II OZ 222/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 13 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Po 82/24 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi J. K. na postanowienie Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] września 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie, 2. przywrócić termin do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z 13 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Po 82/24 odmówił J. K. (dalej: "skarżący") przywrócenia terminu do złożenia skargi. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że pismem z [...] grudnia 2023 r. pełnomocniczka skarżącego została poinformowana o wyznaczeniu jej z urzędu pełnomocnikiem skarżącego. Wyznaczenie to nastąpiło już po upływie terminu do wniesienia skargi. Pełnomocniczka skarżącego wskazała, iż niezwłocznie po ustanowieniu, pismem z [...] stycznia 2024 r., zwróciła się do skarżącego z prośbą o kontakt. [...] stycznia 2024 r. zapoznała się z zaskarżonym postanowieniem organu Zdaniem pełnomocniczki skarżącego ziściły się okoliczności, które uzasadniają przywrócenie terminu do złożenia skargi na przedmiotowe postanowienie, a zapoznanie się z postanowieniem organu, które strona zamierzała skarżyć, stanowi ustanie przyczyny uchybienia terminowi do wniesienia skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia skargi. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wyjaśnił, że aby możliwym było merytoryczne rozpatrzenie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, należy ustalić, czy doszło do uchybienia temu terminowi, a zatem konieczne jest wskazanie, kiedy upłynął termin do wniesienia skargi. W stanie faktycznym sprawy przesyłkę, zawierającą zaskarżone postanowienie, dostarczono skarżącemu [...] września 2023 r. Skarżący odbierając powyższe postanowienie otworzył 30-dniowy termin do wniesienia skargi. Termin na wniesienie skargi upłynął zatem [...] października 2023 r. W związku ze stwierdzeniem uchybienia terminu do wniesienia skargi, istniały podstawy do złożenia wniosku o jego przywrócenie. Oceniając złożony wniosek o przywrócenie terminu Sąd nie znalazł jednakże podstaw do jego uwzględnienia. Podniósł, że we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, pełnomocniczka skarżącego powołała się na okoliczność wyznaczenia jej z urzędu pełnomocnikiem skarżącego po upływie terminu na wniesienie skargi oraz fakt, iż z aktami sprawy była w stanie zapoznać się dopiero [...] stycznia 2024 r. Pełnomocniczka skarżącego uprawdopodobniła powyższe okoliczności. Niemniej jednak – zdaniem Sądu - nie zostały wskazane żadne okoliczności, które skutkowałyby niemożnością wniesienia skargi przez skarżącego w terminie wyznaczonym przepisami prawa, tj. do [...] października 2024 r. Przesyłkę, zawierającą zaskarżone postanowienie, skarżący odebrał osobiście [...] września 2023 r. Skarżący zatem dysponował okresem 30 dni, w trakcie których nie wystąpiły żadne przeszkody uniemożliwiające mu wniesienie skargi. Niewątpliwie zatem, uchybienie terminu do wniesienia skargi wynikało wyłącznie z okoliczności zależnych od skarżącego. Tym samym nie sposób uznać aby strona skarżąca dochowała należytej staranności. Podniesione we wniosku okoliczności nie mogą świadczyć o braku winy skarżącego w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Oceniając zatem wniosek pod kątem zachowania przesłanki przywrócenia terminu, o której mowa w art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), Sąd uznał, że nie uprawdopodobniono okoliczności wskazującej na brak winy w uchybieniu terminu. W zażaleniu na powyższe postanowienie pełnomocniczka skarżącego zarzuciła naruszenie art. 86 § 1 i art. 87 § 2 p.p.s.a., przez odmowę przywrócenia terminu pomimo, że skarżący uprawdopodobnił brak winy w jego niedochowaniu, względnie przez niewłaściwe zastosowanie norm prawnych objętych ww. przepisami, pomimo, że nie istniała konieczność orzekania w przedmiocie jego przywrócenia. Pełnomocniczka skarżącego podniosła, że skarżący odebrał zaskarżone postanowienie [...] września 2023 r., zaś pismem z [...] września 2023 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu, za pośrednictwem organu, o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Organ przekazał ww. wniosek [...] października 2023 r., akta do Sądu wpłynęły [...] października 2023 r. W ocenie pełnomocniczki skarżącego fakt złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w terminie otwartym dla złożenia skargi i uwzględnienie tego wniosku uniemożliwia badanie uchybienia terminowi do wniesienia skargi z innych powodów niż oczekiwanie na ustanowienie pełnomocnika. Okres od dnia wyznaczenia pełnomocnika do dnia złożenia skargi ([...] stycznia 2024 r.) był niezbędny na zapoznanie się z aktami sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 53 § 1 p.p.s.a., skargę do sądu administracyjnego wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia skarżącemu rozstrzygnięcia w sprawie. Skargę wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekle prowadzenie postępowania są przedmiotem skargi (art. 54 § 1 p.p.s.a.). Czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna (art. 85 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Wedle art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a., pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, zaś w piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 p.p.s.a.). Nie można podzielić poglądu wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu przez Sąd I instancji, że nie zostały wskazane żadne okoliczności, które skutkowałyby niemożnością wniesienia skargi przez skarżącego w terminie wyznaczonym przepisami prawa, tj. do [...] października 2024 r. Jak wynika z akt sprawy skarżący otrzymał zaskarżone postanowienie [...] września 2023 r., a zatem termin do wniesienia skargi upłynął mu [...] października 2023 r. W terminie do wniesienia skargi, tj. [...] września 2023 r., a zatem już 4 dni od otrzymania zaskarżonego postanowienia, skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w całości. Przy czym zwracając się o ustanowienie pełnomocnika z urzędu skarżący wyraźnie wskazał, że z uwagi na wiek (ponad [...] lat), swoją nieporadność jak i problemy zdrowotne (m.in. zaniki pamięci) nie jest wstanie sporządzić samodzielnie skargi do sądu. Wojewódzki Sąd Administracyjny przyznał mu prawo pomocy w zakresie całkowitym, po upływie terminu do wniesienia skargi, tj. [...] listopada 2023 r. Pełnomocniczka o ustanowieniu jej pełnomocnikiem dowiedziała się zaś [...] grudnia 2023 r., skarga do Sądu złożyła natomiast [...] stycznia 2024 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jej złożenia. Wskazać należy, że zgodnie z orzecznictwem sądowym ustanowienie pełnomocnika po upływie terminu do wniesienia skargi (tak jak to miało miejsce w niniejszej sprawie) może stanowić okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia (por. postanowienia NSA z: 10 sierpnia 2023 r., II OZ 440/23; 3 listopada 2022 r., II OZ 632/22; 24 lutego 2021 r., I OZ 14/21; 19 października 2007 r., II OZ 1036/07). Skoro ustawodawca przewidział możliwość przyznania prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika jeszcze przed wniesieniem skargi to celem takiej regulacji było, aby na tym etapie sprawy skargę mógł sporządzić taki właśnie pełnomocnik. Odmienne stanowisko realnie zmniejszałoby możliwość obrony przez stronę swoich interesów prawnych przed sądem administracyjnym i czyniłoby w takim przypadku przyznane prawa pomocy iluzorycznym (por. postanowienie NSA z 4 października 2013 r., I OZ 826/13). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w okolicznościach niniejszej sprawy skarżącemu nie można zarzucić winy w nieterminowym dokonaniu czynności procesowej, jaką było złożenie skargi. Gdyby przyjąć stanowisko Sądu I instancji za zasadne, ustanowienie po terminie do wniesienia skargi pełnomocnika do jej wniesienia miałoby zawsze charakter iluzoryczny i w gruncie rzeczy pozbawiałoby stronę możliwości działania przez pełnomocnika oraz dokonania przez niego czynności, do której został ustanowiony. Z tego względu zaskarżone postanowienie należało uchylić jako wydane z naruszeniem przepisów procesowych, tj. art. 86 § 1 w zw. z art. 243 § 1 p.p.s.a. Z powołanych względów Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.