II GZ 500/17

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 kwietnia 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 2360/16 w zakresie oddalenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 27 kwietnia 2017 r. (sygn. akt V SA/Wa 2360/16) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), odmówił [...] przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2016 r. w przedmiocie odmowy umorzenia kwoty nienależnie pobranych płatności dla gospodarstwa niskotowarowego. Sąd I instancji wyjaśnił, że postanowieniem z dnia 8 września 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę [...] na ww. decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jako wniesioną z uchybieniem ustawowego terminu do jej złożenia. W piśmie z dnia 26 września 2016 r. skarżący wniósł o przywrócenie mu terminu do wniesienia skargi podając, że zaskarżoną decyzję otrzymał w dniu 5 lipca 2016 r. Podniósł, iż choruje na cukrzycę, astmę oskrzelową, obturacyjną chorobę płuc i przepuklinę na kręgosłupie, co wiąże się z kosztami i częstymi wizytami lekarskimi. W terminie otwartym do złożenia skargi z powodu złamanej ręki musiał wozić syna do szkoły aż do dnia zdjęcia gipsu, tj. 15 lipca 2016 r. W dniu 26 lipca 2016 r. synowi zrobiono badanie USG jamy brzusznej, które wykazało niepokojące zmiany i w związku z tym wymagało powtórzenia. Skarżący zaznaczył, iż trzymano ich w niepewności, a razem z żoną myślami byli ciągle przy dziecku. Z kolei młodszy syn, w dniu 3 sierpnia 2016 r., w czasie lekcji karate uderzył nogą w metalową futrynę drzwi, co wymagało udania się z nim do szpitala. Skarżący zapewnił, że nie zlekceważył terminu do wniesienia skargi, jednak powyższe sytuacje odwlekły wysłanie skargi, którą sporządził 29 lipca 2017 r. Uzupełniając wniosek w piśmie z dnia 3 marca 2017 r., adwokat wyznaczony skarżącemu z urzędu dodał, że skarżący jest osobą nieporadną i niepotrafiącą właściwie wyrażać swojego stanowiska, popierać i dowodzić swoich racji, jak też nie rozumie przepisów obowiązującego prawa i procedury administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Wiele spraw "przegrał" wskutek braku dopełnienia wymogów formalnych pism, braku znajomości lub zrozumienia przesłanek wynikających z prawa materialnego, braku umiejętności skutecznego dowodzenia swoich racji czy odwoływania się w pismach do okoliczności drugorzędnych lub niemających znaczenia dla rozstrzygnięcia. Zaznaczył, że w miejscu zamieszkania skarżącego jest jeden punkt pocztowy czynny tylko w dni robocze jedynie w godzinach 7:45 – 15:00. Sąd I instancji oddalając wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia skargi wskazał, że trudna sytuacja zdrowotna i rodzinna skarżącego nie przeszkodziła mu w jej sporządzeniu w terminie otwartym do wniesienia skargi. Pomimo złych wyników badania USG syna skarżącego (przeprowadzonego w dniu 26 lipca 2016 r.) i "bycia myślami przy dziecku" skarżący sporządził skargę w dniu 29 lipca 2016 r. Nic nie stało także na przeszkodzie nadania jej w urzędzie pocztowym do dnia 4 sierpnia 2016 r. Nawet jeżeli dzień wcześniej skarżący musiał zająć się młodszym synem, który stłukł nogę podczas zajęć karate, mógł spokojnie nadać skargę w dniu następnym. Fakt otwarcia punktu pocztowego tylko w dni robocze w godzinach 7:45 – 15:00 nie stanowił zdaniem WSA przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia, nawet wobec faktu, iż w tym czasie skarżący był zatrudniony na pełen etat jako operator-spawacz. Na pocztę mogła udać się małżonka skarżącego, która wówczas nie pracowała. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył pełnomocnik skarżącego wnosząc o jego zmianę w całości i przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Ewentualnie o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania. W obu przypadkach wniesiono o przyznanie pełnomocnikowi z urzędu od Skarbu Państwa kwoty wynagrodzenia za udzieloną i wykonywaną przez pełnomocnika z urzędu pomoc prawną w postępowaniu zażaleniowym według norm przepisanych, określonych w rozporządzaniu ministra sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu, albowiem wynagrodzenie to nie zostało opłacone w całości ani w części. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez odmowę przywrócenia terminu i uznaniu, że skarżący nie zdołał w sposób przekonywujący uprawdopodobnić okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, w sytuacji w której bieg terminu dla pełnomocnika ustawionego z urzędu (po odrzuceniu skargi) powinien podlegać odrębnej kontroli Sądu, zaś pełnomocnik nie miał fizycznej możliwości złożyć skargi w terminie, a co za tym idzie nie można przypisać mu winy; 2. zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez wyciągnięcie wniosków sprzecznych zasadami poprawnego rozumowania i niewynikającymi z zebranego materiału dowodowego, tj. uznaniu że: a) skargę mogła przesłać w terminie małżonka skarżącego, w sytuacji w której również była zaangażowana w pomoc dziecku po wypadku; b) skoro skarżący mógł sporządzić skargę, to miał też możliwość przesłać ją za pośrednictwem poczty, co nie jest oczywistym następstwem; c) ciężka sytuacja osobista, tj. wypadek dziecka skutkiem którego złamało ono nogę, nie jest okolicznością nadzwyczajną i usprawiedliwiającą uchybienie terminu, skoro Skarżący od dłuższego zmaga się z różnymi problemami i koniecznością zapewnienia opieki trójce małoletnich dzieci, zatem są to dla niego "od długiego czasu powszednie okoliczności dnia codziennego"; d) skarżący mógł podjechać do skrzynki pocztowej i wrzucić do niej przesyłkę, w sytuacji w której nie spełniłoby to wymogów z art. 83 § 3 p.p.s.a. do złożenia przesyłki w terminie; co skutkowało przyjęciem, iż skarżący nie wykazał w sposób przekonywujący, iż bez swojej winy uchybił terminowi do złożenia skargi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę na kolizję środków prawnych wymienionych w art. 86 p.p.s.a. (wniosek o przywrócenie terminu) oraz art. 173 § 1 tej ustawy (zażalenie na postanowienie o odrzuceniu skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 2). Za ukształtowany w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznać należy pogląd, zgodnie z którym równoczesne złożenie środka zaskarżenia od postanowienia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi procesowemu oraz wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności oznacza złożenie środków prawnych sprzecznych w zakresie podstaw faktycznych te środki uzasadniających, a także konkurencyjnych co do zawartych w nich wniosków. Wniosek o przywrócenie terminu powinien być oparty na twierdzeniu, że do uchybienia terminowi doszło, jednakże nastąpiło to bez winy strony, która w takim wniosku wskazuje przyczyny usprawiedliwiające to uchybienie. Natomiast środek zaskarżenia od orzeczenia wydanego na skutek uchybienia przez stronę terminowi do dokonania czynności procesowej powinien być oparty na przeciwnym twierdzeniu, że do uchybienia nie doszło, a sąd zajął w tej kwestii błędne stanowisko. Należy zaznaczyć, że prawidłowość postanowienia o odrzuceniu skargi [...] została skontrolowana przez Sąd kasacyjny, który postanowieniem z dnia 23 marca 2017 r., sygn. akt II GZ 207/17, oddalił zażalenie skarżącego i podzielił stanowisko Sądu I instancji w zakresie uznania, że strona wniosła skargę po upływie trzydziestodniowego terminu do jej wniesienia. Ta kwestia została zatem prawomocnie przesądzona. Wobec powyższego nie mogą być uznane za skuteczne twierdzenia i argumenty obecnie rozpoznawanego zażalenia odnoszące się do postępowania dotyczącego odrzucenia skargi. Ustosunkowanie się do pozostałych argumentów zażalenia należy poprzedzić wyjaśnieniem, że jak wynika z treści art. 86 § 1 i art. 87 § 1 i 2 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w terminie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Podkreślenia wymaga fakt, iż instytucja uprawdopodobnienia jest dalece mniej rygorystyczna niż udowodnienie danej okoliczności. Oznacza to, iż samo wykazanie zdarzenia lub faktu, który wskazuje na prawdopodobieństwo braku winy, winno być wystarczającym dla uznania, iż zachodzą przesłanki do przywrócenia terminu, o jakich mowa w art. 86 § 1 p.p.s.a. Ponadto wymaga podkreślenia, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (por. J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 270; M. Jagielska, A. Wiktorowska, P. Wajda [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 409; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II OZ 580/08). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał należytej staranności w zachowaniu terminu do wniesienia skargi, a w każdym razie nie wykazał, że uchybienie tego terminu nastąpiło z przyczyn od niego niezależnych. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, trudna sytuacja zdrowotna i rodzinna skarżącego nie przeszkodziła mu w sporządzeniu skargi w terminie otwartym do jej wniesienia. Zatem pomimo złych wyników badania USG syna skarżącego sporządził on skargę w dniu 29 lipca 2016 r. Wobec tego trafnie WSA stwierdził, że nic nie stało na przeszkodzie nadania jej w urzędzie pocztowym do dnia 4 sierpnia 2016 r. Nawet jeżeli dzień wcześniej skarżący musiał zająć się młodszym synem, mógł spokojnie nadać skargę w dniu następnym. Fakt otwarcia punktu pocztowego tylko w dni robocze w godzinach 7:45 – 15:00 nie stanowił przeszkody niemożliwej do przezwyciężenia, nawet wobec faktu, iż w tym czasie skarżący był zatrudniony na pełen etat jako operator-spawacz. Na pocztę mogła udać się małżonka skarżącego, która wówczas nie pracowała. W tym miejscy wymaga zaakcentowania, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Zatem przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Do niezawinionych przyczyn uchybienia terminu zalicza się m.in.: stany nadzwyczajne, takie jak problemy komunikacyjne, klęski żywiołowe (powódź, pożar), czy nagłą chorobę strony lub jej pełnomocnika, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą (np. postanowienie NSA z 10 września 2010 r., sygn. akt II OZ 849/10). Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Natomiast przy ocenie winy lub jej braku w uchybieniu terminowi do dokonania czynności procesowej, należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 października 1998 r., sygn. II CKN 8/98). Stwierdzone zaniedbania wskazują, że trafnie Sąd I instancji uznał, iż brak jest podstaw do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. Biorąc pod uwagę powyższą argumentację, uznać należy, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, a wniesione na nie zażalenie należało ocenić jako niezasadne. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.