I SA/Bk 183/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 08 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiące: grudzień 2006 r. i grudzień 2007 r. oraz umorzenie postępowania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące: styczeń - listopad 2006 r., styczeń - listopad 2007 r. i styczeń - październik 2009 r. p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. J. R. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą P. P. – H. – U. J. R. w L. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czworgiem małoletnich dzieci. Skarżąca podniosła, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mogłaby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z uwagi na brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej (strata w wysokości 41.901,46 zł). Ponadto wnioskodawczyni posiada zaległości z tytułu kar na rzecz P. Inspekcji Transportu Drogowego w B. Zaległości wynoszą około 30.000 zł i są rozłożone na miesięczne raty w wysokości 1.000 zł. J. R. nie może spieniężyć posiadanego majątku albowiem jest on zabezpieczony hipotekami ustanowionymi przez Urząd Celny w S. i zastawem na majątku ruchomym (samochody). Majątek rodziny wnioskodawczyni stanowi dom o powierzchni [...] m 2 oraz nieruchomość o powierzchni [...] m2. Wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim z J. R., z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową z dniem [...] listopada 1997 r. Skarżąca dodatkowo wskazała, iż z posiadanych zobowiązań spłaciła kredyt w K. B., natomiast w K. S. przy ratach 1.734,45 zł zostało jej do spłaty 28.700 zł. J. R. oświadczyła, że miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny przedstawiają się następująco: zakup żywności – 1.500 zł, zakup ubrań – 2.000 zł, lekarstwa – 150 zł, opieka medyczna – 400 zł, dowóz dzieci – 200 zł, obiady dzieci – 100 zł podatek od nieruchomości – 958 zł rocznie, podatek od środków transportowych – 6.800 zł rocznie, spłata kredytu w [...] w kwocie 20.000 zł od 20.05.2012 r. na okres 5 lat – 333 zł, spłata kredytu hipotecznego w kwocie 100.000 zł zaciągniętego od 20.05.2012 r. – 555 zł, raty leasingowe w G. B. – 945 zł, raty leasingowe w S. – 3.512 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni oświadczyła, iż zobowiązania męża J. R. pozostały bez zmian od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku tj. raty leasingowe – 4.000 zł miesięcznie, rata w A. B. – 1.585 zł (50.000 zł od 02.06.2012 r. do 11.07.2012 r.) (k. 224-225). Powyższe okoliczności, a w szczególności aktualnie niski dochód rodziny, w połączeniu z brakiem zgromadzonych oszczędności i dużym zadłużeniem uzasadniają – w ocenie skarżącej – wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych (k. 224). Do wniosku skarżąca dołączyła rozliczenie dochodu firmy za okres styczeń – czerwiec 2012 r. (k. 225v). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 j.t.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżąca wykazała, iż źródłem miesięcznego utrzymania pięcioosobowej rodziny (czwórka dzieci) oraz męża (ustanowiona rozdzielność majątkowa) pozostają dochody uzyskiwane z prowadzonych przez nich działalności gospodarczych. Skarżąca od stycznia do czerwca 2012 r. uzyskała stratę z działalności gospodarczej. Z rozliczenia działalności gospodarczej za okres styczeń – czerwiec 2012 r. wynika, iż koszty uzyskania przychodu wynoszą 399.573,53 zł, a strata za ten okres wynosi 41.901,46 zł (k. 225v). Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie 17.660,45 zł i przedstawiają się następująco: zakup żywności – 1.500 zł, zakup ubrań – 2.000 zł, lekarstwa – 150 zł, opieka medyczna – 400 zł, dowóz dzieci – 200 zł, obiady dzieci – 100 zł, podatek od nieruchomości – 80 zł, podatek od środków transportu – 566 zł, kredyty, pożyczki, leasing – łącznie 12.664,45 zł oraz spłata kary pieniężnej na rzecz ITD – 1.000 zł (k. 224-225). W skład majątku rodziny wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni [...] m2 oraz działka o powierzchni [...] m2, samochód osobowy marki (...), rok produkcji [...] oraz samochody ciężarowe i naczepy, a także inne środki trwałe wykazane w dokumencie księgowym, a wchodzące w skład majątku służącego do prowadzenia działalności gospodarczej (k. 31, 224-225). Majątek skarżącej w znacznej części zabezpieczony jest hipotekami i zastawem na poczet należności Urzędu Celnego w S.. J. i J. R. poza tym nie posiadają żadnego innego majątku, przedmiotów wartościowych czy też oszczędności (k. 25-28, 42-43, 224-225). Mając powyższe na uwadze w sprawie niniejszej należało stwierdzić, iż treść złożonego przez J. R. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej rodziny w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym, do czego przychylił się również Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie sygn. akt I GZ 153/11 rozpoznając zażalenie skarżącej w przedmiocie przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy podkreślić, iż u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legły rozbieżności między deklarowanym dochodem miesięcznym, a wykazanymi wydatkami, które wynoszą łącznie ze spłatą zobowiązań kredytowych ponad 17.000 zł. Tym bardziej, iż z oświadczenia złożonego przez wnioskodawczynię, wynika, iż od stycznia 2012 r. jej działalność gospodarcza nie przynosi żadnego dochodu, a jedynie stratę w wysokości 41.901,46 zł (k. 225v). Zestawiając osiągnięty dochód z wykazanymi miesięcznymi wydatkami, należało stwierdzić, iż te wydatki przekraczają znacznie deklarowane dochody. Skarżąca przy tym nie wykazała, z jakich środków pokrywane jest bieżące utrzymanie rodziny i prowadzone działalności gospodarcze. Ponadto okoliczność zaciągania licznych zobowiązań kredytowych także w 2012 r. wskazuje, iż rodzina skarżąca musi posiadać płynność finansową w deklaracjach składanych w bankach i innych instytucjach pożyczkowych. J. R. nie wykazała przy tym, aby zalegała ze spłatą jakichkolwiek zobowiązań, czy też bieżących rachunków, poza rozłożeniem należności wobec Inspekcji Transportu Drogowego. Ponadto zestawienia przychodów i dochodów działalności skarżącej za rok styczeń – czerwiec 2012 r. wskazuje, iż skarżąca obraca ogromnymi kwotami pieniędzy, gdyż jej przychód z działalności gospodarczej za sześć miesięcy tego roku zamyka się kwotą 357.672,07 zł, a koszty uzyskania tego przychodu zamykają się kwotą 399.573,53 zł (k. 225v). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13.06.2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771) Ponadto w postanowieniu z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, iż skarżąca w złożonym oświadczeniu przedstawiła jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej rodziny, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje ona nieujawnionymi środkami finansowymi, które to mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, które w sprawie niniejszej na obecnym etapie kształtują się na poziomie 750 zł (k. 220). Skarżąca zatem ograniczając choćby swoje miesięczne wydatki na zakup ubrań (2000 zł miesięcznie) jest w stanie pokryć koszty wpisu od skargi kasacyjnej. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności. Niewątpliwie koszty sądowe, nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, gdyż prawo pomocy stanowi instytucję zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. W tych okolicznościach niewątpliwie natomiast należy wskazać, iż skarżąca nie udowodniła, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przedstawione bowiem przez J. R. okoliczności odnośnie jej dochodów oraz jej wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Zaakcentować również należy, iż fakt zawierania w ostatnim okresie (rok 2012) licznych umów kredytowych i leasingowych prowadzi do wniosku, że J. R. i jej mąż znajdują się w dobrej sytuacji materialnej. Skoro wnioskodawczyni zdecydowała się na taki krok, musiało się to mieścić w jej możliwościach płatniczych, tzn. skarżąca oceniała swoją sytuację jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacać leasing jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem. Końcowo jeszcze raz należy zaakcentować, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpatrzeniu w oparciu o złożone oświadczenia strony oraz ewentualne dokumenty potwierdzające zawarte w nich dane. W sprawie niniejszej z przedstawionych wyżej przyczyn wniosek J. R. uznano za niewiarygodny i na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.