II OSK 2606/18

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Jacek Chlebny Sędziowie sędzia NSA Zofia Flasińska sędzia del. WSA Marta Laskowska-Pietrzak /spr./ po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej sprawy ze skargi kasacyjnej R. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 28/16 w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 października 2017 r., sygn. akt IV SA/Wa 28/16 oddalił skargę R. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2015 r., nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik R.P., który zaskarżonemu wyrokowi zarzucił, na podstawie art.174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.: 1/ mające istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania tj.: - art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8 art. 77 § 1, art. 79 § 1 i 2, art. 10 § 1, art. 81 k.p.a. poprzez oddalenie skargi R.P., a tym samym utrzymanie w mocy decyzji organu I i II instancji opartej na dowolnej, wybiórczej, a nie swobodnej ocenie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także oparcie rozstrzygnięcia na materiale dowodowym zgromadzonym w sposób naruszający przepisy postępowania administracyjnego w zakresie gromadzenia dowodów oraz w zakresie udziału i uprawnień strony w postępowaniu administracyjnym polegające na przeprowadzeniu w toku postępowania administracyjnego kluczowych dowodów w sprawie tj. oględzin nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] m [...], przesłuchania świadków D. K. oraz B. L. - O. w dniu [...] sierpnia 2015 r. pod nieobecność R. P., pomimo jego wniosku z dnia [...] sierpnia 2015 r. o zmianę terminu przeprowadzenia zaplanowanych przez organ czynności, celem umożliwienia mu udziału w przeprowadzanych dowodach, a tym samym umożliwienie mu realizacji prawa strony, o którym mowa w art. 79 § 2 k.p.a. w szczególności prawa zadawania pytań świadkom, biegłemu przeprowadzającemu oględziny, stronie przeciwnej oraz prawa składania wyjaśnień, a tym samym poprzez uniemożliwienie skarżącemu udziału w każdym stadium postępowania, jak również polegające na zaniechaniu wysłuchania samego skarżącego i ograniczenie się wyłącznie do odebrania od niego pisemnych wyjaśnień z dnia [...] listopada 2014 r., a tym samym wydanie zaskarżonej decyzji bez wzięcia pod uwagę słusznego interesu skarżącego, co stoi w sprzeczności z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej; 2/ naruszenie prawa materialnego tj. - art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (tekst jednolity Dz.U. 2017, poz. 657) poprzez zastosowanie w/w przepisów w realiach sprawy, podczas gdy prawidłowe ustalenie okoliczności faktycznych prowadzi do konkluzji, że nie została spełniona w sprawie przesłanka opuszczenia przez R. P. miejsca stałego pobytu, a tym samym brak było podstaw do wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego skarżącego R. P. Mając powyższe na uwadze, pełnomocnik skarżącego kasacyjnie na podstawie art. 176 w zw. z art. 185 § 1 p.p.s.a. wniósł o: 1/ uchylenie w całości zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji; 2/ zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania według norm prawem przepisanych; 3/ zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu według norm prawem przepisanych za postępowanie II – instancyjne, oświadczając jednocześnie, że koszty te nie zostały uiszczone w całości ani w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 15zzs4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. poz. 374 ze zm.). Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W ocenie NSA rozpoznanie sprawy było konieczne, gdyż przeprowadzanie rozpraw w okolicznościach związanych z obowiązującym stanem epidemii zwiększyłoby zagrożenie dla osób biorących w nich udział. Jednocześnie ze względów technicznych nie można przeprowadzić wszystkich rozpraw na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. W tej szczególnej sytuacji rozpoznanie skargi na posiedzeniu niejawnym było w ocenie NSA rozsądnym kompromisem pomiędzy prawem stron do jawnego rozpoznania sprawy, a prawem do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 45 Konstytucji RP) oraz zasadą proporcjonalności, z której wynika możliwość ograniczenia konstytucyjnych praw z uwagi na konieczność ochrony zdrowia. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Jeżeli w sprawie nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a taka sytuacja ma miejsce w sprawie, to Sąd rozpoznający sprawę związany jest granicami kasacji. Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiada prawu. Chybiony jest zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Za trafne bowiem należy uznać stanowisko Sądu I instancji wywiedzione w ślad za organami administracji obu instancji, że stan faktyczny sprawy został ustalony niewadliwie na podstawie kompletnego i wszechstronnie zweryfikowanego materiału dowodowego. Orzekając o wymeldowaniu, organy administracji prawidłowo przyjęły, że opuszczenie przez skarżącego w grudniu 2002 r. lokalu nr [...] przy ul. [...] w [...], miało charakter trwały i dobrowolny, w związku z czym spełnione zostały przesłanki z art. 35 ustawy o ewidencji ludności, pozwalające na jego wymeldowanie. Ustalenia faktyczne w tym zakresie nie zostały skutecznie podważone przez skarżącego, zarówno w toku postępowania przed organami, jak i w toku postępowania sądowego. Organy oraz Sąd I instancji, słusznie uznały, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały i zarazem dobrowolny, wyjaśniając przy tym szczegółowo podstawy przyjętego w tym zakresie stanowiska. Stąd nie sposób przyjąć, że naruszyły w tym zakresie wskazane w zarzucie przepisy postępowania administracyjnego. W sprawie nie zostały również naruszone art. 35 w zw. z art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności, zgodnie z którymi, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotu wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Przy czym pobytem stałym w rozumieniu art. 25 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Należy podkreślić, że decydujące znaczenie dla wydania decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego ma przesłanka trwałości opuszczenia lokalu, czyli przebywanie poza miejscem stałego zameldowania z równoczesnym zerwaniem dotychczasowych związków z lokalem. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy chodzi o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Rozstrzygając wątpliwości co do charakteru pobytu, organ administracji publicznej nie może bezkrytycznie przyjąć oświadczenia osoby, której dotyczy wniosek o wymeldowanie, że nie miała zamiaru opuszczenia lokalu. O kwalifikacji pobytu oznaczonej osoby w konkretnym lokalu mieszkalnym decyduje bowiem nie tylko treść oświadczenia składanego przez stronę postępowania, ale całokształt okoliczności faktycznych sprawy wykazujących to, jaki jest rzeczywisty zamiar osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu (por. wyrok NSA z dnia 6 marca 2014 r., sygn. akt II OSK 2408/12). W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest także w sposób jednolity pogląd, że na równi z dobrowolnym wyprowadzeniem się z lokalu należy traktować sytuację, w której opuszczenie lokalu takiego charakteru wprawdzie nie miało, ale strona nie podjęła żadnych kroków w celu przywrócenia stanu zgodnego z ewidencją ludności. Nawet jeśli samo opuszczenie lokalu nie było dobrowolne i zachodziły okoliczności przymusu, to następnie trwałe związanie swojego centrum życiowego z innym miejscem zamieszkania, bez jednoczesnego podejmowania jakiejkolwiek czynności prawnej w celu odzyskania możliwości zamieszkiwania w opuszczonym lokalu, stwarza sytuację zobowiązującą organ administracji do wymeldowania takiej osoby z poprzednio zajmowanego lokalu, skoro czynności tej sama nie dopełniła (por. wyrok NSA z dnia 20 maja 2016 r., sygn. akt II OSK 2065/14, wyrok NSA z dnia 28 grudnia 2017 r., sygn. akt II OSK 863/17, wyrok NSA z dnia 1 marca 2018r. sygn. akt II OSK 2068/17, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie skarżący od grudnia 2002 r. przebywa poza miejscem stałego zameldowania i w tym czasie nie utrzymywał żadnych związków z przedmiotowym lokalem, zabierając wszystkie swoje rzeczy. Powyższa okoliczność potwierdzona została w zeznaniach świadków (B. L.-O. i D. K.) oraz protokole oględzin lokalu szczegółowo przeanalizowanych przez Sąd. Nieusprawiedliwiony jest również zarzut kasacyjny odnoszący się - zdaniem skarżącego kasacyjnie - do uniemożliwienia mu realizacji prawa strony, o którym mowa w art. 79 § 2 k.p.a., w szczególności prawa zadawania pytań świadkom, przeprowadzającemu oględziny, stronie przeciwnej oraz prawa składania wyjaśnień, a tym samym uniemożliwienie skarżącemu udziału w każdym stadium postępowania. Zdaniem NSA nie jest możliwe postawienie skutecznie takiego zarzutu naruszenia przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy, gdyż jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżący począwszy od zawiadomienia o wszczęciu postępowania, wezwania do złożenia wyjaśnień, jak też późniejszych wezwań organu administracji przedstawiał zaświadczania lekarskie lub odmawiał złożenia wyjaśnień (k. 19 akt administracyjnych – notatka służbowa). Składał natomiast wyjaśnienia pisemne (np. k. 17, k. 28, k. 64, k. 81 akt administracyjnych). Przyjęcie odmiennego stanowiska skutkowałoby dopuszczeniem możliwości skutecznego torpedowania przez skarżącego możliwości przeprowadzenia postępowania administracyjnego. Nie kwestionując stanu zdrowia skarżącego podkreślić należy, że w trakcie postępowania administracyjnego, a i później postępowania sądowego skarżący złożył kilkanaście zaświadczeń lekarskich, które znaczenie przedłużyły prowadzone postępowania. Nie znajdując usprawiedliwionych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 p.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, a wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 wskazanej ustawy. Po zwrocie akt, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpozna zatem wniosek pełnomocnika skarżącego zawarty w skardze kasacyjnej.