III OSK 1023/23

WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2026-02-19

Skład orzekający: Sędzia NSA Sławomir Wojciechowski, sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (sprawozdawca), sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski

Analiza orzeczenia

Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.

Zagadnienie prawne
Czy organ administracyjny i sąd administracyjny prawidłowo uznały odwołanie za bezskuteczne z powodu uchybienia terminu, jeśli skarżący twierdzi, że nie doręczono mu orzeczenia organu pierwszej instancji, a brak dowodów doręczenia należy interpretować na jego korzyść?
Ratio decidendi
Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i postanowienie organu, uznając, że nie wykazano ponad wszelką wątpliwość skutecznego doręczenia orzeczenia organu pierwszej instancji. Brak dowodów doręczenia, zwłaszcza w kontekście przepisów gwarancyjnych i zasady interpretacji wątpliwości na korzyść strony, uniemożliwia stwierdzenie bezskuteczności odwołania z powodu uchybienia terminu. Organ powinien ponownie rozpoznać sprawę, ustalając faktyczne doręczenie i termin wniesienia odwołania.
Stan faktyczny
Skarżący odwołał się od orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej z 1996 r. ustalającego kategorię zdolności do czynnej służby wojskowej. Wojewódzka Komisja Lekarska stwierdziła bezskuteczność odwołania, uznając je za wniesione po terminie, ponieważ orzeczenie z 1996 r. miało zostać doręczone skarżącemu w dniu jego wydania. WSA oddalił skargę, podzielając stanowisko organu. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, kwestionując prawidłowość ustaleń dotyczących doręczenia orzeczenia i terminu do wniesienia odwołania.
Rozstrzygnięcie
Uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie oraz postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia 28 lipca 2022 r. nr [...].

Pełny tekst orzeczenia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Sławomir Wojciechowski Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (sprawozdawca) sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski Protokolant: starszy asystent sędziego Dawid Piaskowski po rozpoznaniu w dniu 19 lutego 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R.K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 20 grudnia 2022 r. sygn. akt III SA/Lu 524/22 w sprawie ze skargi R.K. na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia 28 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia bezskuteczności odwołania uchyla zaskarżony wyrok oraz postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] z dnia 28 lipca 2022 r. nr [...] Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wyrokiem z 20 grudnia 2022 r., III SA/Lu 524/22, po rozpoznaniu skargi R.K. (dalej: "skarżący") na postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] z 28 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia bezskuteczności odwołania, oddalił skargę. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. 29 czerwca 2022 r. skarżący odwołał się od orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej "E" – trwale i całkowicie niezdolny do czynnej służby wojskowej i jednocześnie, z daleko posuniętej ostrożności, złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia ww. odwołania. Postanowieniem z 28 lipca 2022 r., nr [...], Wojewódzka Komisja Lekarska w [...] (dalej: "organ") stwierdziła bezskuteczność odwołania skarżącego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wskazał, iż stanowisko skarżącego o braku doręczenia orzeczenia komisji lekarskiej, pozostaje w sprzeczności z brzmieniem art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1992 r., nr 4, poz. 16, dalej: "ustawa o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej"). Przepis ten przewidywał, że orzeczenie rejonowej komisji lekarskiej doręcza się poborowemu i wojskowemu komendantowi uzupełnień na piśnie wraz z uzasadnieniem. W ocenie organu, powyższe oznacza, że orzeczenie zostało doręczone skarżącemu 15 maja 1996 r., a zatem termin do wniesienia odwołania upływał 29 maja 1996 r. Tymczasem odwołanie zostało wniesione do Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] 6 lipca 2022 r. (po upływie przewidzianego prawem terminu). Ponadto organ podniósł, że argumentacja zawarta we wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania, nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nastąpiło bez winy skarżącego. W tej sytuacji, zdaniem organu, rozpatrzenie wniesionego odwołania przez organ drugiej instancji w trybie zwyczajnym jest niedopuszczalne, naruszałoby bowiem zasadę trwałości decyzji, określoną w art. 16 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735, dalej: "k.p.a."). Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który przywołanym na wstępie wyrokiem z 20 grudnia 2022 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), oddalił skargę. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji podkreślił, że warunkiem pozwalającym na przeprowadzenie merytorycznego postępowania odwoławczego od decyzji (orzeczenia) organu pierwszej instancji jest skuteczne wniesienie odwołania, a o jego skuteczności decyduje zachowanie ustawowego terminu do dokonania takiej czynności procesowej. Uchybienie terminowi powoduje, że odwołanie nie może być rozpatrywanie przez organ odwoławczy. Biorąc to pod uwagę, Sąd Wojewódzki wskazał, iż analiza akt sprawy prowadzi do jednoznacznego wniosku, że skarżący niewątpliwie uchybił terminowi do złożenia odwołania od orzeczenia lekarskiego, które zapadło ponad 26 lat temu. W ocenie Sądu pierwszej instancji, stanowisko skarżącego dotyczące niedoręczenia mu orzeczenia jest niewiarygodne, z uwagi na brak jakichkolwiek dowodów potwierdzających jego twierdzenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odnotował przy tym, że skarżący nie neguje tego, że w 1996 r. otrzymał książeczkę wojskową. Przy czym podkreśla on, iż fakt wydania książeczki wojskowej nie jest równoznaczny z wydaniem (doręczeniem) mu orzeczenia komisji lekarskiej z 15 maja 1996 r., nr [...] Odnosząc się do zarzutów i wniosków skargi Sąd pierwszej instancji uznał, że faktu doręczenia orzeczenia komisji lekarskiej nie można skutecznie podważyć. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, wszystkie okoliczności sprawy świadczą, że doręczenie orzeczenia nastąpiło 15 maja 1996 r., a od Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...], organu zajmującego się aktualnie rekrutacją wojskową nie można wymagać, aby dysponował on pełną dokumentacją dotyczącą postępowań sprzed ponad 26 lat, chociażby z uwagi na reguły postępowania związane z archiwizacją dokumentów dotyczących ustalania kategorii zdolności do służby wojskowej. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko, Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...], która wyjaśniła, że skoro, w świetle ówcześnie obowiązujących przepisów, orzeczenie rejonowej komisji lekarskiej należało doręczyć poborowemu oraz wojskowemu komendantowi uzupełnień na piśmie wraz z uzasadnieniem, to w tej sytuacji należy uznać, że orzeczenie Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] zostało doręczone skarżącemu 15 maja 1996 r. i termin do wniesienia odwołania upływał 29 maja 1996 r. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, nieuprawniony jest wniosek skarżącego, iż z braku formalnego potwierdzenia odbioru orzeczenia można wywodzić, iż sporne orzeczenie nie zostało mu nigdy doręczone. W ocenie Sądu pierwszej instancji, ciężar dowodu zachowania terminu do złożenia odwołania ciążył na skarżącym. Mając na uwadze procesowy charakter zaskarżonego postanowienia, Sąd Wojewódzki za niezasadny uznał zarzut nieodniesienia się do meritum sprawy przez organ. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, nowe informacje o dobrym stanie zdrowia skarżącego (wynikające z przedłożonej dokumentacji, w tym z orzeczenia Lotniczo-Lekarskiego wydanego przez Urząd Lotnictwa Cywilnego) nie zobowiązywały Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] do wypowiedzi odnośnie dyskwalifikującego stronę orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej w [...] z 15 maja 1996 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie wskazał ponadto, iż art. 134 k.p.a. zawiera dwie odrębne instytucje - niedopuszczalność odwołania i wniesienie odwołania z uchybieniem terminu. Przy czym, w ocenie Sądu pierwszej instancji, zaskarżone postanowienie pomimo niewłaściwego sformułowania o "bezskuteczności wniesionego odwołania" nie narusza przepisów prawa, w tym art. 134 k.p.a. Sąd Wojewódzki uznał, że tego rodzaju uchybienie nie jest istotne w rozpoznawanej sprawie, dotyczącej proceduralnej kwestii wywołanej spóźnionym odwołaniem wniesionym przez skarżącego. Od powyższego wyroku skarżący wywiódł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżając go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił mu naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez niedopełnienie przez Sąd pierwszej instancji obowiązku rozpoznania skargi w jej granicach, skutkujące nieuzasadnionym oddaleniem skargi w trybie art. 151 p.p.s.a., 2. art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a., poprzez: a) nieodniesienie się lub lakoniczne odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich aspektów zarzutów zgłoszonych przez skarżącego, a w szczególności dotyczących błędnego niepodjęcia przez organ jakichkolwiek czynności mających na celu zweryfikowanie wadliwego rozstrzygnięcia Rejonowej Komisji Lekarskiej w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...] oraz wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia, b) nieodniesienie się merytorycznie do dowodów z dokumentów złożonych przez skarżącego w toku postępowania, a tym samym niewyjaśnienie przez Sad pierwszej instancji podstawy prawnej i faktycznej rozstrzygnięcia i w związku z tym nieprawidłową kontrolę przez Sąd pierwszej instancji działania organu. 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w związku z naruszeniem norm prawa materialnego wskazanych w niniejszej skardze kasacyjnej, 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. oraz 129 k.p.a. i art. 134 k.p.a., poprzez dokonanie wadliwej oceny legalności rozstrzygnięcia dokonanego przez organ i uznanie, że organ przeprowadził w sposób prawidłowy postępowanie dowodowe, w tym uznanie, że stan sprawy został wyjaśniony w sposób wystarczający, skutkujące wadliwym przyjęciem, że na podstawie zebranego materiału dowodowego zasadne było uznanie odwołania wniesionego przez skarżącego za bezskuteczne lub niedopuszczalne; a także, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 5. art. 26 i art. 28 ustawy o powszechnym obowiązku obrony Rzeczpospolitej, art. 64 ust. 8 ustawy z dnia 11 marca 2022 roku o obronie Ojczyzny (Dz. U. z 2022 r., poz. 2305, dalej: "ustawa o obronie Ojczyzny"), § 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie doręczania wojskowych dokumentów osobistych i trybu postępowania z tymi dokumentami oraz § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 10 czerwca 1992 r. w sprawie zasad określania zdolności do czynnej służby wojskowej oraz właściwości i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich w tych sprawach, poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ww. przepisów, wyrażające się w nieuzasadnionym przyjęciu, że: - organ nie był zobowiązany do merytorycznego zweryfikowania wadliwego rozstrzygnięcia Rejonowej Komisji Lekarskiej w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...]oraz zmiany ww. rozstrzygnięcia z urzędu, - doszło do doręczenia skarżącemu orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...], w związku z czym upłynął termin do wniesienia przez skarżącego odwołania od ww. orzeczenia, - ewentualnie organ nie był zobowiązany do przywrócenia skarżącemu terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...] Z uwagi na powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie, ewentualnie o rozpoznanie skargi i jej uwzględnienie, a także o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej została przedstawiona argumentacja mająca na celu wykazanie zasadności przedstawionych zarzutów kasacyjnych. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Naruszenie przepisów postępowania może nastąpić przez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a więc może mieć taką samą postać jak naruszenie prawa materialnego. Podkreślenia wymaga, że przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, a jeżeli przepis prawa składa się z kilku jednostek redakcyjnych, wówczas zarzucane naruszenie należy powiązać z jego konkretną jednostką redakcyjną. Nie w każdym przypadku autor skargi kasacyjnej zrealizował odpowiednio ten wymóg. Niezależnie od tego, wyjątkowo Naczelny Sąd Administracyjny dopuszcza usunięcie wadliwości zgłoszonej podstawy kasacyjnej w drodze rozumowania, przez analizę argumentacji zawartej w uzasadnieniu tego środka odwoławczego. Jednakże również w takim przypadku zastrzega, że nie ma obowiązku prawidłowego formułowania za stronę zarzutów kasacyjnych na podstawie motywów skargi kasacyjnej, tym bardziej, że wyodrębnienie zarzutów z treści uzasadnienia skargi zawsze niesie ryzyko nieprawidłowego odczytania intencji strony wnoszącej ten środek zaskarżenia. Podstawę rozpoznania, co do zasady, winny stanowić tylko takie zarzuty, których sformułowanie nie budzi wątpliwości (por. wyrok NSA z 7 kwietnia 2022 r., III OSK 4786/21). Istota zarzutów skargi kasacyjnej koncentruje się wokół zakwestionowania oceny Sądu pierwszej instancji, który uznał, że stan sprawy i zebrany materiał dowodowy uzasadniają stwierdzenie, że w sprawie doszło do doręczenia skarżącemu zakwestionowanego orzeczenia, a w konsekwencji i dalszej kolejności, że organ nie był zobowiązany do merytorycznego rozpatrzenia spóźnionego odwołania. Analiza powyższej kwestii musi zostać poprzedzona podkreśleniem fundamentalnego znaczenia instytucji doręczenia. Stanowi ona gwarancję prawidłowego przebiegu postępowania administracyjnego oraz zapewnia faktyczną możliwość realizacji podstawowych uprawnień procesowych jego uczestników. Skuteczność doręczenia niejednokrotnie warunkuje zgodność z prawem całego postępowania administracyjnego, a w rezultacie prawidłowość wydanego rozstrzygnięcia. Przepisy dotyczące doręczeń mają przede wszystkim charakter gwarancyjny dla strony postępowania i nie mogą być interpretowane na jej niekorzyść (por. wyrok NSA z 23 października 2018 r., II OSK 1004/17). Obowiązek dokonania doręczenia zawsze spoczywa na organie administracyjnym prowadzącym postępowanie w sprawie. Ten organ, a nie inne podmioty, obciąża zatem wadliwość w dokonaniu doręczenia lub w ogóle brak wykonania takiej czynności (por. wyrok NSA z 9 stycznia 2014 r., II OSK 2821/13). Zasługuje przy tym na aprobatę stanowisko wyrażone w piśmiennictwie, że adresat pisma nie powinien ponosić jakichkolwiek negatywnych konsekwencji niezawinionych przez siebie uchybień przy doręczaniu mu korespondencji, będących wynikiem zaniedbań organu lub podmiotu dokonującego doręczenia, a wszelkie pojawiające się w tym zakresie wątpliwości winny być interpretowane i oceniane na jego korzyść. Prawidłowo dokonane doręczenie uznawane jest za jeden z kluczowych warunków przestrzegania praw strony w postępowaniu administracyjnym (por. E. Cisowska-Sakrajda, Doręczanie pism w postępowaniu administracyjnym ogólnym i podatkowym w obrocie zagranicznym, Administracja 2010/3/31). Z wnioskiem tym koresponduje treść art. 81a k.p.a., który stanowi o tym, iż niedające się usunąć wątpliwości co do stanu faktycznego rozstrzygane są na korzyść strony. Przekładając powyższe zastrzeżenia na stan niniejszej sprawy należy stwierdzić, że stanowisko Sądu pierwszej instancji, co do niewątpliwego doręczenia zaskarżonego orzeczenia, nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonej w aktach sprawy dokumentacji. Wniosek ten Sąd Wojewódzki oparł na treści ówcześnie obowiązujących przepisów oraz piśmie Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...] z 20 lipca 2022 r., w którym powołując się na zapisy w księdze ewidencji (skorowidzu) stwierdziło ono, że Rejonowa Komisja Lekarska orzeczeniem z 15 maja 1996 r., nr [...], rozstrzygała w sprawie skarżącego i jego kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej "E". Wojskowe Centrum Rekrutacji w [...] stwierdziło ponadto, że skarżący nie wniósł odwołania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, ww. pismo dowodzi jedynie, że wskazane orzeczenie zostało wydane, nie może być jednak uznane za wystarczające do stwierdzenia jego skutecznego doręczenia. Podobnie fakt przekazania skarżącemu książeczki wojskowej, nie świadczy bezpośrednio o tym, że wraz z nią doręczono zaskarżone orzeczenie. Sąd pierwszej instancji uznał ponadto, że stanowisko skarżącego dotyczące braku doręczenia jest niewiarygodne, gdyż nie przedstawił on jakichkolwiek dowodów potwierdzających zaistnienie takiej okoliczności. W tym zakresie należy podkreślić, że ze swej istoty nie jest możliwe wykazanie wprost istnienia tzw. faktów negatywnych. To na organie ciąży obowiązek wykazania należytego doręczenia orzeczenia, a nie na skarżącym, że okoliczność ta nie miała miejsca. Nie można podzielić oceny Sądu pierwszej instancji, który wskazał iż ciężar dowodu zachowania terminu do złożenia odwołania ciążył na skarżącym. To organ wydając postanowienie o uchybieniu terminu do złożenia środka odwoławczego, zobowiązany jest do wykazania tego faktu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie trafnie wskazał, iż od Wojskowego Centrum Rekrutacji w [...], organu zajmującego się aktualnie rekrutacją wojskową, nie można wymagać, aby dysponował on pełną dokumentacją dotyczącą postępowań sprzed ponad 26 lat. Z okoliczności tej nie można jednak wyciągać niekorzystnych dla skarżącego wniosków. Jak zostało to już powyżej wspomniane, przepisy dotyczące doręczeń mają charakter gwarancyjny, a zaistniałe wątpliwości należy interpretować i oceniać na korzyść strony. W świetle powyższych wskazań, należy wyrazić ocenę, iż w sprawie nie doszło do wykazania ponad wszelką wątpliwość, że orzeczenie Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...], rzeczywiście zostało doręczone skarżącemu. W świetle powyższego wniosku należy następnie rozważyć, czy wobec braku ustalenia daty, a nawet faktu doręczenia orzeczenia, skarżący był uprawniony do złożenia odwołania, a organ zobowiązany do jego rozpatrzenia. W tym zakresie należy odnotować, że zgodnie z art. 129 § 2 k.p.a. odwołanie wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji stronie, a gdy decyzja została ogłoszona ustnie – od dnia jej ogłoszenia stronie. Zatem, co do zasady, dopiero skuteczne doręczenie decyzji otwiera termin na złożenie odwołania i umożliwia stronie skorzystanie z tego środka zaskarżenia. W tym miejscu ponownie należy jednak podkreślić, że przepisy dotyczące doręczania pism (w tym także orzeczeń w przedmiocie ustalenia kategorii zdolności do czynnej służby wojskowej) stanowią w istocie gwarancje przestrzegania przez organ administracji publicznej zasady demokratycznego państwa prawnego. Regulacje te mają chronić obywatela przed nadużyciami ze strony administracji, a w konsekwencji nie mogą być interpretowane "na szkodę" obywatela, gdy ten podejmuje wszelkie starania mające zapewnić mu prawo do wniesienia skutecznego odwołania od wydanego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA z: 30 maja 2019 r., II OSK 1320/18, 28 kwietnia 2020, II OSK 1645/19). W warunkach niniejszej sprawy ograniczenie się wyłącznie do językowej wykładni art. 129 § 2 k.p.a. prowadziłoby do nieuzasadnionego i nieadekwatnego poszkodowania strony. W takiej sytuacji regulację tę należy interpretować uwzględniając także systemową zasadę dwuinstancyjności postępowania oraz funkcjonalny charakter procedury administracyjnej. Interpretacja przepisów, z których wynikałoby ograniczenie dostępu do kontroli instancyjnej decyzji wydanej w pierwszej instancji, powinna być każdorazowo prowadzona z uwzględnieniem konstytucyjnego prawa do zaskarżenia takiej decyzji. Taka wykładnia przepisów procesowych podyktowana jest koniecznością zapewnienia realności zawartej w art. 78 Konstytucji RP oraz art. 15 k.p.a. zasady dwuinstancyjności. Wtedy gdy jest to możliwe, należy dążyć do respektowania prawa jednostki do merytorycznej kontroli rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji. Pamiętać należy także, że prawo proceduralne pełni, co do zasady, rolę służebną, stanowiąc instrument realizacji prawa materialnego (por. R. Hauser, Rola przepisów procesowych w realizacji norm materialnego prawa administracyjnego, w: Rola materialnego prawa administracyjnego a ochrona praw jednostki, pod red. Z. Leońskiego, Poznań 1998, s. 23). Przepisy procesowe z założenia powinny służyć uczestnikom postępowania, a nie powinny odbierać im możliwości dochodzenia swoich praw w postępowaniu sądowym (por. W. Sawczyn, Glosa do postanowienia NSA z 16 lutego 2021 r., II OSK 246/21, ZNSA 2022, nr 3, s. 136-144). Jeżeli zatem skarżący powziął wiedzę o wydaniu orzeczenia, które jest źródłem negatywnych z jego punktu widzenia konsekwencji oraz podjął starania zmierzające do jego zakwestionowania, to należy uznać, iż orzeczenie, w chwili jego uzewnętrznienia, weszło do obrotu prawnego i może być skutecznie zaskarżone. W indywidualnych warunkach niniejszej sprawy, nie można uznać, że odwołanie złożone było przedwcześnie. Tego rodzaju konstatacja w istocie pozbawiłaby skarżącego jego konstytucyjnego prawa do dwuinstancyjnego postępowania. W konkretnej konfiguracji faktycznej i prawnej niniejszej sprawy, ograniczenie prawa do złożenia odwołania, byłoby nieproporcjonalne. Podkreślić należy bowiem, iż ewentualne wzruszenie zaskarżonego orzeczenia nie ingerowałoby w ochronę praw nabytych innych osób, a motywacja skarżącego, który z uwagi na sytuację międzynarodową, chce przystąpić do Wojsk Obrony Terytorialnej, jest zgodna z publicznym interesem. Wychodząc z tego założenia należy uznać, że organ nie miał podstaw, a przynajmniej nie wykazał ich w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, do stwierdzenia "bezskuteczności" odwołania. W sprawie doszło zatem do naruszenia art. 129 § 2 i art. 134 k.p.a. oraz przepisów regulujących postępowanie dowodowe – art. 7 i 77 § 1 k.p.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionych podstawach i w oparciu o art. 188 p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok oraz postanowienie Wojewódzkiej Komisji Lekarskiej w [...] z 28 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia bezskuteczności odwołania. Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni zaprezentowaną w niniejszym uzasadnieniu wykładnię prawa i ustali kiedy skarżący dowiedział się o rozstrzygnięciu Rejonowej Komisji Lekarskiej nr [...] w [...] z 15 maja 1996 r., nr [...] oraz czy składając odwołanie dochował terminu, o którym mowa w art. 129 § 2 k.p.a., a jeżeli tak, to podejmie odpowiednie czynności w celu jego merytorycznego rozpoznania.

Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 18.07.2026. · Źródło