II GW 55/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Korycińska (spr.) Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Hanna Kamińska po rozpoznaniu w dniu 16 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej wniosku Wójta Gminy Suszec z dnia 26 kwietnia 2024 r. o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy Wójtem Gminy Suszec a Prezydentem Miasta Rybnik w przedmiocie potwierdzenia prawa do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych postanawia: wskazać Prezydenta Miasta Rybnik jako organ właściwy do załatwienia sprawy. I Wnioskiem z 26 kwietnia 2024 r., Wójt Gminy Suszec, reprezentowany przez Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suszcu zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu o właściwość pomiędzy nim a Prezydentem Miasta Rybnik przez wskazanie tego ostatniego jako organu właściwego do rozpoznania wniosku w sprawie wydania decyzji potwierdzającej prawo A. D. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. W uzasadnieniu wskazał, że pismem z 18 kwietnia 2024 r. Ośrodek Pomocy Społecznej w Rybniku przekazał do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Suszcu wniosek Wojewódzkiego Szpitala Specjalistycznego w Rybniku w sprawie potwierdzenia prawa A. D. do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Wnioskodawca poinformował, że A. D. jest osobą bezdomną bez aktualnego zameldowania, ostatni adres zameldowania stałego posiadał w Gminie Suszec. Korzystał ze świadczeń pomocy społecznej udzielonych przez GOPS Suszec w formie schronienia w Schronisku dla bezdomnych [...] Rybnik. Przebywając w tym schronisku [...] A. D. zmarł. Wnioskodawca powołując się na art. 21 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572; dalej: kpa) stwierdził, że właściwość miejscową organu administracji publicznej ustala się w innych sprawach – według miejsca zamieszkania (siedziby) w kraju, a w braku zamieszkania w kraju według miejsca pobytu strony lub jednej ze stron; jeżeli żadna ze stron nie ma w kraju miejsca zamieszkania (siedziby) lub pobytu – według miejsca ostatniego ich zamieszkania (siedziby) lub pobytu w kraju. II W odpowiedzi na wniosek Prezydent Miasta Rybnik wskazał, że A. D. posiadał adres zameldowania na pobyt stały [...] Radostowice, [...], korzystał z pomocy udzielanej mu przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w Suszcu w formie zasiłku okresowego, nie figurował również w ewidencji osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy w Rybniku. Zatem uzasadnione jest twierdzenie, że ostatnim miejscem zamieszkania świadczeniobiorcy (potwierdzonym zameldowaniem na pobyt stały) jest Gmina Suszec. III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W myśl art. 15 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: ppsa) w związku z art. 4 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje spory o właściwość powstałe pomiędzy organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek a organami administracji rządowej. Przez spór o właściwość, o którym mowa w powyższych przepisach, należy rozumieć sytuację, w której przynajmniej dwa organy administracji publicznej jednocześnie uważają się za właściwe do załatwienia konkretnej sprawy (spór pozytywny) lub też każdy z nich uważa się za niewłaściwy do jej załatwienia (spór negatywny). Spór zainicjowany wnioskiem złożonym w tej sprawie ma charakter negatywnego sporu o właściwość. Zgodnie z art. 54 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 146; dalej: ustawa o świadczeniach) sprawa o potwierdzenie prawa do świadczeń opieki zdrowotnej świadczeniobiorcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ww. ustawy, należy do zakresu kompetencji organu wykonawczego gminy właściwej ze względu na miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. Stosownie do poglądu przyjmowanego w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach wprowadza regulację szczególną względem art. 21 § 1 pkt 3 kpa, co skutkuje modyfikacją treściową zakresu zastosowania tego ostatniego przepisu (por. np. postanowienia NSA z 26 kwietnia 2018 r., sygn. akt II GW 6/18; z 25 stycznia 2019 r., sygn. akt II GW 40/18; z 27 lipca 2020 r., sygn. akt II GW 13/20; z 10 listopada 2021 r., sygn. akt II GW 86/21; z 21 czerwca 2022 r., sygn. akt II GW 8/22). Znaczenie pojęcia miejsca zamieszkania podlega rekonstrukcji zasadniczo na podstawie art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, co pozwala na przyjęcie, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu, a więc wykazuje z danym miejscem nie tylko związek zewnętrzny (fakt przebywania), lecz także wewnętrzny (zamiar stałego pobytu). Jeżeli nie można ustalić aktualnego w momencie wszczęcia postępowania w sprawie z art. 54 ust. 1 ustawy o świadczeniach miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, konieczne jest ustalenie ostatniego miejsca zamieszkania tego podmiotu (por. np. postanowienia NSA z 15 września 2022 r., sygn. akt II GW 35/22; z 28 lutego 2023 r., sygn. akt II GW 68/22). Wyrażenie zamiaru stałego pobytu nie wymaga złożenia oświadczenia woli (nie jest czynnością prawną). Wystarczy więc, że zamiar taki wynika z zachowania danej osoby polegającego na skoncentrowaniu swojej aktywności życiowej w określonej miejscowości. Tak rozumiane zamieszkanie nie sprowadza się zatem do zameldowania, choć w praktyce fakt meldunku na pobyt stały w istocie stanowi dowód potwierdzający, że dana osoba przebywa w danej miejscowości z zamiarem stałego pobytu (por. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GW 14/24). Z akt sprawy wynika, że świadczeniobiorca, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach, był osobą bezdomną. Jednocześnie ustalono, że ostatnie miejsce zamieszkania ww. osoby mieściło się w Schronisku dla bezdomnych [...] w Rybniku, do którego A. D. powrócił po udzieleniu świadczeń opieki zdrowotnej w Wojewódzkim Szpital Specjalistycznym w Rybniku i gdzie zmarł [...]. Wobec ustalenia ostatniego miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy, w przedmiotowej sprawie nie zachodziła konieczność odwoływania się do ostatniego miejsca zameldowania na pobyt stały ([...] Radostowice), albowiem domniemanie wzruszalne istnienia wynikającej z zameldowania okoliczności faktycznej miejsca zamieszkania osoby fizycznej zostało obalone przeciwdowodem w postaci dokumentów potwierdzających ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy (por. postanowienie NSA z 13 kwietnia 2023 r., sygn. akt II GW 112/22). Mając na uwadze powyższe ustalenia i argumenty, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w sprawie, której dotyczy spór, organem właściwym do potwierdzenia prawa świadczeniobiorcy do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych jest Prezydent Miasta Rybnik jako organ gminy właściwej ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania świadczeniobiorcy. W tym stanie rzeczy, działając na podstawie art. 4 w zw. z art. 15 § 2 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.