II OZ 632/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Bąkowski po rozpoznaniu w dniu 3 listopada 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 8 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 398/22 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A. K. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 10 grudnia 2021 r., nr ZOA-I.7721.14.2019 w przedmiocie udzielenia pozwolenia na wznowienie robót budowlanych i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie postanowieniem z dnia 8 czerwca 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 398/22, odrzucił skargę A. K. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 10 grudnia 2021 r., nr ZOA-I.7721.14.2019 w przedmiocie udzielenia pozwolenia na wznowienie robót budowlanych i nałożenia obowiązku uzyskania pozwolenia na użytkowanie. Postanowienie to zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia 10 grudnia 2021 r., Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Budowlanego w Lublinie utrzymał w mocy decyzję Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w P. z dnia 8 października 2021 r. zatwierdzającą projekt budowlany budowy budynku letniskowego posadowionego na działce nr [...] w miejscowości A., gm. B. i udzielającą pozwolenia na wznowienie robót budowlanych oraz nakładającą obowiązek uzyskania pozwolenia na użytkowanie. W czasie biegu trzydziestodniowego terminu do wniesienia skargi na tę decyzję A. K. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie adwokata oraz zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 27 stycznia 2022 r., sygn. akt II SPP/Lu 218/21 odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w wyniku wniesionego sprzeciwu postanowieniem z dnia 2 marca 2022 r., sygn. akt II SPP/Lu 218/21 zmienił ww. postanowienie i przyznał skarżącemu prawo pomocy poprzez ustanowienie adwokata i jednocześnie utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego w pozostałej części. Pismem z dnia 11 kwietnia 2022 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Lublinie poinformowała Sąd, że w niniejszej sprawie pełnomocnikiem z urzędu A. K. wyznaczono adwokata M. B., o czym poinformowano go w dniu 20 kwietnia 2022 r. W dniu 12 maja 2022 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) pełnomocnik A. K. złożył skargę do Sądu wnosząc o jej uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny, odrzucając skargę podniósł, że z przekazanych wraz ze skargą akt administracyjnych sprawy wynika, że zaskarżona decyzja Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Lublinie z dnia 10 grudnia 2021 r. została skutecznie doręczona skarżącemu dnia 15 grudnia 2021 r. (potwierdzenie odbioru – k. 54 akt organu II inst.). Trzydziestodniowy termin do złożenia skargi na powyższe rozstrzygnięcie upływał zatem dnia 14 stycznia 2022 r. Tymczasem skarga została w niniejszej sprawie wniesiona w dniu 12 maja 2022 r., a więc z uchybieniem terminu do dokonania tej czynności. Sąd zaznaczył, że bez wpływu na ocenę zachowania tego terminu pozostaje okoliczność, że skargę w imieniu skarżącego wniósł pełnomocnik ustanowiony w ramach prawa pomocy, który o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego został zawiadomiony – jak wynika z akt sprawy – już po upływie terminu do wniesienia skargi. Okoliczność złożenia przez stronę wniosku o przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu nie ma, w świetle dyspozycji art. 53 p.p.s.a., wpływu na bieg i upływ terminu do wniesienia skargi w sytuacji, gdy doszło do skutecznego doręczenia stronie decyzji. Art. 53 p.p.s.a. nie zawiera bowiem regulacji analogicznej do zawartej w art. 177 p.p.s.a., który określając termin do wniesienia skargi kasacyjnej od orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego, stanowi, że w razie ustanowienia dla strony pełnomocnika z urzędu już po wydaniu takiego orzeczenia, początek biegu terminu do wniesienia skargi kasacyjnej liczy się od dnia zawiadomienia pełnomocnika o jego wyznaczeniu. Art. 53 p.p.s.a. w zakresie, w jakim odnosi się do decyzji administracyjnych, początek biegu terminu do wniesienia skargi bezwzględnie wiąże z dniem doręczenia decyzji stronie. Sąd wyjaśnił, że jeżeli strona, po doręczeniu jej decyzji ostatecznej, zwróci się do sądu z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, odstępując przy tym od samodzielnego sporządzenia i wniesienia skargi na tę decyzję, natomiast okres rozpoznania tego wniosku przekroczy długość terminu do wniesienia skargi, wskutek czego do wyznaczenia pełnomocnika dla strony dojdzie już po upływie terminu do wniesienia skargi, wówczas wyznaczony pełnomocnik, wnosząc skargę w imieniu strony już po upływie terminu, jest zobowiązany do równoczesnego złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia skargi, od uwzględnienia którego uzależnione jest nadanie skardze dalszego biegu. Zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniósł A. K., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika. Postanowienie zaskarżono w całości. Postanowieniu zarzucono: 1) art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 177 § 3 p.p.s.a. oraz art. 45 ust 1 Konstytucji RP poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że strona po doręczeniu jej ostatecznej decyzji administracyjnej, korzystająca z prawa pomocy (które uzyskała po 30 dniach od doręczenia decyzji), ma ograniczone konstytucyjne prawo do sądu, bowiem wówczas fakt przyjęcia skargi byłby uzależniony od złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia skargi, co powoduje, że tak rozumiane prawo pomocy osłabia pozycję procesową strony, bowiem przyjęcie środka zaskarżenia uzależnia od kwestii ocennej — braku zawinienia w niezachowaniu terminu, co w konsekwencji zawsze negatywnie wpłynie na prawa strony, powoduje, że instytucja prawa pomocy która ma w założeniu prawo do sądu wzmacniać, jest w istocie iluzoryczna, ponieważ to prawo osłabia; 2) art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 177 § 3 p.p.s.a. oraz art. 45 ust 1 Konstytucji RP poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na przyjęciu, że wniosek o ustanowienie prawa pomocy i zawiadomienie pełnomocnika o jego wyznaczeniu są irrelewantne dla biegu terminu do zaskarżenia decyzji ostatecznej — odmiennie niźli ma to miejsce w sytuacji wyznaczenia pełnomocnika do sporządzenia skargi kasacyjnej, podczas gdy takie rozumienie wskazanych przepisów skutkuje w sposób oczywisty osłabieniem prawa skarżącego do rozpoznania skargi, tylko dlatego, że skorzystał z prawa pomocy i ustanowienia pełnomocnika, zaś rozpoznanie jego wniosku w tym zakresie odbywało się przez cztery miesiące, co siłą rzeczy nie pozwalało na zachowanie 30 dniowego terminu liczonego od chwili doręczenia decyzji; 3) art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 244 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 177 § 3 p.p.s.a. oraz art. 45 ust 1 Konstytucji RP poprzez ich nieprawidłową wykładnię różnicującą dla fachowych pełnomocników terminy składania środków zaskarżenia od decyzji ostatecznej oraz wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego tj. od doręczenia decyzji (w tym pierwszym przypadku) lub dowiedzeniu się przez pełnomocnika o wyznaczeniu (w tym drugim przypadku), podczas gdy nie istnieje żadne systemowe ani funkcjonalne uzasadnienie dla odmiennego traktowania praw strony, gdy ta uzyskała pomoc prawną w toku postępowania sądowoadministracyjnego w celu sporządzenia skargi kasacyjnej czy jeszcze przed jego wszczęciem w celu złożenia skargi od ostatecznej decyzji organu administracji. Na podstawie powyższych zarzutów wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Do zadań Sądu I instancji należy zbadanie czy wniesiony z jego pośrednictwem środek odwoławczy odpowiada wymogom formalnym, a także czy został uiszczony wpis. W razie sąd wzywa do usunięcia braków formalnych i uiszczenia wpisu. Jeżeli zaś wskazane uchybienia nie zostaną w wyznaczonym terminie usunięte, albo z innych względów środek odwoławczy jest niedopuszczalny czy też wniesiony po terminie, Sąd I instancji wydaje postanowienie o jego odrzuceniu. Na takie postanowienie, na podstawie art. 194 § 1 pkt 7 i 8 p.p.s.a., przysługuje zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Istota zarzutów sformułowanych w zażaleniu (pkt 1-3) sprowadza się do stwierdzenia, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu wstrzymuje bieg określonego w art. 53 § 1 p.p.s.a. terminu do wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Kwestia ta była już wielokrotnie wyjaśniana w rozstrzygnięciach sądowych zarówno w odniesieniu do skargi, jak i skargi kasacyjnej. Zgodnie z przyjętym i utrwalonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowiskiem, wystąpienie z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika nie ma wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi. Termin do wniesienia skargi należy do kategorii terminów ustawowych. Te zaś terminy nie podlegają modyfikacjom, w tym przedłużeniu. Należy jednak zaznaczyć też terminy ustawowe, a zatem i termin do wniesienia skargi, może zostać przywrócony. Oznacza to, że tak jak w niniejszej sprawie, ustanowienie pełnomocnika po upływie terminu do wniesienia skargi, może stanowić okoliczność uzasadniającą przywrócenie terminu do wniesienia skargi. (por.: postanowienie NSA z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II OZ 1036/07, LEX nr 1012602; postanowienie NSA z dnia 8 września 2009 r., sygn. akt II FZ 295/09, LEX nr 628743; postanowienie NSA z dnia 26 stycznia 2010 r., sygn. akt II GZ 213/09, LEX nr 600081; postanowienie NSA z dnia 12 października 2012 r., sygn. akt II OZ 884/12, LEX nr 1252297; postanowienie NSA z dnia 17 listopada 2021 r., sygn. akt I OZ 450/21, LEX nr 3259208). Jak wynika z akt sądowych w rozpatrywanej sprawie pełnomocnik skarżącego, wnosząc skargę, po upływie terminu, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a., nie zawarł wniosku o przywrócenie terminu do jej wniesienia. Podzielając w pełni przedstawione powyżej stanowisko prezentowane we wskazanych wyżej postanowieniach Naczelnego Sądu Administracyjnego, przy uwzględnieniu okoliczności sprawy, należało przyjąć, że termin do wniesienia skargi został uchybiony, a co za tym idzie Sąd I instancji słusznie postanowił o odrzuceniu skargi. Na marginesie należy zaznaczyć, że prawna regulacja terminu do wniesienia skargi kasacyjnej uległa modyfikacji za sprawą art. 1 pkt 50 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), poprzez dodanie do art. 177 p.p.s.a. w dotychczasowym brzmieniu § 3-6. Oznacza to, że przywołane powyżej postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego utraciły aktualność w odniesieniu do terminu wnoszenia skargi kasacyjnej, natomiast pozostały aktualne w odniesieniu do terminu wnoszenia skarg do wojewódzkich sądów administracyjnych. Trzeba przy tym podkreślić, że ustawodawca nie dokonał analogicznych modyfikacji w art. 53 p.p.s.a., co wynika z braku przymusu adwokackiego przy wnoszeniu skarg do wojewódzkich sądów administracyjnych, zaś perspektywy niniejszej sprawy dodatkowo argumentuje słuszność stanowiska przyjętego przez Sąd I instancji. Mając na powyższe uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji postanowienia.