem "norma art. 135 ust. 2 u.g.h. musi być uznana za przepis techniczny wymagający notyfikacji Komisji Europejskiej". Ponadto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej spółka podniosła, że "zaskarżonemu orzeczeniu zarzucić należy rażące naruszenie art. 4 ust. 3 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (TUE) w związku z art. 267 i art. 288 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) oraz w związku z art. 9 i art. 87 ust. 1 Konstytucji RP i art. 8 ust. 1 Dyrektywy 98/34/WE". W odpowiedzi na skargę kasacyjną Organ wniósł o jej odrzucenie oraz zasądzenie od skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarga kasacyjna nie odpowiada koniecznym i istotnym wymogom określonym w art. 176 p.p.s.a. Pismo nie zawiera niezbędnych elementów skargi kasacyjnej zarówno w zakresie podstaw kasacyjnych i ich rozwinięcia, jak i uzasadnienia skargi. Pismo zawiera jedynie strony nieparzyste, z treści których nie wynika co właściwie autor skarży i jakie zarzuty stawia Sądowi orzekającemu. Przy piśmie przewodnim z dnia 12 lutego 2016 r. pełnomocnik skarżącej kasacyjnie spółki nadesłał kompletną skargę kasacyjną. Pełnomocnik podniósł, że nie został wezwany do usunięcia braków formalnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.jed. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, której przesłanki określa art. 183 § 2 ww. ustawy. Na wstępie należy podkreślić, że w 30-dniowym terminie otwartym do wniesienia środka zaskarżenia od wyroku WSA w Gorzowie Wlkp. została złożona za pośrednictwem operatora pocztowego, skarga kasacyjna spółki, która zawierała jedynie nieparzyste strony. Następnie strona po doręczeniu jej odpisu odpowiedzi na skargę kasacyjną (3 luty 2016 r.) w dniu 16 lutego 2016 r. (po terminie otwartym do wniesienia skargi kasacyjnej) przesłała kolejną, ale uzupełnioną, skargę kasacyjną, która zawierała wszystkie strony. W art. 176 p.p.s.a. zostały określone elementy, jakie musi spełniać skarga kasacyjna. W szczególności skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony (zob. art. 46 p.p.s.a.) oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy (zob. art. 176 § 1 i § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 177a p.p.s.a., jeżeli skarga kasacyjna nie spełnia wymagań przewidzianych w art. 176, innych niż przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, przewodniczący wzywa stronę do usunięcia braków w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi na podstawie art. 178 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny podkreśla również, że w celu zapewnienia skardze kasacyjnej odpowiedniego poziomu merytorycznego, ale również i formalnego ustawodawca wprowadził przymus adwokacko-radcowski przy sporządzaniu skargi kasacyjnej, o którym stanowi art. 175 p.p.s.a. Pierwotna skarga kasacyjna pomimo braku parzystych stron zawierała podstawy kasacyjne (choć zawarte nie tylko w jej petitum ale i w uzasadnieniu), uzasadnienie, oznaczenie zaskarżonego orzeczenia wraz z zaskarżeniem go w całości, wniosek o uchylenie wyroku i rozpoznanie sprawy w trybie art. 188 p.p.s.a. albo uchylenie wyroku i przekazanie sprawy stosownie do art. 185 § 1 p.p.s.a., a także wniosek o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Według powyższego zawierała wszystkie obligatoryjne elementy, zatem organ w odpowiedzi na skargę kasacyjną błędnie przyjął, że należało ją odrzucić. Następnie odnosząc się do argumentacji skarżącej kasacyjnie zawartej w piśmie procesowym z dnia 12 lutego 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia, że Sąd I instancji nie był zobowiązany do wezwania strony do uzupełnienia braków formalnych skargi kasacyjnej poprzez nadesłanie parzystych stron skargi kasacyjnej, bądź skargi kasacyjnej składającej się ze wszystkich stron, bowiem brak ten w istocie nie stanowi braku formalnego tego pisma. Uzupełnienie braków skargi kasacyjnej jest możliwe wyłącznie w odniesieniu do wymogów przewidzianych dla pisma w postępowaniu sądowym (art. 46 i 47 p.p.s.a.) oraz usuwalnych braków szczególnych skargi kasacyjnej (art. 176 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a.), w tym również w przedmiocie wpisu sądowego. Wobec tego okoliczność, że skarga kasacyjna nie zawiera wszystkich stron, nie stanowi podstawy do wezwania o jej uzupełnienie. Skarga kasacyjna jak wyżej wskazano nie zawierała w tej konkretnej sprawie braków uniemożliwiających jej merytoryczne rozpoznanie. Kolejna skarga kasacyjna złożona przez stronę po upływie 30-dniowego terminu przewidzianego w art. 177 § 1 p.p.s.a. mogła być potraktowana przez Sąd jedynie jako pismo procesowe uzupełniające uzasadnienie zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej. W ocenie NSA nieprawidłowym byłoby przyjęcie, że skoro strona sama uzupełniła skargę kasacyjną już po upływie 30-dniowego terminu do jej wniesienia należałoby ją traktować jako ten właściwy środek zaskarżenia z powołanymi zarzutami. Zatem mając na uwadze powyższe, należy podkreślić, że w skardze kasacyjnej oprócz powołania zarzutów w jej petitum, zostały również podniesione zarzuty w części wskazanej jako" uzasadnienie" skargi kasacyjnej. Należy zatem wskazać, że formuła przyjęta w rozpoznawanej skardze kasacyjnej, w której zarzuty nie tylko nie zostały graficznie wyodrębnione z uzasadnienia, ale konieczne jest ich poszukiwanie i odczytywanie z tekstu zawierającego argumentację służącą ich wsparciu, odbiega od przedstawionego wzorca i implikuje trudności w precyzyjnej ich rekonstrukcji. Jakkolwiek nie stanowi uchybienia formalnego, prowadzącego do odrzucenia skargi kasacyjnej, powoduje jednak istotne utrudnienie w rozpoznaniu sprawy (wyrok NSA z dnia 8 czerwca 2016 r., sygn. akt II FSK 1426/14). Niewątpliwie skarga kasacyjna jak i jej uzupełnienie zawarte w piśmie procesowym, które wpłynęło do Sądu w dniu 16 lutego 2016 r. w całości skupione są na kwestionowaniu stanowiska Sądu I instancji, zgodnie z którym art. 135 ust. 2 u.g.h. nie ma charakteru technicznego. Zarzut naruszenia przez WSA art. 135 ust. 2 u.g.h. wynika z zapisu zawartego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej że: "przedmiot sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy art. 135 ust. 2 u.g.h. w powiązaniu z pozostałymi regulacjami tej ustawy, ma charakter regulacji technicznej w rozumieniu art. 1 pkt 11 dyrektywy 98/34/WE, a w konsekwencji, czy wobec braku notyfikacji może być stosowany". Jej zdaniem "norma art. 135 ust. 2 u.g.h. musi być uznana za przepis techniczny wymagający notyfikacji Komisji Europejskiej". Pozostałe zarzuty podniesione w uzasadnieniu również odnoszą się do kwestii powyżej wskazanej. Rozważenie zasadności zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, wskazanego w "uzasadnieniu" skargi kasacyjnej, wymaga uwagi, że kwestia oceny przepisów przejściowych ustawy o grach hazardowych - w kontekście dyrektywy 98/34/WE - była już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego i skład orzekający w rozpoznawanej sprawie nie widzi podstaw do odstąpienia od wyrażanego już poglądu, że nie można im przypisać charakteru przepisów technicznych (por. wyroki NSA z dnia 21 października 2015 r., sygn. II GSK 1629/15; z dnia 28 października 2015 r., sygn. II GSK 1641/15, z dnia 3 listopada 2015 r., sygn. II GSK 2250/15, z dnia 16 grudnia 2015 r. II GSK 820/14, z dnia 12 lutego 2016 r., sygn. II GSK 2349/13, z dnia 2 marca 2016 r., sygn. II GSK 2327/14, z dnia 2 czerwca 2016 r., sygn. II GSK 644/15; dostępne w CBOSA). Zgodzić należy się z wywodem przedstawionym ww. wyrokach, co do istoty tych przepisów. Realizują one - wyprowadzaną z zasady państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP) - zasadę prawidłowej legislacji i zasadę zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Dają bowiem pewną ochronę praw nabytych lub interesów w toku albo też ochronę ekspektatyw dobrze ukształtowanych, szczególnie istotną wówczas, gdy prawodawca zmieniając prawo zmierza do pogorszenia sytuacji prawnej jego adresatów. Podobnie jak vacatio legis mogą zapewnić zachowanie przez pewien czas korzystniejszych uprawnień wynikających ze "starego" prawa mimo zastąpienia go nową regulacją prawną, pogarszającą sytuację prawną jej adresatów w tym zakresie. Wyznaczone w przepisach przejściowych granice czasowe zachowania dotychczasowych uprawnień (do czasu wygaśnięcia udzielonych zezwoleń), związane z zastąpieniem zezwoleń koncesjami na prowadzenie kasyna gry, siłą rzeczy, nie pozwalają na wydawanie (zmienianie, przedłużanie) - po wejściu w życie nowej ustawy - zezwoleń na starych zasadach. Nie znaczy to jeszcze, że wprowadzają zakaz wydawania nowych zezwoleń, ponieważ taki zakaz nie wynika z przepisów przejściowych, tylko z przepisów merytorycznych wprowadzających zmiany dotyczące prowadzenia działalności w zakresie gier hazardowych. Na gruncie nowej ustawy, podmioty które uzyskały zezwolenia pod rządami poprzedniej ustawy, ze względu na treść art. 118 u.g.h., nie mogą uzyskać zmiany "starego" zezwolenia w sposób o jaki występowała spółka. Nie można zatem przepisom przejściowym, w tym art. 135 ust. 2 u.g.h. przypisać skutku w postaci istotnego wpływu (ograniczenia) sprzedaży automatów, ponieważ takie skutki mogą wynikać z przepisów merytorycznych ustawy (np. art. 14 ust. 1), a przepisy przejściowe dotyczą "starych" zezwoleń na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych. Nie można też nie dostrzec, że sam fakt istnienia - w poprzednim stanie prawnym - możliwości wystąpienia z wnioskiem o "zmianę posiadanych zezwoleń" nie dawał gwarancji, że wniosek zostanie uwzględniony, rozpoznany zgodnie z żądaniem wnioskodawcy. Tak więc choć w wyroku w sprawach połączonych C-213, C-214 i C-217 TSUE wskazał przepisy przejściowe jako przepisy "potencjalnie techniczne" – to jednak wskazał, że to sąd krajowy jest właściwy do oceny wpływu tych przepisów na właściwości lub sprzedaż produktów (automatów do gier) a ocenie tej przypisać należy charakter jurydyczny. Ocena tego spornego zagadnienia powinna mieć charakter ogólny i abstrakcyjny, powinna odnosić się zatem do oceny wpływu przepisów przejściowych w oderwaniu od ich zastosowania w konkretnej sprawie. W świetle dotychczasowych rozważań brak podstaw by twierdzić, że zawarte w art. 135 ust. 2 u.g.h. uregulowanie - wykluczające zmianę posiadanych zezwoleń poprzez zmianę lokalizacji punku gier - miało samodzielny i istotny wpływ na właściwość, jak i sprzedaż automatów do gier. Ograniczenie liczby kasyn i automatów w nich wykorzystywanych wynika bowiem z innych - niż przejściowe - przepisów ustawy. Wobec uznania, że w świetle przepisów dyrektywy nr 98/34/WE oraz w świetle wyroku TSUE wydanego w sprawach C-212, C-213 i C-217 brak jest podstaw do przyjęcia, że przepis art. 135 ust. 2 u.g.h. jest przepisem technicznym, za pozbawione usprawiedliwionych podstaw należało uznać również pozostałe podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty. Mając na uwadze powyższe, należało przyjąć, że wyrok Sądu I instancji odpowiada prawu. Z przedstawionych powodów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego NSA orzekł na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. b rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.).