I SA/Bk 183/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 22 sierpnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. R. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] marca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku akcyzowym za miesiąc grudzień 2006 r. i grudzień 2007 r. oraz umorzenia postępowania podatkowego w podatku akcyzowym za miesiące styczeń - listopad 2006 r., styczeń - listopad 2007 i styczeń - październik 2009 r. p o s t a n a w i a oddalić wniosek. J. R. prowadząca działalność gospodarczą pod nazwą PPHU J. R. w L. wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z czworgiem małoletnich dzieci. Skarżąca podniosła, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mogłaby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z uwagi na brak dochodów z prowadzonej działalności gospodarczej (strata za 2012 r. w wysokości 41.901,46 zł). Ponadto wnioskodawczyni posiada zaległości z tytułu kar na rzecz P. Inspekcji Transportu Drogowego w B. Zaległości wynoszą około 30.000 zł i są rozłożone na miesięczne raty w wysokości 1.000 zł. J. R. nie może spieniężyć posiadanego majątku albowiem jest on zabezpieczony hipotekami ustanowionymi przez Urząd Celny w S. i zastawem na majątku ruchomym (samochody). Majątek rodziny wnioskodawczyni stanowi dom o powierzchni 120 m2 oraz nieruchomość o powierzchni 6.317 m2. Wnioskodawczyni pozostaje w związku małżeńskim z J. R., z którym ma ustanowioną rozdzielność majątkową z dniem 27 listopada 1997 r. Skarżąca dodatkowo wskazała, iż z posiadanych zobowiązań spłaciła kredyt w [...] Banku, natomiast w Kasie [...] przy ratach 1.734,45 zł zostało jej do spłaty 28.700 zł. J. R. oświadczyła, że miesięczne wydatki związane z bieżącym utrzymaniem rodziny przedstawiają się następująco: zakup żywności – 1.500 zł, zakup ubrań – 2.000 zł, lekarstwa – 150 zł, opieka medyczna – 400 zł, dowóz dzieci – 200 zł, obiady dzieci – 100 zł podatek od nieruchomości – 958 zł rocznie, podatek od środków transportowych – 6.800 zł rocznie, spłata kredytu w B.[...] w kwocie 20.000 zł od 20.05.2012 r. na okres 5 lat – 333 zł, spłata kredytu hipotecznego w kwocie 100.000 zł zaciągniętego od 20.05.2012 r. – 555 zł, raty leasingowe w [...] Banku – 945 zł, raty leasingowe w S. [...] – 3.512 zł. Dodatkowo wnioskodawczyni oświadczyła, iż zobowiązania męża J. R. pozostały bez zmian od czasu rozpoznawania poprzedniego wniosku tj. raty leasingowe – 4.000 zł miesięcznie, rata w A. [...] Banku – 1.585 zł (50.000 zł od 02.06.2012 r. do 11.07.2012 r.). Postanowieniem z 8 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy odmówił przyznania Skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując, że Skarżąca nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. W złożonym w terminie sprzeciwie Skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie, wskazując, że przedstawione przez Sąd okoliczności nie mogą być podstawą do dyskwalifikacji przyznania jej prawa pomocy. Wskazała, że składając wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych kierowała się faktem, że nie jest w stanie ich ponieść, bez uszczerbku utrzymania koniecznego swojej rodziny. Podkreśliła, że błędny jest pogląd, zgodnie z którym strata wynikająca z zeznań podatkowych jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych. Wskazała, że utrzymanie rodziny odbywa się z uzyskiwanych dochodów, przy czym posiada zaległości na rzecz dostawców towarów i usług. W ocenie Skarżącej, dyskusyjne jest, tak jak wskazał referendarz sądowy, czy można zmniejszyć środki na utrzymanie 6 osobowej rodziny, które wynoszą 4350 zł, czyli około 750 zł na jedną osobę. Zdaniem Skarżącej nie jest to wygórowany koszt. Dodatkowo Skarżąca wskazała na zaległości w spłacie należności wobec ZUS oraz firmy leasingowej, na dowód czego przedłożyła upomnienia z ZUS i wypowiedzenie umowy leasingowej. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez Skarżącego sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, dalej powoływana jako u.p.p.s.a.). Zgodnie z art. 245 u.p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że prawo pomocy stanowi wyjątek od ogólnej reguły ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i może być przyznane tylko w szczególnych sytuacjach. Jako forma dofinansowania z budżetu państwa, przyznanie prawa pomocy winno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście niemożliwe (zob. postanowienie NSA z 24 października 2007 r., II FZ 426/07, niepubl.). Wskazuje się, że instytucja prawa pomocy powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo mocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. W judykaturze niejednokrotnie już podkreślono, że podmiot prowadzący działalność gospodarczą powinien w procedurze planowania wydatków uwzględniać również potrzebę gromadzenia środków na prowadzenie ewentualnego postępowania i liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 lipca 1992 r., I A Cz 393/92, postanowienie NSA z 24 marca 2004 r. Fz 10/04). Również w doktrynie wskazuje się, że strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (zob. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632). Skarżona w sprawie decyzja dotyczy określenia zobowiązania w podatku akcyzowym, a zatem należności publicznoprawnych związanych z prowadzoną przez stronę działalnością gospodarczą. Analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami Wnioskodawczyni zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić na wstępie należy, że tut. Sąd postanowieniem z dnia 13 lipca 2011 r., w niniejszej sprawie, oddalił wniosek Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, uznając, że Skarżąca złożyła niewiarygodne oświadczenie o wysokości osiągane dochodu, zaś wykazany majątek i wydatki pozwalają na uiszczenie kosztów sądowych. Następnie postanowieniem z dnia 24 sierpnia 2011 r., utrzymanym w mocy w wyniku postanowienia NSA z dnia 7 października 2011 r. sygn. akt I GZ 153/11, odmówiono Skarżącej ustanowienia doradcy podatkowego. Od czasu wydania powyższych orzeczeń, sytuacja rodzinna jak i majątkowa Skarżącej nie uległy diametralnej zmianie. Z przedłożonych przez Skarżącą dokumentów wynika, że działalność gospodarcza prowadzona przez Skarżącą w okresie do stycznia do czerwca 2012 r. przyniosła stratę w kwocie ponad 41 000 zł. Z kolei miesięczne wydatki Skarżącej i jej rodziny zamykają się kwotą 17.660,45 zł na którą składają się: zakup żywności – 1.500 zł, zakup ubrań – 2.000 zł, lekarstwa – 150 zł, opieka medyczna – 400 zł, dowóz dzieci – 200 zł, obiady dzieci – 100 zł, podatek od nieruchomości – 80 zł, podatek od środków transportu – 566 zł, kredyty, pożyczki, leasing – łącznie 12.664,45 zł oraz spłata kary pieniężnej na rzecz ITD. – 1.000 zł. W skład majątku rodziny wnioskodawczyni wchodzi dom o powierzchni 120 m2 oraz działka o powierzchni 6317 m2, samochód osobowy marki Volvo, rok produkcji 1997 oraz samochody ciężarowe i naczepy, a także inne środki trwałe wykazane w dokumencie księgowym, a wchodzące w skład majątku służącego do prowadzenia działalności gospodarczej. Porównując obecną sytuację majątkową i rodzinną Skarżącej do tej występującej w 2011 r. wskazać należy, iż jest ona zbliżona. Podobnie jak w 2011 r. działalność gospodarcza prowadzona przez Skarżącą przynosi stratę, a mimo to Skarżąca była w stanie wygospodarować kwotę blisko 4 500 zł na utrzymanie siebie i rodziny. Dodatkowo w 2012 r. znacznie wzrosły wydatki Skarżącej, związane z zaciągniętymi w 2012 r. kredytami i zawartymi umowami leasingu. Tym samym, wbrew twierdzeniom Skarżącej, jej sytuacja majątkowa nie ulagła takiej zmianie, która uzasadniałaby przyznanie jej prawa pomocy. W ocenie Sądu, treść złożonego przez Skarżącą oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej rodziny w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Praktycznie nie odbiega ono od tego złożonego w 2011 r., co do którego wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie sygn. akt I GZ 153/11, podzielając wątpliwości, co do jego wiarygodności i rzetelności. Analiza dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy, w szczególności wysokość przychodu i dochodu uzyskanego przez Skarżąca w 2012 r. oraz latach poprzednich z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej pozwala stwierdzić, że Skarżąca obraca znacznymi kwotami pieniędzy. O znacznym potencjale finansowym wnioskodawcy świadczy również fakt, iż nie tylko na przełomie 2010 i 2011 r. ale także w 2012 r. zaciągnęła liczne zobowiązania kredytowe, co dowodzi, iż Skarżąca posiada płynność finansową i wystarczający majątek dla ich zabezpieczenia. Owszem, jak wskazała w sprzeciwie, posiada zaległości w spłacie rat leasingowych oraz składek na ubezpieczenie społeczne, jednakże powyższe nie może mieć decydującego znaczenia, przy ocenie ogólnej sytuacji finansowej Skarżącej. Skarżąca zaciągając kredyty w 2012 r.. powinna liczyć się z koniecznością ich spłaty w późniejszych terminach, ponosząc jednocześnie wydatki związane z utrzymaniem rodziny. Założenie, że konieczność spłaty kredytów konsumpcyjnych powinna powodować zwolnienie od kosztów sądowych jest niezrozumiałe, bowiem koszty związane z prowadzeniem procesu (koszty sądowe, które na obecnym etapie wynoszą 750 zł) nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności ich zaspokajania. Jednocześnie należy zaznaczyć, iż spłata zaciągniętych kredytów oraz pozostałe wydatki (poza wydatkami koniecznymi na utrzymanie, do których nie zalicza się np. kosztów związanych z posiadanymi polisami ubezpieczeniowymi, utrzymaniem samochodu, czy spłaty kary pieniężnej) nie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed należnością publicznoprawną, jaką jest wpis sądowy. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny "fakt spłaty zaciągniętych kredytów czy też ponoszenia kosztów dalszej edukacji nie stanowi przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy" - postanowienie z dnia 9.02.2005 roku, sygn. akt OZ 1363/04. Odnosząc się do stanowiska Skarżącej, jakoby starta z prowadzonej działalności gospodarczej była równoznaczna z brakiem środków finansowych na utrzymanie, wskazać należy, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywano, że taka strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych - postanowienie NSA z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08, LEX nr 479125). Podkreślić wręcz należy, iż sama Skarżąca w sprzeciwie przyznała, że koszty utrzymania rodziny są pokrywane z dochodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej, tym samym wykazywana strata nie świadczy o braku środków finansowych na bieżące utrzymanie siebie i rodziny. Okoliczność ponoszenia straty, mimo znacznych wydatków Skarżącej, świadczy, że sytuacja majątkowa Skarżącej, przedstawiona na użytek postępowania o przyznanie prawa pomocy, budzi uzasadnione wątpliwości, co do zgodności ze stanem faktycznym. Powyższe okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenie w zakresie wysokości osiąganego dochodu, w zestawieniu z wykazanym majątkiem oraz wyszczególnionymi wydatkami nie pozwalają na przyznanie Skarżącej prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca nie wykazała, że jej sytuacja majątkowa i rodzinna, nie pozwala na pokrycie kosztów związanych ze skutecznym wniesieniem i rozpatrzeniem przez NSA skargi kasacyjnej. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.