II OSK 1551/16

Dnia 15 maja 2018 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Marzenna Linska-Wawrzon (spr.) Sędziowie sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Piotr Korzeniowski Protokolant sekretarz sądowy Anna Dziosa-Płudowska po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2018 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej [...] spółka z o.o. sp. k. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 lutego 2016 r. sygn. akt III SA/Kr 1500/15 w sprawie ze skargi [...] spółka z o.o. sp. k. z siedzibą w K. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia [...] września 2015 r. nr [...] w przedmiocie choroby zawodowej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie; 2. odstępuje od zasadzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości. Wyrokiem z 16 lutego 2016 r., III SA/Kr 1500/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. –Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r. poz. 718 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) oddalił skargę [...] Sp. z o.o. Spółka Komandytowa z siedzibą w K. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z dnia [...] września 2015 r. utrzymującą w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Krakowie z [...] kwietnia 2015 r. o stwierdzeniu u Z. C. choroby zawodowej – choroby skóry – alergiczne kontaktowe zapalenie skóry, wymienionej w poz. [...] wykazu chorób zawodowych, będącego załącznikiem do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosło [...] Sp. z o.o. Spółka Komandytowa z siedzibą w K., zaskarżając wyrok w całości i na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a. zarzucając naruszenie: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku z art. 2 Kodeksu pracy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego ponieważ Sąd błędnie nie uznał za nieprawidłowe twierdzenia organu pierwszej i drugiej instancji, iż Z. C. nabył chorobę zawodową pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry podczas wykonywania umowy zlecenia u skarżącego, pomimo iż Z. C. nie był pracownikiem; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku z art. 2351 Kodeksu pracy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego – Sąd błędnie nie uznał za nieprawidłowe twierdzenia organu pierwszej i drugiej Instancji, iż Z. C. nabył chorobę zawodową pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry podczas wykonywania umowy zlecenia u skarżącego, pomimo iż Z. C. nie był pracownikiem, a usługi były wykonywane faktycznie tylko przez 29 dni roboczych; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego – Sąd błędnie nie uznał za nieprawidłowe twierdzenia organu pierwszej i drugiej instancji, iż Z.C. nabył chorobę zawodową pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry podczas świadczenie usług u skarżącego, pomimo iż Z. C. nie był pracownikiem, a usługi były wykonywane faktycznie tylko przez 29 dni roboczych; 5. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego – Sąd błędnie nie uznał za nieprawidłowe twierdzenia organu pierwszej i drugiej instancji, iż osoba która ma zawartą jedynie umowę zlecenia i nie jest równocześnie w stosunku pracy może być uznana za pracownika na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych mimo iż nie wynika to z treści tego przepisu; 6. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na braku wszechstronnego zbadania sprawy – błędnie nie uzasadnił merytorycznie dlaczego zarzuty skargi są nieprawidłowe; 7. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie – Sąd błędnie nie przedstawił uzasadnienia faktycznego i prawnego dlaczego zarzuty skargi są nieprawidłowe; 8. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego; 9. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku z art. 2 Kodeksu pracy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego – Sąd błędnie nie uznał za nieprawidłowe twierdzenia organu pierwszej i drugiej Instancji, iż Z. C. nabył chorobę zawodową pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry podczas wykonywania umowy zlecenia u skarżącego, pomimo iż Z. C. nie był pracownikiem; 10. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku z art. 2351 Kodeksu pracy poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego – Sąd błędnie nie uznał za nieprawidłowe twierdzenia organu pierwszej i drugiej instancji, iż Z. C. nabył chorobę zawodową pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry podczas wykonywania umowy zlecenia u skarżącego, pomimo iż Z. C. nie był pracownikiem a usługi były wykonywane faktycznie tylko przez 29 dni roboczych; 11. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego – Sąd błędnie nie uznał za nieprawidłowe twierdzenia organu pierwszej i drugiej instancji, iż Z. C. nabył chorobę zawodową pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry podczas wykonywania umowy zlecenia u skarżącego, pomimo iż Z. C. nie był pracownikiem a usługi były wykonywane faktycznie tylko przez 29 dni roboczych; 12. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. w związku art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego – Sąd błędnie nie uznał za nieprawidłowe twierdzenia organu pierwszej i drugiej instancji, iż osoba która ma zawartą jedynie umowę zlecenia i nie jest równocześnie w stosunku pracy może być uznana za pracownika na gruncie ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, mimo iż nie wynika to z treści tego przepisu; 13. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego; 14. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z art. 77 i 77 k.p.a. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego – Sąd błędnie nie uznał za nieprawidłowe twierdzenia organu pierwszej i drugiej instancji, iż Z. C. nabył chorobę zawodową pod postacią alergicznego kontaktowego zapalenia skóry podczas świadczenie usług u skarżącego, pomimo iż umowa zlecenia była faktycznie wykonywana tylko przez 29 dni roboczych; 15. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c/ p.p.s.a. w związku z § 6 ust. 3 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na oddaleniu skargi skarżącego i nieuchyleniu decyzji zaskarżonych przez skarżącego – Sąd błędnie nie uznał za nieprawidłowe twierdzenia organu pierwszej i drugiej instancji, iż są związani orzeczeniem lekarskim, mimo iż nie tyczy to oceny ryzyka zawodowego u danego podmiotu które władny jest ocenić sam organ sanitarny. W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, ewentualnie o rozpoznanie skargi i orzeczenie o uchyleniu decyzji organu drugiej jak i pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm., dalej p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę wyłącznie nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Wobec niestwierdzenia przyczyn nieważności, skargę kasacyjną należało rozpoznać w granicach przytoczonych w niej podstaw. Za uzasadniony należało uznać zarzut kasacyjny co do naruszenia przez Sąd Wojewódzki art. 141 § 4 p.p.s.a. stanowiącego, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Z przytoczonego przepisu należy wyprowadzić wniosek, że sąd administracyjny ma obowiązek nie tylko przedstawić zarzuty zawarte w skardze, ale też odnieść się do kwestii prawnych w nich zawartych, w zakresie w jakim dotyczą istotnych okoliczności sprawy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wielokrotnie wskazywano, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku powinno zawierać ustosunkowanie się do zarzutów skargi i ocenę ich zasadności w aspekcie wpływu na legalność kontrolowanych aktów. Akcentuje się przy tym, że pominięcie w uzasadnieniu wyroku istotnych kwestii podnoszonych przez stronę w zarzutach uniemożliwia prawidłową kontrolę instancyjną (por. wyroki NSA z: 29 lipca 2005 r., I FSK 102/05; 26 lipca 2007 r., I OSK 1281/06; 6 czerwca 2008 r., II OSK 724/07; 1 kwietnia 2008 r., II FSK 291/04; 8 maja 2014 r., I OSK 1378/13; 25 marca 2015 r., I GSK 506/13; 2 lipca 2015 r., II FSK 1426/13; 25 lutego 2016 r., I OSK 2222/14 i 15 lutego 2018 r., II OSK 991/16). Zaznaczyć należy, że brak związania sądu pierwszej instancji zarzutami i wnioskami skargi nie może być rozumiany jako prawo sądu do wybiórczego potraktowania zarzutów i rozpoznania tylko niektórych z nich, przy jednoczesnym pominięciu pozostałych, mimo że dotyczyły okoliczności mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w tezowanym wyroku z 28 września 2011 r., II OSK 1457/11 (ONSAiWSA 2012, nr 6, poz. 101) wskazał, że istota rozpoznawania sprawy przez sąd administracyjny polega między innymi na tym, że sąd ma obowiązek rozstrzygnąć, czy stanowisko skarżącego co do wskazanych naruszeń prawa jest, czy nie jest trafne. Konstytucyjne prawo każdego do rozpatrzenia jego sprawy przez sąd (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP) obejmuje nie tylko to, że można sprawę wnieść do sądu, ale również to, że sąd rozpatrzy stanowisko i argumenty, jakie w tej sprawie przedstawia wnoszący sprawę do sądu. Dlatego w uzasadnieniu wyroku sąd ma obowiązek nie tylko przedstawić zarzuty zawarte w skardze, ale także podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie, co obejmuje również odniesienie się do kwestii prawnych wynikających z zarzutów skarżącego. Oznacza to, że wadliwe jest takie rozpoznanie sprawy przez sąd administracyjny, gdy sąd ten nie rozpatrzy i nie oceni kwestii prawnych wynikających z zarzutów zawartych w skardze. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, bowiem Sąd Wojewódzki nie zawarł w uzasadnieniu wyroku oceny prawnej dotyczącej zarzutów zawartych w skardze, koncentrujących się na zagadnieniu związanym z kwalifikacją uczestnika jako pracownika, a w konsekwencji stwierdzeniu choroby zawodowej na podstawie art. 2351 Kodeksu pracy. Strona skarżąca podnosząc fakt wykonywania przez uczestnika umowy zlecenia negowała zasadność zastosowania w sprawie art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, a tym samym możliwość orzeczenia w przedmiocie choroby zawodowej. Na poparcie zarzutów skargi strona odwołała się do szeregu orzeczeń sądowych, wykazując jednocześnie wadliwość stanowiska organu odwoławczego w zakresie dotyczącym regulacji zawartej w art. 8 ust. 2a cyt. ustawy. Ponadto przedstawiono szeroką argumentację prawną z konkluzją, że organy wadliwie uznały, iż dla stwierdzenia choroby zawodowej nie miał znaczenia fakt świadczenia przez uczestnika usługi zaledwie przez 29 dni. Odnosząc się do tych kwestii Sąd Wojewódzki stwierdził w uzasadnieniu, że "W sprawie bez znaczenia jest fakt, iż Z. C. wykonywał pracę w firmie skarżącego na umowę zlecenia, podobnie bez znaczenia jest fakt, iż u skarżącej pracował stosunkowo krótko (przepisy prawa nie różnicują długości okresu zatrudnienia w tym zakresie)". Wypowiadając się w ten sposób Sąd Wojewódzki naruszył art. 141 § 4 p.p.s.a., gdyż nie wyjaśnił merytorycznie przyczyn, dla których uznał za niezasadne zarzuty skargi dotyczące przepisów art. 2351 Kodeksu pracy, art. 4 ustawy z dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych, art. 8 ust. 2a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Uchybienie Sądu Wojewódzkiego jest tym bardziej znaczące, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku całkowicie pominięto okoliczność konsekwencji procesowych wynikających z wcześniejszego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 17 stycznia 2013 r., III SA/Kr 382/12 wydanego w niniejszej sprawie. Uchylając poprzednie decyzje w przedmiocie choroby zawodowej Sąd Wojewódzki wówczas stwierdził, że orzeczenie organu drugiej instancji wydane zostało bez zebrania pełnej dokumentacji dotyczącej przebiegu zatrudnienia uczestnika, a przede wszystkim nakazał ponowne wyjaśnienie sprawy w kontekście wystąpienia narażenia zawodowego i okresu tego narażenia, jako przesłanek stwierdzenia choroby zawodowej. W obszernym wywodzie prawnym Sąd Wojewódzki zawarł uwagi w zakresie wykładni i zastosowania przepisów 2351 Kodeksu pracy i § 6 ust. 1 oraz § 8 rozporządzenia RM w sprawie chorób zawodowych. Zaakcentować należy, że w dalszym toku postępowania Małopolski Państwowy Inspektor Sanitarny wydał decyzję z [...] sierpnia 2014 r., którą uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia celem jednoznacznego ustalenia czy [...] jest stroną postępowania oraz celem dokonania wnikliwej oceny narażenia zawodowego we wszystkich zakładach pracy. W uzasadnieniu kolejnej decyzji z [...] kwietnia 2015 r. organ pierwszej instancji zaznaczył, że w sprawie powstała wątpliwość, czy w związku z tym, że wymienione Przedsiębiorstwo było związane z uczestnikiem umową zlecenia mógł on posiadać status pracownika, uprawniający do ewentualnego stwierdzenia choroby zawodowej. Dokonując analizy poszczególnych przepisów Kodeksu pracy oraz art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych organ przyjął, że należało uznać uczestnika za pracownika [...] w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej. Również Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w decyzji z [...] września 2015 r. odnotował, iż zasadniczą kwestią podniesioną w odwołaniu był zarzut błędnego nadania uczestnikowi statusu pracownika, przy czym organ odwoławczy za nietrafny uznał zarzut dotyczący naruszenia art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. W takim stanie sprawy rzeczą Sądu Wojewódzkiego przy rozpoznawaniu kolejnej skargi było stwierdzenie, czy organy orzekające w obu instancjach zastosowały się do oceny prawnej i wskazań zawartych w pierwszym wyroku z 17 stycznia 2013 r. Podkreślić w tym miejscu należy, że zgodnie art. 153 p.p.s.a. ocena wyrażona w wymienionym wyroku była wiążąca nie tylko dla organów administracji, ale też dla Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego przy ponownym rozpatrywaniu sprawy. W rezultacie obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego było zweryfikowanie tych podstawowych kwestii, którymi zajęły się organy w kontrolowanych decyzjach. Skoro zagadnieniem spornym było to, czy przepisy o chorobach zawodowych znajdują zastosowanie do uczestnika, który wykonywał pracę na podstawie umowy zlecenia, to obowiązkiem Sądu Wojewódzkiego była merytoryczna ocena stanowiska zajętego w tym zakresie przez organy obu instancji oraz zarzutów skargi sformułowanych w tym przedmiocie. Trafnie zaznaczył autor skargi kasacyjnej, że Sąd Wojewódzki nie wypowiedział się co do wykładni art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, a więc tego przepisu, który stał się przedmiotem rozbieżnych interpretacji przez organy i stronę skarżącą. Ponadto nie było dopuszczalne w świetle art. 153 p.p.s.a. stwierdzenie przez Sąd Wojewódzki, że bez znaczenia był czas pracy uczestnika w przedsiębiorstwie skarżącej Spółki, bowiem pozostawało to w sprzeczności z oceną i wskazaniami zawartymi w poprzednim wyroku. Wymienione braki uzasadnienia zaskarżonego wyroku uniemożliwiły w konsekwencji merytoryczne rozpoznanie zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej. Z tych względów orzeczono jak w sentencji, zgodnie z art. 185 p.p.s.a. i art. 206 p.p.s.a.