III OSK 7074/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek, Sędziowie Sędzia NSA Rafał Stasikowski, Sędzia del. NSA Grzegorz Jankowski (spr.), po rozpoznaniu w dniu 12 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego Z.Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2479/20 w sprawie ze skargi M.Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego Z.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 11 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Wa 2479/20 oddalił skargę M.Z. reprezentowanego przez opiekuna prawnego Z.Z. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2020 r., nr [...] odmawiającą przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. W niniejszej sprawie WSA w Warszawie wyrokiem z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1909/19 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ZUS z [...] czerwca 2019 r. oraz poprzedzającą ją decyzję z [...] marca 2019 r. wywodząc, iż stanowisko organu, że skarżący przebywając w domu pomocy społecznej ma zapewnione niezbędne środki utrzymania jest błędne, ponieważ pominięta została wysokość osiąganego przez niego dochodu. Ponownie rozpoznając sprawę, mając na względzie wytyczne ww. wyroku organ przeprowadził analizę materiału dowodowego i stwierdził, że w sprawie nie występuje przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, co eliminuje skarżącego z kręgu osób mogących ubiegać się o świadczenie w drodze wyjątku. Uznając stanowisko organu za prawidłowe, Sąd I instancji wyjaśnił, że przesłanki warunkujące przyznanie wnioskowanego świadczenia określone zostały w art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz.U. z 2020 r., poz. 53). Odnosząc się do niespełnionego przez skarżącego kryterium niezbędnych środków utrzymania, podał, że należy przyjąć, iż jest to wynik odniesienia sytuacji materialnej ubiegającego się o świadczenie do wysokości minimalnej emerytury, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, renty socjalnej lub kryterium dochodowego przewidzianego w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. W niniejszej sprawie skarżący na dzień rozstrzygania przez Prezesa ZUS dysponował niezbędnymi środkami utrzymania. Jest on mieszkańcem DPS, gdzie ma zapewnioną całodobową opiekę, pomoc i wszystkie podstawowe potrzeby życiowe, dysponuje dochodem w wysokości 1.232,42 zł (przewyższającym kwotę najniższego świadczenia przyznawanego w trybie zwykłym) na który składa się: zasiłek pielęgnacyjny – 215,84 zł, zasiłek stały – 216,58 zł, świadczenie uzupełniające dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji – 500 zł, alimenty od ojca – 300 zł. Wysokość najniższej emerytury w dacie orzekania przez organ wynosiła 1.200,00 zł, do kwoty 1.250,88 zł została podwyższona dopiero od 1 marca 2021 r. Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wniósł od powyższego wyroku skargę kasacyjną, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że uzyskiwanie dochodu równego co najmniej świadczeniu przyznawanemu przez ZUS w trybie zwykłym oznacza niezależnie od wszystkich innych okoliczności, posiadanie niezbędnych środków utrzymania. W oparciu o powyższe skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i decyzji Prezesa ZUS z [...] października 2020 r., ewentualnie uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie, zasądzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych oraz przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu. Nadto skarżący zrzekł się rozpoznania sprawy na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ uznając ją za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.) dalej: p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę tylko nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego rozpoznanie sprawy nastąpiło w granicach zgłoszonych podstaw i zarzutów skargi kasacyjnej. Rozpoznana w tych granicach skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Podkreślić należy, że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, który wyrokiem z 27 stycznia 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 1909/19 uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] czerwca 2019 r. nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji. Związanie sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania (por. wyrok NSA z dnia 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12). W treści uzasadnienia obecnie zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji, będąc związany wydanym wyrokiem, dokonał ustaleń i oceny stanu faktycznego, prawidłowo wywodząc, że w sprawie nie występuje przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania eliminując tym samym skarżącego kasacyjnie z ubiegania się o świadczenie w drodze wyjątku. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach przez jego błędną wykładnię, wskazać należy, iż istota sporu sprowadza się do oceny spełnienia przez skarżącego kasacyjnie braku posiadania niezbędnych środków utrzymania, gdyż niespełnienie tej przesłanki skutkowało oddaleniem skargi przez Sąd I instancji. Przesłanka braku posiadania niezbędnych środków utrzymania nie została przez ustawodawcę zdefiniowana, natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalone jest stanowisko, że należy ją ocenić porównując sytuację materialną ubiegającego się o świadczenie z wysokością świadczeń określonych w przepisach jako minimalne (por. wyrok NSA z 29 kwietnia 2020 r., sygn. I OSK 1205/19, wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., sygn. I OSK 2248/12, wyrok NSA z 19 maja 2011 r., sygn. I OSK 292/11). Wówczas ocena sytuacji materialnej osób ubiegających się o świadczenie na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy przez pryzmat osiąganych dochodów jest najbardziej obiektywna. Uznaje się, że najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym umożliwia zabezpieczenie podstawowych potrzeb uprawnionej osoby. Chodzi przy tym jedynie o potrzeby natury podstawowej, które swym zakresem mogą znacznie odbiegać od potrzeb w szerszym znaczeniu. Z prawidłowych ustaleń poczynionych w sprawie wynika, że skarżący kasacyjnie na dzień orzekania przez organy dysponował niezbędnymi środkami utrzymania. Jego łączny miesięczny dochód wynosił 1.232.42 zł, a najniższa emerytura w dacie orzekania wynosiła 1.200,00 zł. Przy czym skarżący kasacyjnie od 17 września 2018 r. jest mieszkańcem Domu Pomocy Społecznej, w którym ma zapewnioną całodobową opiekę, pomoc i wszystkie podstawowe potrzeby życiowe. Zgodzić się zatem należy z Sądem I instancji, że skarżący kasacyjnie nie spełnia przesłanki braku posiadania niezbędnych środków utrzymania. Zaznaczyć należy, że świadczenie przyznawane w drodze wyjątku na podstawie art. 83 ustawy o emeryturach i rentach nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy, lecz jego przyznanie uwarunkowane jest łącznym spełnieniem przesłanek określonych w art. 83 ww. ustawy. W przeciwnym razie świadczenie to utraciłoby swój wyjątkowy charakter. Skoro w rozpoznawanej sprawie nie została spełniona przesłanka braku niezbędnych środków utrzymania, to Sąd I instancji dokonał prawidłowej oceny legalności zaskarżonej decyzji. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Odnosząc się do wniosku pełnomocnika skarżącego kasacyjnie o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, wyjaśnić należy, iż w niniejszej sprawie działa on na zasadzie prawa pomocy. Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego (art. 254 § 1 p.p.s.a.), który rozpoznaje wniosek w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 p.p.s.a.