III OZ 12/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 4 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia G. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 5 grudnia 2025 r., sygn. akt II SPP/Gd 117/25 w sprawie ze skargi G. D. na zarządzenie pokontrolne Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2025 r., nr WZPŚ.7023.1.38.2024.ZJ w przedmiocie nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów ochrony środowiska postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z 3 września 2025 r. G. D. ("skarżący") złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zarządzeniem z 15 października 2025 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku pozostawił wniosek skarżącego bez rozpoznania z uwagi na niezłożenie go na urzędowym formularzu PPF. Pismem z 4 listopada 2025 r. skarżący wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na formularzu PPF wskazując, że nie otrzymał awiza w związku z czym nie miał możliwości zapoznania się z wezwaniem do złożenia formularza PPF. Do wniosku załączono formularz PPF. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2025 r., sygn. akt II SPP/Gd 117/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił G. D. ("skarżący") przywrócenia terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu "PPF". W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że argumentacja skarżącego o braku awizowania przesyłki zawierającej wezwanie do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu nie została poparta żadnym dowodem, który nie tyle udowadniałby, co przynajmniej uprawdopodabniałby tę argumentację. Przesyłka zawierająca wezwanie była dwukrotnie awizowana (18 i 26 września) stąd zasadnie uznano ją za doręczoną 2 października 2025 r. W judykaturze wskazuje się, że domniemanie faktyczne doręczenia pisma w trybie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2025 r., poz. 769 ze zm., dalej p.p.s.a.) może być obalone, gdy adresat pisma wykaże, iż dane wynikające z dowodu doręczenia są niezgodne z rzeczywistością, zaś jedną z możliwości służących obaleniu tego domniemania jest przeprowadzenie procedury reklamacyjnej (zob. postanowienie NSA z 5 sierpnia 2025 r. I GSK 973/25, opubl. jw.). W niniejszej sprawie do wniosku o przywrócenie terminu nie dołączono żadnych dowodów potwierdzających twierdzenia skarżącego o nieprawidłowym działaniu poczty, co czyni te twierdzenia gołosłownymi. Brak woli przeprowadzenia procedury reklamacyjnej uniemożliwia skuteczne obalenie domniemania doręczenia pisma w trybie awizowania (zob. postanowienie NSA z 16 maja 2014 r., II FSK 550/14, opubl. jw.). Należy również podkreślić, że awizo korzysta z mocy dowodowej dokumentu urzędowego (zob. postanowienie NSA z 28 kwietnia 2016 r. I FZ 2/16, dostępne jw.) i aby podważyć jego prawidłowość należałoby uprawdopodobnić, iż stwierdzone uchybienia w pracy listonosza lub placówki pocztowej mają na tyle systemowy charakter, że uzasadniają przywrócenie terminu. Biorąc pod uwagę wskazane wyżej okoliczności Sąd pierwszej instancji uznał, że w sprawie nie zostały spełnione wszystkie przesłanki przywrócenia terminu, o których mowa w art. 87 p.p.s.a., tj. skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu. Pismem z 23 grudnia 2025 r. skarżący złożył zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 5 grudnia 2025 r. wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że nie kwestionował skuteczności doręczenia przesyłki w trybie dwukrotnego awizowania i nie domagał się obalenia fikcji doręczenia w rozumieniu art. 73 p.p.s.a. Podnosił, że przedmiotem postępowania było wyłączenie ustalenie, czy uchybienie terminowi do złożenia ww. wniosku nastąpiło bez winy skarżącego, a zatem czy została spełniona przesłanka z art. 87 § 2 p.p.s.a. Skarżący stwierdził, że ocena Sądu pierwszej instancji opierająca się na braku przedstawienia dokumentów od operatora pocztowego dotyczących procedury reklamacyjnej oznacza zastosowanie standardu dowodowego, który nie wynika z art. 87 § 2 p.p.s.a. Zdaniem skarżącego WSA w Gdańsku błędnie przyjął, że brak dokumentów przesądza o braku uprawdopodobnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Natomiast z brzmienia art. 87 § 1 i § 2 p.p.s.a. wynika, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Powołane przepisy wskazują, że warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do złożenia wniosku (art. 87 § 1) oraz dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Brak spełnienia jednej z tych przesłanek uniemożliwia przywrócenie terminu. Skoro art. 87 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminu (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu jest dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie. Należy zaznaczyć, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i jest stosowana w sytuacjach gdy strona, z przyczyn niezależnych od niej, którym w żaden sposób nie mogła zaradzić, nie dopełniła czynności procesowej w stosownym terminie. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy i jednocześnie odnosząc się do zarzutów zażalenia wskazać należy, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, bowiem w okolicznościach przedmiotowej sprawy nie można Sądowi pierwszej instancji, który odmówił przywrócenia terminu do złożenia wypełnionego formularza PPF, zarzucić naruszenia ww. przepisów, skoro skarżący we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, który uznał, że skarżący nie usprawiedliwił niezłożenia w terminie wypełnionego formularza PPF. Rację ma skarżący, że wynikająca z art. 87 § 2 p.p.s.a. powinność sprowadza się do uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, a nie ich udowodnienia, jednak w niniejszej sprawie skarżący nie przedstawił żadnych okoliczności, które taki brak winy by uprawdopodabniały. Nie jest sporne w niniejszej sprawie, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił kwestię doręczenia wezwania do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący potwierdził w zażaleniu, że nie neguje skuteczności dostarczenia ww. wezwania i nie domagał się obalenia fikcji jego doręczenia. Zatem jeżeli jedyną podnoszoną przez skarżącego okolicznością uzasadniającą, w jego ocenie, przywrócenie terminu, był brak awiza przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełniania braków wniosku, a jednocześnie nie neguje on prawidłowości uznania przesyłki za doręczoną, to nie można uznać, że skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia braków. Ponadto należy podkreślić, że wniosek o przywrócenie terminu oparty został na wskazaniu, że skarżący nie otrzymał awiza dotyczącego przesyłki zawierającej wezwanie do uzupełnienia braków wniosku. Niezrozumiałe są zatem zarzuty skarżącego, że Sąd pierwszej instancji skupił się na analizie art. 73 p.p.s.a. i kwestii doręczenia przedmiotowej przesyłki, skoro skarżący właśnie na okoliczności nieprawidłowej jej awizacji oparł swój wniosek. Nie można również WSA w Gdańsku zarzucić, że całkowicie pominął art. 87 § 4 p.p.s.a. Jest to jedna z przesłanek dopuszczalności wniosku o przywrócenie terminu, więc sąd zobowiązany jest dokonać jej analizy z urzędu, co w świetle wydanego orzeczenia pozostaje bez wątpliwości. Na tle okoliczności niniejszej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny nie doszukał się podstawy, która umożliwiałaby przywrócenie skarżącemu terminu do uzupełnienia wniosku. Nie ma racji skarżący, że dla uprawdopodobnienia wystarczy oświadczenie strony, że dana okoliczność nie miała miejsca. Jak już wyżej wskazano, przesłanką zasadności wniosku o przywrócenie terminu jest kryterium braku winy. Kryterium to wymaga uprawdopodobnienia, że pomimo dołożenia szczególnej staranności przy prowadzeniu własnej sprawy, wystąpiły okoliczności od strony niezależne, które uniemożliwiły dochowania tej staranności. Zatem strona wnioskująca o przywrócenie terminu powinna przedstawić okoliczności, poparte argumentacją lub dokumentami źródłowymi, na podstawie których możliwe będzie uznanie, że powołane we wniosku okoliczności faktycznie wystąpiły. Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Słusznie zatem Sąd pierwszej instancji wskazał, że gołosłowne twierdzenia skarżącego nie mogły zostać uznane za wystarczające do wypełnienia przesłanki uprawdopodobnienia wynikającej z art. 87 § 2 p.p.s.a. To na skarżącym spoczywa ciężar uprawdopodobnienia okoliczności, na którą się powołuje. Rolą sądu jest ich ocena na podstawie zgromadzonego materiału, a nie jak chciałby skarżący, przyjmowanie ich za pewnik tylko dlatego, że skarżący się na nie powołuje. Niepoparte niczym twierdzenia nie mogą zostać uznane z urzędu za wystarczające w świetle ww. wymagań. Nie można się również zgodzić z podniesionym w zażaleniu stwierdzeniem, że sąd błędnie przyjął, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 87 p.p.s.a., mimo że część z nich została spełniona i nie została skutecznie zakwestionowana. Sąd pierwszej instancji wskazał, że nie zostały spełnione wszystkie przesłanki z art. 87 p.p.s.a., co nie oznacza, jak twierdzi skarżący, że nie została spełniona żadna z nich. Sąd wyraźnie wskazał, że nie została spełniona przesłanka uprawdopodobnienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o prawo pomocy na urzędowym formularzu. Natomiast nie twierdził, że nie została spełniona żadna z przesłanek zawartych w art. 87 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe należy wskazać, że argumentacja skarżącego podniesiona w zażaleniu nie może zostać zaakceptowana. Podsumowując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, oceniając merytorycznie wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał brak podstaw do jego uwzględnienia. Skarżący nie uprawdopodobnił w swoim wniosku braku winy w niedochowaniu terminu, a co za tym idzie brak było przesłanki z art. 87 § 2 p.p.s.a. by wniosek o przywrócenie terminu Sąd pierwszej instancji mógł uwzględnić. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. ----------------------- 2