II GSK 708/19

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba Sędzia NSA Dorota Dąbek Sędzia del. WSA Krzysztof Dziedzic (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Ł. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 lutego 2019 r. sygn. akt III SA/Po 660/18 w sprawie ze skargi Ł. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu urządzania gier na automatach poza kasynem gry 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od Ł. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu kwotę 2 700 (dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 6 lutego 2019 r., sygn. akt III SA/Po 660/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę Ł. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu z [...] sierpnia 2018r. nr [...], którą to decyzją organ II instancji utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Wielkopolskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Poznaniu z [...] lutego 2018 r. nr [...] wymierzającą Ł. G. karę pieniężną w wysokości 36 000 zł za urządzanie gier na automatach, poza kasynem gry. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku wniesionej w imieniu Ł. G. zarzucono: I. na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: p.p.s.a.), naruszenie prawa materialnego: 1) art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (t.j. Dz.U. z 2015 r. poz. 612, dalej: u.g.h.) poprzez błędne zastosowanie w sprawie skarżącego, będące następstwem błędnej wykładni pojęcia "urządzającego gry" w świetle okoliczności faktycznych niniejszej sprawy, jako obejmującego również skarżącego, którego czynności sprowadzały się wyłącznie do wynajęcia kilku metrów kwadratowych powierzchni lokalu podmiotowi trzeciemu w celu eksploatacji urządzeń elektronicznych, bez dokonywania przez niego, zgodnie z materiałem zebranym w sprawie, żadnych innych czynności dotyczących aktywnej organizacji gier, a tym samym niezasadne objęcie skarżącego zakresem podmiotowym normy z art. 89 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 u.g.h. i niezasadne nałożenie na skarżącego kary pieniężnej za "urządzanie gier na automatach poza kasynem gry"; 2) art. 65 § 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (dalej: k.c.) w zw. z art. 659 § 1 i 2 k.c. poprzez dokonanie przez Sąd (także w drodze aprobaty ustaleń organu) błędnej wykładni umowy zawartej pomiędzy A. sp. z o.o. a skarżącym oraz nieuprawnione przyjęcie, że z umowy tej wynikają dla skarżącego prawa i obowiązki sytuujące go jako "urządzającego gry", wskazujące na aktywną rolę skarżącego w urządzaniu gier na spornych automatach, czego potwierdzeniem mają być elementy zawartej umowy najmu takie jak: dostarczanie energii elektrycznej, zapewnianie dostępu do urządzeń osobom trzecim, informowanie najemcy o wszelkich dostrzeżonych utrudnieniach i zakłóceniach w funkcjonowaniu urządzeń, w tym ingerencji osób trzecich, a także zeznania pracownika lokalu i samego skarżącego złożone w toku postępowania karnego (podczas kontroli), podczas gdy treść umowy, w tym przyjęte przez skarżącego na jej podstawie obowiązki, ani treść zeznań nie świadczą o podejmowaniu przez niego jakiejkolwiek działalności możliwej do określenia mianem "urządzania gier", ani też nie powoduje odmiennej kwalifikacji umowy niż jako umowy najmu (tj. jako umowy współpracy]; II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 § 1 w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (dalej: o.p.) poprzez: - aprobatę nieprawidłowego ustalenia przez organy, odnośnie rzeczywistej roli skarżącego w procesie urządzania gier na spornych automatach w oparciu o nieprawidłowo oceniony materiał dowodowy, w tym zwłaszcza oparcie się przez organy (oraz zaakceptowanie takiego stanu rzeczy przez Sąd) na błędnej interpretacji umowy najmu powierzchni lokalu i jej poszczególnych postanowień a także treści zeznań skarżącego i pracownika lokalu, podczas gdy zgodnie z zasadami logicznego rozumowania oraz wskazaniami doświadczenia życiowego - nie można wywieść, że czynności takie jak informowanie o zakłóceniu w pracy automatów (który to obowiązek wynikał wprost z umowy) oraz włączanie i wyłączanie urządzeń odpowiednio przy otwarciu i zamknięciu lokalu, były "związane bezpośrednio z bieżącym obsługiwaniem (...) urządzeń" - takie ustalenie organu i Sądu I instancji jest ustaleniem całkowicie dowolnym oraz nieznajdującym podstaw w materiale dowodowym; - zaaprobowanie zaniechania organów celnych ustalenia stopnia zaangażowania i roli, wskazywanego przez skarżącego innego podmiotu - najemcy (podnajemcy) powierzchni lokalu - w proces organizacji gier na automatach do gier znajdujących się w lokalu skarżącego, mimo że znana była organom okoliczność, iż to inny podmiot nie tylko wyposażył lokal w sporne automaty, ale również czerpał korzyści z ich działalności; Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu okoliczność powyższą zignorował, ograniczając swoje ustalenia w powyższym zakresie (podobnie do organów rozpatrujących niniejszą sprawę) do przywołania niektórych z postanowień umowy, określających obowiązki wynajmującego, pomijając natomiast postanowienia mówiące o obowiązkach i prawach najemcy. W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie 1) o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości 2) rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. i uchylenie zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu oraz 3) zasądzenie od Organu kosztów postępowania według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., który stanowi, że uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od przedstawienia stanu sprawy, ograniczając uzasadnienie do rozważań mających znaczenie dla oceny zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Istota podniesionych w niej zarzutów, wymagających łącznego odniesienia się do nich, sprowadza się do kwestionowania stanowiska Sądu pierwszej instancji, że zebrany i oceniony przez organy materiał dowodowy, stanowiący podstawę przeprowadzonych w sprawie ustaleń faktycznych, był wystarczający dla przypisania skarżącemu deliktu, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. Zgodnie z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. (w brzmieniu mającym zastosowanie w sprawie), karze pieniężnej podlega urządzający gry na automatach poza kasynem gry, a kara wynosi 12 000 zł od każdego automatu (art. 89 ust. 2 pkt 2 tej ustawy). Jak wynika z uzasadnienia skargi kasacyjnej podniesiony w niej zarzut naruszenia art. 89 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 2 pkt 2 u.g.h. dotyczy uznania skarżącego za "urządzającego gry" w rozumieniu tych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny w swym orzecznictwie konsekwentnie przyjmuje, że sankcja z art. 89 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 89 ust. 2 pkt 2 ustawy o grach hazardowych może zostać nałożona na więcej niż jeden podmiot, w sytuacji gdy każdemu z nich można przypisać cechę "urządzającego gry" na tym samym automacie w tym samym miejscu i czasie. Wynika to z szerokiego zakresu definicji podmiotu "urządzającego gry na automatach", jaką należy przyjąć na potrzeby tego rodzaju postępowań. Wykładnia tego pojęcia, umożliwiająca nakładanie kar administracyjnych na więcej niż jeden podmiot, jest niezbędna jeżeli system kontroli i skuteczność przewidzianych przez ustawodawcę sankcji ma mieć realny charakter, zwłaszcza zaś jeżeli spojrzy się na to zagadnienie z perspektywy eliminowania sytuacji obejścia bądź nadużycia prawa przez podmioty uczestniczące w działalności hazardowej. Nie do pogodzenia bowiem z zasadą skuteczności stanowionego prawa byłaby taka wykładnia przepisów ustawy hazardowej, która w istocie pozostawiałaby bez kontroli i sankcji np. sytuacje tworzenia pozorów urządzania gier na automatach przez jeden podmiot, a więc też jego nominalnej odpowiedzialności, podczas gdy w rzeczywistości gry na automacie urządzane byłyby również na rachunek innego podmiotu, jako element wspólnego przedsięwzięcia. Przy ocenie, czy podmiot nie powinien zostać uznany za urządzającego gry na automacie niezbędne jest więc odwołanie się do wszystkich elementów stanu faktycznego (por. np. wyroki NSA z: 9 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 2736/16, 20 kwietnia 2017 r. sygn. akt II GSK 5233/16, 12 kwietnia 2019 r. sygn. akt II GSK 310/17). Jakkolwiek ustawa o grach hazardowych nie zawiera legalnej definicji "urządzającego gry", jednak posługuje się tym określeniem w wielu przepisach, z których można wywnioskować zakres treściowy tego pojęcia. Na ich podstawie przyjąć należy, że "urządzanie gier hazardowych na automatach" to ogół czynności i działań umożliwiających takie gry hazardowe, a w szczególności: udostępnienie potencjalnym graczom automatów do gier, zorganizowanie i pozyskanie odpowiedniego miejsca na zamontowanie urządzeń, przystosowanie go do danego rodzaju działalności, umożliwienie dostępu do takiego miejsca nieograniczonej ilości graczy, utrzymywanie automatów w stanie stałej aktywności, umożliwiającej ich sprawne funkcjonowanie, wypłacanie wygranych, obsługa urządzeń, zatrudnienie i odpowiednie przeszkolenie personelu, zapewniające graczom możliwość uczestniczenia w grze (por. np. wyroki NSA z: 9 stycznia 2019 r., sygn. akt II GSK 4236/16, 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II GSK 132/18, 19 lipca 2018 r., sygn. akt II GSK 4707/16). Powyższe rozumienie "urządzania" potwierdza definicja zawarta w Słowniku Języka Polskiego PWN, zgodnie z którą "urządzić - urządzać" oznacza: "wyposażyć coś w odpowiednie sprzęty", "zorganizować [jakąś imprezę], jakieś przedsięwzięcie itp.", "zapewnić komuś dobre warunki" (https://sjp.pwn.pl/sjp/urzadzic;2533410.html.). Ponieważ "urządzanie", wedle powyżej przedstawionego słownikowego rozumienia tego zwrotu oznacza również "stwarzanie komuś odpowiednich warunków", w rozpatrywanej sprawie należy to odnieść do tworzenia warunków do urządzania gier na automatach poza kasynem gry poprzez udostępnienie miejsca ich urządzania i tym samym udostępniania samych gier na automatach poza kasynem gry. W okolicznościach sprawy polegało to na tym, że skarżący udostępniając A. sp. z o.o., na podstawie umowy najmu z dnia 1 kwietnia 2016 r., część lokalu, w którym prowadził własną działalność gospodarczą, a to "w celu eksploatacji urządzeń elektronicznych służących uatrakcyjnieniu funkcjonowania lokalu" (§ 1 ust. 2 umowy), udostępniał tym samym te urządzenia grającym. Należy przyjąć, że taki też był cel podejmowanego przez skarżącego działania, a to zważywszy na to, że z uwagi na rodzaj prowadzonej działalności gospodarczej, należący do niego lokal był lokalem ogólnodostępnym, a umieszczenie w nim automatów miało służyć, jak to określono w umowie "uatrakcyjnieniu funkcjonowania lokalu". W umowie określono obowiązki obciążające skarżącego jako wynajmującego, które wykraczały poza typowe obowiązki określane w umowach najmu lokalu tj. obowiązki chronienia urządzeń przed ich uszkodzeniem czy dewastacją (§ 2 ust. 2 umowy), nieeksploatowania innych urządzeń elektronicznych o charakterze podobnym do urządzeń najemcy (§ 2 ust. 3 umowy), zapewnienia dostępu do energii elektrycznej celem zasilania urządzeń (§ 2 ust. 4 umowy), umożliwienia swobodnego dostępu do urządzeń pracownikom lub służbom serwisowym najemcy, celem zapewnienia niezakłóconego i bezawaryjnego funkcjonowania urządzeń (§ 2 ust. 5 umowy), niezwłocznego informowania najemcy o wszelkich dostrzeżonych utrudnieniach i zakłóceniach w urządzeniach elektronicznych, w tym ingerencji osób trzecich (§ 2 ust. 6 umowy). Jak wynika z zeznań pracownika skarżącego – W. G. oraz samego skarżącego, te postanowienia umowy były w rzeczywistości realizowane, czy to przez włączanie i wyłączanie urządzeń, czy też informowanie serwisanta o awarii urządzeń lub potrzebie ich doładowania. W świetle cytowanych postanowień umowy najmu, prawidłowa była ocena organów i Sądu I instancji, że umowa zawarta między skarżącym, a spółką z o.o. A. nie była typową umową najmu, a cytowane postanowienia świadczą o istnieniu porozumienia w celu prowadzenia wspólnego przedsięwzięcia, w którym wynajmujący nie tylko udostępnił lokal pod automaty do gry, ale też wykonywał czynności związane z urządzaniem gier, zatem współdziałał w procesie urządzania gier na automatach zainstalowanych w jego lokalu, a tym samym był podmiotem urządzającym gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Uwzględniając cytowane postanowienia umowy najmu, których realizowanie znalazło potwierdzenie w zeznaniach pracownika skarżącego – W. G. i w zeznaniach samego skarżącego, nie sposób jest - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - twierdzić, że w rozpatrywanej sprawie doszło do niezasadnego przypisania skarżącemu deliktu, o którym mowa w art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. W świetle bowiem przedstawionego wyżej rozumienia pojęcia "urządzającego gry" nie mogło budzić wątpliwości, że skarżący, występujący w roli podmiotu udostępniającego miejsce, w którym wymienione automaty mogły być użytkowane i udostępniane do gier, powinien być adresatem decyzji o nałożeniu kary pieniężnej za urządzanie gier na automatach poza kasynem gry. Wobec powyższego, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonana przez organy i zaakceptowana przez Sąd I instancji, subsumcja zachowania skarżącego pod regulację wynikającą z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h. była prawidłowa, gdyż ustalenia dotyczące roli skarżącego w organizowaniu przedsięwzięcia hazardowego pozwalały na przyjęcie, że był on urządzającym gry w rozumieniu ustawy o grach hazardowych. Materiał dowodowy stanowiący podstawę dokonanych przez organy ustaleń faktycznych w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy materiał dowodowy, to jest dla oceny spełnienia przesłanek z art. 89 ust. 1 pkt 2 u.g.h., był wystarczający i został prawidłowo oceniony. W szczególności dotyczy to postanowień cytowanej umowy najmu z dnia 1 kwietnia 2016 r. oraz zeznań pracownika skarżącego – W. G. i skarżącego. Tym samym niezasadne były zawarte w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania. Nie może również być o mowy o zarzucanym w skardze kasacyjnym naruszeniu art. 65 §1 i 2 w związku z art. 659 §1 i 2 k.c. Z art. 65 § 2 k.c. wynika, że w umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Tak właśnie uczyniono w rozpoznawanej sprawie, gdzie, jak wyżej wykazano, zamiarem stron umowy najmu z dnia 1 kwietnia 2016 r. i celem tej umowy było nie tylko udostępnienie najemcy części lokalu, w którym wynajmujący prowadził własną działalność gospodarczą, ale też wspólne prowadzenie na tej wynajętej powierzchni działalności "w celu eksploatacji urządzeń elektronicznych służących uatrakcyjnieniu funkcjonowania lokalu", jak to zapisano w § 1 ust. 2 umowy. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw podlega oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego, na które złożyło się wynagrodzenie pełnomocnika organu za sporządzenie odpowiedzi na skargę kasacyjną, orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U.2018.265).