II GZ 66/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Dorota Dąbek po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia I. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4566/23 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi I. D. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 maja 2023 r., nr DZP-VI.733.13.2023 w przedmiocie odmowy ustanowienia biegłym sądowym postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić termin do wniesienia skargi. I. I. D. (dalej: skarżący) wniósł w dniu 22 czerwca 2023 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 maja 2023 r., nr DZP-VI.733.13.2023, w przedmiocie odmowy ustanowienia biegłym sądowym. W skardze zawarty został wniosek o przywrócenie terminu do złożenia skargi. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, że w ostatnich dniach przypadających na złożenie skargi był chory, co uniemożliwiło mu sporządzenie i złożenie skargi. Do skargi załączone zostało zaświadczenie lekarskie z 14 czerwca 2023 r., z którego wynika, że w dniach 14-15 czerwca 2023 r. skarżący nie był zdolny do pracy zawodowej z powodu ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego. II. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 31 października 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 4566/23, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 16 maja 2023 r., zatem termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 15 czerwca 2023 r. Skarżący 22 czerwca 2023 r. wniósł skargę wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu, tym samym został spełniony warunek wynikający z art. 87 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.), gdyż skarżący wniosek o przywrócenie terminu złożył w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Sąd przyjął, że przyczyną uchybienia terminu była niezdolność do pracy zawodowej spowodowana ostrym nieżytem żołądkowo-jelitowym, na którą skarżący cierpiał w dniach 14-15 czerwca 2023 r. Odmawiając przywrócenia terminu do wniesienia skargi Sąd zwrócił uwagę, że niezdolność do pracy skarżącego wystąpiła w ostatnich dwóch dniach terminu na złożenie skargi. W ocenie Sądu, trwająca w dniach 14-15 czerwca 2023 r. niezdolność do pracy nie jest wystarczająca do tego, aby stwierdzić brak winy skarżącego w uchybieniu terminu. Zdaniem Sądu skarżący uprawdopodobnił brak zdolności do pracy w dniach 14-15 czerwca 2023 r., jednakże skarżący nie wskazał, że w tych dniach nie było możliwe posłużenie się inną osobą w celu sporządzenia i wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Skarżący wiedział, że 15 czerwca 2023 r. upływa termin do wniesienia skargi, tym samym powinien posłużyć się osobami trzecimi, by zapobiec negatywnym konsekwencjom swojej niedyspozycji. Według Sądu we wniosku o przywrócenie terminu skarżący w żaden sposób nie uprawdopodobnił, że nie miał możliwości posłużenia się inną osobą w celu dokonania czynności procesowej wniesienia skargi. Skarżący nie uprawdopodobnił zatem braku winy oraz tego, że dochował szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W realiach niniejszej sprawy we wniosku o przywrócenie terminu, powołana i uprawdopodobniona została tylko okoliczność niezdolności do pracy zawodowej. Skarżący nie wykazał, że w terminie do złożenia skargi (tj. 14 i 15 czerwca 2023 r.) będąc niezdolnym do pracy zawodowej, nie mógł za pomocą innych osób dokonać czynności procesowej. Wskazana przyczyna uchybienia terminowi do wniesienia skargi nie była okolicznością nie do przezwyciężenia mimo dopełnienia regułom należytej staranności. III. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie Sądu pierwszej instancji, wnosząc o jego zmianę w całości poprzez przywrócenie terminu do wniesienia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 maja 2023 r. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił na podstawie art. 197 § 2 w zw. z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na jego treść: - art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 p.p.s.a. wobec uznania, że wykazana przez skarżącego niezdolność do pracy przypadająca w okresie dwóch ostatnich dni terminu na wniesienie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia 11 maja 2023 r., znak sprawy DZP-VI.733.13.2023, tj. w dniach 14-15 czerwca 2023 r., nie stanowi wystarczającej podstawy do przywrócenia terminu na jej wniesienie, albowiem skarżący celem sporządzenia i złożenia skargi mógł w tym czasie skorzystać z pomocy pełnomocnika - nawet nieprofesjonalnego, natomiast ewentualne szczegółowe stanowisko prawne w sprawie mógł uzupełnić na dalszym etapie postępowania, podczas gdy skarżący występował w niniejszym postępowaniu osobiście, bez udziału jakiegokolwiek pełnomocnika - profesjonalnego czy nieprofesjonalnego, wykazana zaświadczeniem lekarskim nagła i bolesna choroba w postaci ostrego nieżytu żołądkowo-jelitowego uniemożliwiła skarżącemu podjęcie działań dążących do zaskarżenia dotyczącej go decyzji, w tym powołania pełnomocnika, albowiem stan chorobowy, który uniemożliwił skarżącemu wniesienie skargi przypadł na dwa ostatnie dni terminu na jej wniesienie, a zatem był to krótki okres, w którym nie miał on czasu, ani faktycznej możliwości, aby znaleźć i ustanowić pełnomocnika do sporządzenia i złożenia skargi, ponadto przedmiotem skargi jest specyficzna materia prawa administracyjnego z pogranicza zawodu prawniczego i pełnienia funkcji biegłego sądowego, a sporny stan faktyczny sprawy i sporna ocena poszczególnych przesłanek, od których uzależnione jest rozstrzygnięcie sprawy objętej skargą są ściśle związane z osobą skarżącego - jego wiedzą, kompetencjami, wykształceniem oraz przymiotami osobistymi, stąd też znalezienie zastępstwa i wyjaśnienie przedmiotu sprawy, wobec jej złożonej materii, utrzymującego się stanu chorobowego skarżącego i małej ilości czasu pozostałego do upływu terminu na złożenie skargi - jawi się jako obiektywnie niemożliwe. IV. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Obowiązkiem strony jest dochowanie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym. Niewywiązanie się z tego obowiązku sprawia, że czynność podjęta po upływie terminu jest bezskuteczna (art. 85 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Zgodnie zaś z art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Oznacza to, że strona musi wykazać (uprawdopodobnić), że w czasie biegu terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym zaistniała obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca jej dokonanie czynności, a powstanie tej przeszkody nie było spowodowane jej działaniem i było od niej całkowicie niezależne (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2015 r. o sygn. akt II GZ 798/14; to i kolejne cytowane orzeczenia dostępne na stronie internetowej w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Skoro art. 86 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie wnioskującego o przywrócenie terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu przyjąć należy pewien obiektywny miernik staranności, co oznacza, że tylko stwierdzenie, że strona danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku (por. m.in. postanowienia NSA: z 5 grudnia 2014 r., sygn. akt I OZ 1123/14; z 29 kwietnia 2014r., sygn. akt I OZ 332/14). Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. W rozpoznawanej sprawie jako przyczynę uchybienia terminu wskazano chorobę skarżącego – żołądkowo-jelitową, która uniemożliwiła skarżącemu sporządzenie i wniesienie skargi w wymaganym przepisami prawa terminie, a okoliczność ta została potwierdzona załączonym do wniosku o przywrócenie terminu zaświadczeniem lekarskim, według którego w okresie od 14 do 15 czerwca 2023 r. skarżący był niezdolny do pracy. W tej sytuacji wymagało oceny, czy skarżący w złożonym wniosku o przywrócenie terminu uprawdopodobnił, że uchybienie terminowi w sporządzeniu oraz wniesieniu skargi nastąpiło bez jego winy. W świetle art. 86 i 87 p.p.s.a. wniosek o przywrócenie terminu powinien powoływać okoliczności wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, które zapewniają uprawdopodobnienie zasadności tego wniosku. Brak winy w uchybieniu terminu podlega ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Kierunek wykładni sądowej tego przepisu wskazuje, że winę wykluczają przeszkody, których wnioskodawca nie był w stanie przewidzieć ani zapobiec. Trudności, przeszkody uniemożliwiające stronie dochowanie czynności nie muszą mieć charakteru zdarzeń nadzwyczajnych. W literaturze zwrócono uwagę, że wykładnia przepisów procesowych regulujących instytucję przywrócenia terminu musi być zawsze dokonywana z perspektywy uwzględniającej treść zasady prawa do sądu, tym samym z perspektywy przywołanej funkcji ochronnej. Determinuje ona bowiem istotę tej instytucji (W. Kręcisz, Glosa do postanowienia NSA z 19 marca 2008 r., II FZ 105/08, Administracja: teoria, dydaktyka, praktyka 2008 r., Nr 2 (11), s. 251-269). Zaskarżona decyzja została doręczona skarżącemu w dniu 16 maja 2023r., zatem termin do wniesienia skargi upłynął w dniu 15 czerwca 2023 r. W ocenie NSA, skoro skarżący przedstawił zaświadczenie lekarskie stwierdzające chorobę uniemożliwiającą wykonywanie czynności zawodowych, które obejmowało ostatnie dwa dni terminu do wniesienia skargi, nie można przypisać mu winy w uchybieniu terminu. Zdaniem NSA wykazana przez skarżącego choroba usprawiedliwia brak winy w uchybieniu terminu. Była to choroba nagła i w takich okolicznościach, które nie pozwoliły na wyręczenie osobą trzecią. Jeżeli przyczyną uchybienia była choroba skarżącego uniemożliwiająca w ocenie lekarza wykonywanie obowiązków zawodowych, to dokonanie przez sąd orzekający oceny odmiennej wymagałoby istnienia dowodu pochodzącego od osoby posiadającej wiedzę specjalną albo wykazanie fałszu dokumentu – co do treści lub formy, wraz z konsekwencjami wykrycia czynu karnego (post. Sądu Najwyższego z 12 maja 2006 r., V CZ 29/06, LEX 200921), co w tej sprawie nie wystąpiło. Przy ocenie spełnienia przesłanek przywrócenia terminu bez znaczenia pozostaje fakt, że objawy chorobowe skarżącego – jak wynika z zaświadczenia lekarskiego - wystąpiły dopiero w dwóch ostatnich dniach terminu do wniesienia skargi. Wystarczy bowiem, że w czasie biegu terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym zaistniała obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca dokonanie tej czynności. Nie można poczytać za zawinione zwlekanie przez stronę z dokonaniem czynności procesowej do ostatniego dnia terminu. Jeśli zdarzenie uniemożliwiające dochowanie terminu nastąpiło w ostatnim dniu biegu terminu, musi być uznane za okoliczność usprawiedliwiającą przywrócenie terminu i nie można czynić stronie zarzutu, że mogła czy powinna była czynności tej dokonać wcześniej (zob. postanowienia NSA z: 27 lipca 2010 r., II GZ 176/10; 26 lutego 2009 r., II OZ 178/09). Nie można bowiem z góry zakładać, iż podmiot, który planuje dokonać czynności w ostatnim dniu terminu, cechuje brak staranności w działaniu, czy też że można mu przypisać jakiekolwiek zaniedbanie (por. postanowienie NSA z 2 listopada 2010 r., I FZ 341/10). Naczelny Sąd Administracyjny podziela wyrażone przez skarżącego stanowisko, że w jego indywidualnej sprawie i rozpoznawanej materii prawnej istniała trudna do przezwyciężenia przeszkoda, której wnioskodawca nie był w stanie przewidzieć ani zapobiec, szczególnie utrudnione bowiem było znalezienie osoby trzeciej lub profesjonalnego pełnomocnika, który w takim krótkim terminie sporządziłby i złożył skargę do sądu. Zdaniem NSA nie sposób również w pełni podzielić stanowiska Sądu pierwszej instancji, że skarżący mógł w terminie złożyć skargę, która spełniałaby jedynie podstawowe wymogi pisma, a w późniejszym terminie złożyć uzupełnienie tejże skargi. Niewątpliwie skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego nie ma rygorystycznych wymagań tak jak skarga kasacyjna, jednakże nie oznacza to, że na etapie wnoszenia skargi strona mogłaby być pozbawiona prawa do rzetelnego przedstawienia (wyrażenia) stanowiska w sprawie i tym samym przedstawienia zarzutów, które kieruje względem zaskarżonego aktu. Należy również pamiętać, że argumentacja skargi może mieć wpływ na zastosowanie autokontroli przez organ, który wydał zaskarżony akt. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 86 i 87 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.