I SA/Bk 183/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiąc grudzień 2006 r. i grudzień 2007 r. oraz umorzenia postępowania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące: styczeń - listopad 2006 r., styczeń - listopad 2007 r. i styczeń - październik 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. J. R. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą P. P. – H. – U. J. R. w L. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czworgiem małoletnich dzieci. Skarżąca podniosła, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mogłaby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z uwagi na brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej. Ponadto wnioskodawczyni posiada zaległości z tytułu kar na rzecz Podlaskiej Inspekcji Transportu Drogowego w B. Zaległości wynoszą około 30.000 zł i są rozłożone na miesięczne raty w wysokości 1.000 zł. Skarżąca zaakcentowała, iż aktualnie zobowiązana jest do pokrywania strat i zobowiązań za 3 pierwsze miesiące 2011 r. i do ponoszenia kosztów utrzymania rodziny, które wynoszą około 3.000 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni spłaca kredyty (w wysokości 24.000 zł oraz 100.000 zł) – miesięczna rata 2.598 zł, przy czym spłata należności głównej jednego kredytu została zawieszona. Pomimo majątku, środki pieniężne jakie uzyskuje wnioskodawczyni przeznaczane są na częściowo na koszty utrzymania rodziny, gospodarstwa rolnego i zakładu. J. R. nie może spieniężyć posiadanego majątku albowiem jest on zabezpieczony hipotekami ustanowionymi przez Urząd Celny w S. i zastawem na majątku ruchomym (samochody). Majątek rodziny wnioskodawczyni stanowi dom o powierzchni [...] m 2 oraz nieruchomość o powierzchni [...] m2. Wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim z J. R., z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową z dniem [...] listopada 1997 r. Powyższe okoliczności, a w szczególności aktualnie niski dochód rodziny, w połączeniu z brakiem zgromadzonych oszczędności i dużym zadłużeniem uzasadniają – w ocenie skarżącej – wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 25-28). Do wniosku skarżąca dołączyła rozliczenie dochodu firmy za okres styczeń – marzec 2011 r. (k. 30) oraz ewidencje środków trwałych działalności gospodarczej (k. 31). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 01 czerwca 2010 r. (k. 40) J. R. oświadczyła, że miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny przedstawiają się następująco: zakup żywności – 1.500 zł, zakup ubrań – 2.000 zł, lekarstwa – 150 zł, opieka medyczna – 400 zł, dowóz dzieci – 200 zł, obiady dzieci – 100 zł (brak dokumentów potwierdzających te wydatki). Do akt sprawy skarżąca przedstawiła natomiast kserokopie dokumentów tj. umowy kredytowej na zakup towarów w K. B. z dnia [...] listopada 2010 r. w kwocie 4.680 zł, kwota miesięcznej raty wynosi 235,86 zł, ilość rat do spłaty 24, spłacono 7 rat; przekazów do uiszczenia rat na spłatę kredytu konsumpcyjnego w K. S. w kwocie 1.734,45 zł miesięcznie; polis ubezpieczeniowych (budynków, przewoźnika drogowego, kompleksowe i motocykla) rocznie 4.678,87 zł, miesięcznie 389 zł; decyzji na podatek od nieruchomości – 958 zł rocznie, miesięcznie 80 zł; decyzji na podatek od środków transportowych – 3.577 zł rocznie, 298 zł miesięcznie; umowy majątkowej małżeńskiej z dnia 27.11.1997 r. Razem wydatki w/w zamykają się kwotą 7.087,31 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni podniosła, iż jest właścicielem samochodu osobowego marki V., rok produkcji [...], a miesięczne koszty utrzymania samochodu wynoszą 200 zł. Odnosząc się do sytuacji materialnej męża skarżąca podniosła, iż prowadzi on pozarolniczą działalność gospodarczą, a z wyniku finansowego za miesiące styczeń – kwiecień 2011 r. wynika, że przychód wyniósł 34.027,26 zł. Ponadto J. R. przedłożyła do akt kserokopie umowy kredytowej J. R. z dnia [...]02.2011 r. na kwotę 34.895,83 zł wraz z harmonogramem spłat - kwota miesięcznej raty wynosi 1.221,11 zł oraz umowy kredytowej J. R. z dnia [...]05.2011 r. na kwotę 19.767,44 zł wraz z harmonogramem spłat – kwota miesięcznej raty do spłaty 753,91 zł. Mąż wnioskodawczyni nie posiada żadnego majątku, ani przedmiotów wartościowych. Ponadto wnioskodawczyni przedłożyła do akt kserokopie: podsumowania podatkowej księgi przychodów i rozchodów z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej za okres styczeń – kwiecień 2011 r., zeznań rocznych jej i męża za 2010 r., decyzji o płatnościach kary pieniężnej na rzecz ITD, z miesięczną ratą 1.000 zł, umowy kredyty samochodowego z dnia 21 marca 2011 r. na kwotę 23.879,18 zł wraz z harmonogramem spłat – kwota 1 raty 703,06 zł; dwóch umów leasingu operacyjnego na kwoty po 1.408,39 zł; umowy nr [...] o linię pożyczkową w rachunku bieżącym z dnia [...]12.2010 r. na kwotę 50.000 zł wraz z płatnościami na rachunku. Razem wydatki miesięczne z przedłożonych dokumentów zamykają się kwotą 4.519,84 zł, bez spłaty linii pożyczkowej, której spłata nastąpi po upływie roku od pobrania pożyczki. Końcowo skarżąca podkreśliła, iż z przedstawionych wyjaśnień i złożonych do wniosku dokumentów wynika, że miesięczne wydatki jej i męża J. R. wynoszą łącznie 13.782,17 zł (k. 42-79). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała, iż źródłem miesięcznego utrzymania pięcioosobowej rodziny (czwórka dzieci) oraz męża (ustanowiona rozdzielność majątkowa) pozostają dochody uzyskiwane z prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Skarżąca od stycznia do kwietnia 2011 r. uzyskała stratę z działalności gospodarczej. Z rozliczenia działalności gospodarczej za okres styczeń – marzec 2011 r. wynika, iż koszty uzyskania przychodu wynoszą 155.729,11 zł, a strata za ten okres wynosi 32.627,14 zł (k. 30). Z podsumowania księgi podatkowej przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącą działalności za okres styczeń – kwiecień 2011 r. wynika natomiast, iż przychody wynoszą 266.445,58 zł, a wydatki 263.512,97 zł (k. 65). Wynik finansowy prowadzonej przez J. R. działalności gospodarczej za okres styczeń – kwiecień 2011 r. wskazuje natomiast przychód w kwocie 34.027,26 zł (k. 59). Ponadto z zeznań podatkowych wynika, iż J. R. w 2010 r. uzyskała przychód w kwocie 568.230,70 zł, zaś dochód wyniósł 77.029,75 zł (k. 66). Natomiast J. R. uzyskał przychody w kwocie 11.080,00 zł (k. 69). Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie 13.782,17 zł i przedstawiają się następująco: zakup żywności – 1.500 zł, ubranie – 2.000 zł, lekarstwa – 150 zł, opieka medyczna – 400 zł, dowóz dzieci – 200 zł, obiady dzieci – 100 zł, polisy ubezpieczeniowe – 389 zł, podatek od nieruchomości – 80 zł, podatek od środków transportu – 298 zł, utrzymanie samochodu – 200 zł, kredyty, pożyczki, leasing – łącznie 7.465,17 zł oraz spłata kary pieniężnej na rzecz ITD. – 1.000 zł (k. 42-43). W skład majątku rodziny wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni [...] m2 oraz działka o powierzchni [...] m2, samochód osobowy marki V., rok produkcji [...] oraz samochody ciężarowe i naczepy, a także inne środki trwałe wykazane w dokumencie księgowym, a wchodzące w skład majątku służącego do prowadzenia działalności gospodarczej (k. 31). Majątek skarżącej w znacznej części zabezpieczony jest hipotekami i zastawem na poczet należności Urzędu Celnego w S. (oświadczenie skarżącej k. 27). J. i J. R. poza tym nie posiadają żadnego innego majątku, przedmiotów wartościowych czy też oszczędności (k. 25-28, 42-43). Mając powyższe na uwadze w sprawie niniejszej należało stwierdzić, iż treść złożonego przez J. R. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej rodziny w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim należy podkreślić, iż u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legły rozbieżności między deklarowanym dochodem miesięcznym, a wykazanymi wydatkami, które wynoszą łącznie ze spłatą zobowiązań kredytowych 13.782 zł. Tym bardziej, iż z oświadczenia złożonego przez wnioskodawczynię, wynika, iż od stycznia 2011 r. jej działalność gospodarcza nie przynosi żadnego dochodu, a jedynie stratę w wysokości 32.627,14 zł (k. 30). Wynik finansowy prowadzonej przez J. R. działalności za okres styczeń – kwiecień 2011 r. wskazuje natomiast przychód w kwocie 34.027,26 zł (k. 59). Zestawiając osiągnięty dochód z wykazanymi miesięcznymi wydatkami, należało stwierdzić, iż te wydatki przekraczają znacznie deklarowane dochody. Skarżąca przy tym nie wykazała, z jakich środków pokrywane jest bieżące utrzymanie rodziny i prowadzona jest działalność gospodarcza. Ponadto okoliczność zaciągania licznych zobowiązań kredytowych na przełomie 2010 i 2011 r. wskazuje, iż rodzina skarżąca musi posiadać płynność finansową w deklaracjach składanych w bankach i innych instytucjach pożyczkowych. J. R. nie wykazała przy tym, aby zalegała ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, czy też bieżących rachunków, poza rozłożeniem należności wobec Inspekcji Transportu Drogowego czy też zawieszeniem spłaty pożyczki. Ponadto zestawienia przychodów i dochodów działalności skarżącej za rok 2010 i 2011 wskazuje, iż skarżąca obraca ogromnymi kwotami pieniędzy, gdyż jej przychód z działalności gospodarczej za cztery miesiące tego roku zamyka się kwotą 266.445,58 zł, a wydatki 263.512,97 zł (k. 65). Również przychód z poprzedniego roku wynosił 568.230,70 zł (k. 66 zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13.06.2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771) Ponadto w postanowieniu z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, iż skarżąca w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej rodziny, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje ona nieujawnionymi środkami finansowymi, które to mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, które w sprawie niniejszej na obecnym etapie kształtują się na poziomie 1.500 zł (k. 2). Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności. Niewątpliwie koszty sądowe, nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, gdyż prawo pomocy stanowi instytucję zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. W tych okolicznościach niewątpliwie natomiast należy wskazać, iż skarżąca nie udowodniła, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przedstawione bowiem przez J. R. okoliczności odnośnie jej dochodów oraz jej wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Zaakcentować również należy, iż fakt zawierania w ostatnim okresie (rok 2011) licznych umów kredytowych i leasingowych prowadzi do wniosku, że J. R. znajduje się w dobrej sytuacji materialnej. Skoro wnioskodawczyni zdecydowała się na taki krok, musiało się to mieścić w jej możliwościach płatniczych, tzn. skarżąca oceniała swoją sytuację jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacać leasing jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącą nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Końcowo jeszcze raz należy zaakcentować, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpatrzeniu w oparciu o złożone oświadczenia strony oraz ewentualne dokumenty potwierdzające zawarte w nich dane. W sprawie niniejszej z przedstawionych wyżej przyczyn wniosek J. R. uznano za niewiarygodny i na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.