II GZ 300/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Anna Stec po rozpoznaniu w dniu 15 lipca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia "B." Spółki z o.o. w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 6 maja 2014 r. sygn. akt II SA/Bk 345/14 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "B." Spółki z o.o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie zmiany zezwolenia na urządzanie gier na automatach o niskich wygranych postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 6 maja 2014 r., sygn. akt II SA/Bk 345/14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. odmówił "B." Spółce z o.o. w B. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd uznał, że analiza aktualnej sytuacji finansowej Spółki nie daje podstaw do przyjęcia, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania /art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; dalej: p.p.s.a.)/. Za takim stanowiskiem przemawiały zdaniem Sądu I instancji znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia, które nie dawały podstaw do przyjęcia, że uiszczenie kwoty 200 zł tytułem wpisu od skargi pozostaje poza zasięgiem możliwości finansowych strony. WSA w B. miał na uwadze fakt posiadania przez skarżącą na rachunkach bankowych środków pieniężnych w wysokości 15.772,52 zł, tj. wysokości przekraczającej koszty sądowe w sprawie, co w jego ocenie uniemożliwiało przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Również argumenty odwołujące się do obowiązku ponoszenia wydatków związanych z regulowaniem zobowiązań publicznoprawnych, w tym podatku od posiadanych automatów, nie mogły zdaniem Sądu uzasadniać zwolnienia. Koszty sądowe, jako mające charakter publicznoprawny, nie powinny być bowiem traktowane jako podlegające zaspokojeniu w ostatniej kolejności. Ponadto WSA wskazał, że mimo wykazywania straty Spółka nie udowodniła, że zalega z jakimikolwiek płatnościami, co uprawnia do wniosku o jej płynności finansowej oraz o tym, że wskazana strata nie jest okolicznością rozstrzygającą o sytuacji finansowej skarżącej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła Spółka zarzucając błędne przyjęcie, że nie wykazała, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie kosztów postępowania. W uzasadnieniu strona zaprzeczyła, że dysponuje wolnymi środkami, które mogłaby przeznaczyć na uiszczenie wpisu w przedmiotowej sprawie, albowiem zgromadzone środki pieniężne mają być wykorzystane na uiszczenie należności (podatkowych, z tytułu najmu itp.) niezbędnych dla dalszego funkcjonowania skarżącej Spółki, a bieżące wydatki Spółka określiła na ok. 160.000 zł. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Celem instytucji prawa pomocy, która w istocie oznacza dofinansowanie strony postępowania przez Skarb Państwa, jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym (w tym również osobom prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Poza tego rodzaju wypadkami strony postępowania sądowoadministracyjnego muszą samodzielnie ponieść ciężar uiszczenia kosztów sądowych oraz ewentualnie wynagrodzenia profesjonalnego pełnomocnika. Nie ulega wątpliwości, iż z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, z formularza wniosku PPPr wynika, że kapitał zakładowy Spółki wynosi 1.000.000,00 zł, wartość środków trwałych wnioskodawcy wg bilansu za ostatni rok wynosi 1.837.062,10 zł, natomiast wysokość straty za ostatni rok obrotowy według bilansu skarżąca określiła na kwotę – 300.486 zł. Na koncie skarżącej znajdują się środki w wysokości 15.772,52 zł. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle przedstawionych przez stronę okoliczności należy podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że Spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Sąd pierwszej instancji przeanalizował sytuację materialną strony (w tym informacje dotyczące zachowania płynności finansowej i ewentualnych zaległości płatniczych). Z oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że Spółka prowadzi działalność gospodarczą i brak informacji, aby utraciła płynność finansową. Dokonanej oceny nie zmienia również wskazywana przez skarżącą strata z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 300.486 zł. Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej (por. postanowienie NSA z 9 września 2013 r., II GZ 489/13 oraz z dnia 12 grudnia 2013 r., II FZ 1120/23). O możliwościach płatniczych Spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08). Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011r., I OZ 191/11). Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym (np. z tytułu najmu), które akcentuje Spółka, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. W konsekwencji nie uzasadniają one zwolnienia z kosztów sądowych. W związku z tym przyjąć należy, że kwota zgromadzona na rachunku bankowym (15.772,52 zł) pozwala na uznanie, że skarżąca dysponuje środkami na pokrycie kosztów sądowych, których wysokość w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.