I SA/Bk 201/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale I w dniu 09 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] grudnia 2014 r. Nr [...] w przedmiocie rozliczenia podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia 2009 do grudnia 2012 r. p o s t a n a w i a: - odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. K. D. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych wskazując, iż jest w stanie uiścić wpis od skargi w kwocie 500 zł (k. 17). Skarżący obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z matką, ale płaci również alimenty na rzecz swojego syna R. D. w kwocie 350 zł. Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód uzyskiwany z prowadzonej działalności gospodarczej, który za ostatnie 3 miesiące wyniósł 5.251,52 zł. Ponadto, matka skarżącego uzyskuje dochód z emerytury w wysokości około 1.000 zł. Dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę pozwala wyłącznie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, w tym kosztów utrzymania domu rodziców, w którym zamieszkuje oraz opłacenie alimentów na syna, a także zakupu żywności i środków czystości. Koszty utrzymania domu kształtują się na poziomie 500 - 600 zł (koszt ogrzewania, energii elektrycznej, wody). W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi 1/3 części nieruchomości rolnej o powierzchni 1 ha oraz dom matki, w którym zamieszkują. Skarżący nie posiada innego majątku oraz przedmiotów wartościowych, jest zadłużony wobec ZUS, wcześniej posiadane oszczędności zajęte zostały przez komornika (k.17- 19). Do akt sprawy K. D. dołączył: dokumenty potwierdzające posiadane zadłużenie wobec ZUS (k. 22 - 30), uproszczony bilans z prowadzonej działalności gospodarczej za 2014 r. oraz za miesiąc styczeń 2015 r. (k. 31 - 32). Postanowieniem z dnia 06 maja 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego, Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 09 lipca 2015 r., sygn.. akt I FZ 207/15, uchylił zaskarżone rozstrzygnięcie i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W ocenie NSA, Sąd I instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinien rozważyć zastosowanie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) tj. wezwać skarżącego do złożenia dodatkowych wyjaśnień i dokumentów, które umożliwiłyby dokonanie oceny jego rzeczywistej sytuacji majątkowej w świetle przesłanek określonych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd I instancji powziął bowiem na podstawie dokumentów i oświadczeń zgromadzonych w aktach sprawy wątpliwości co do sytuacji majątkowej strony przedstawionej we wniosku, w tych okolicznościach powinien był wezwać skarżącego do nadesłania dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych, o których mowa w powyższym przepisie (art. 255 p.p.s.a.). Nie do końca trafne pozostaje również twierdzenie Sądu I instancji, że korzystanie przez wnioskodawcę z pomocy profesjonalnego pełnomocnika rzutować może na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga, że korzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej jest prawem procesowym skarżącego i jego realizacja nie może być oceniana, jako okoliczność uniemożliwiająca realizację innych praw procesowych, w tym prawa pomocy. Dnia 10 sierpnia 2015 r. wykonując zalecenia określone we wzmiankowanym postanowieniu NSA z dnia 09 lipca 2015 r. tut. Sąd wezwał K. D. do złożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów (k. 89). W odpowiedzi skarżący oświadczył, że aktualnie nie osiąga dochodu utrzymuje się wyłącznie z pomocy rodziny. Wydatki związane z bieżącym utrzymaniem wnioskodawcy stanowią: energia elektryczna – 100 zł; woda – 60 zł; telefon na kartę – 30 zł; żywność 350 – 400 zł; lekarstwa – 100 zł; wywóz nieczystości – 15 zł. K. D. ma orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności (do dnia 30 listopada 2017 r.). Wnioskodawca nie ma zaciągniętych kredytów. Konto bankowe prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa jest zajęte przez urząd skarbowy. Obecnie skarżący nie ma środków na płacenie alimentów (k. 91). Dodatkowo K. D. oświadczył, że jego dochód brutto w 2014 r. wyniósł 6.952,59 zł z tego odprowadził kwotę 811,20 zł tytułem składek do ZUS. W roku bieżącym za okres od 01 stycznia do 30 czerwca skarżący poniósł stratę w wysokości 3.733,62 zł. Wnioskodawca nie posiada samochodu osobowego, do działalności gospodarczej używa samochodu w leasingu. K. D. mieszka w domu matki, która uiszcza opłaty związane z bieżącym utrzymaniem tj. za: wodę, energię elektryczną, wywóz nieczystości. Uzyskiwane przez skarżącego środki pieniężne nie zawsze starczają na jedzenie, dlatego też korzysta on z pomocy matki w tym zakresie. K. D. posiada wyłącznie rachunek bankowy związany z prowadzoną działalnością gospodarczą, z którego prowadzona jest egzekucja (k. 92). Do akt sprawy K. D. dołączył: dokument sumowanie księgi za okres styczeń – czerwiec br. (k. 93); potwierdzenia opłacenia składek ZUS (k. 94 – 95); zeznania podatkowe PIT – 36, PIT/B za 2014 r. (k. 96 – 105); zaświadczenie stwierdzające stan zaległości podatkowych (k. 106); wyciąg z rachunku bankowego za miesiąc październik 2014 r. (k. 107); pismo z dnia 19 sierpnia 2015 r. potwierdzające stan zadłużenia wobec ZUS (k. 108); orzeczenie o stopniu niepełnosprawności (k. 110 – 111). W tym miejscu podkreślenia wymaga, iż skarżący nie uczynił zadość wzmiankowanemu wezwaniu tut. Sądu z dnia 10 sierpnia 2015 r. (k. 18) w zakresie nadesłania wyciągów i wykazów bankowych z okresu trzech ostatnich miesięcy, nadesłany wyciąg z rachunku bankowego obejmuje jedynie okres od 01 do 31 października 2014 r. (k. 107). Rozpoznając ponownie wniosek, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Na obecnym etapie postępowania koszty sądowe sprowadzają się do uiszczenie wpisu od skargi ustalonego w kwocie 6.663 zł (k. 12). Ponowna analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dodatkową dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, z uwzględnieniem stanowiska wyrażonego w tej sprawie przez NSA, uzasadnia odmowę przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie. W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Źródłem utrzymania skarżącego pozostaje prowadzona przez niego pozarolnicza działalność gospodarcza Handel, Usługi K. D. i w C. B. W 2014 r. działalność ta przyniosła dochód w wysokości 6.952.59 zł, przy przychodzie 1.083.891,38 zł (k. 96 – 103). W roku bieżącym w okresie 01 stycznia – 30 czerwca wnioskodawca z tytułu prowadzenia tej działalności poniósł stratę w wysokości 3.733,62 zł, przy przychodzie 591.656,95 zł (w czerwcu br. poniesiona strata wyniosła 1.544,87 zł, przy przychodzie 95.397,41 zł) k. 83. Sytuacja finansowa przedsiębiorstwa skutkuje tym, że obecnie K. D. utrzymuje się tylko dzięki pomocy rodziny (w tym matki, która otrzymuje emeryturę w wysokości około 1.000 zł miesięcznie), środki finansowe jakimi wnioskodawca dysponuje nie zawsze wystarczają na zakup żywności. Aktualnie skarżący nie jest w stanie płacić alimentów na syna (treść oświadczeń z dnia 14 i 18 sierpnia br. k. 91 – 92). Wykazane wydatki miesięczne związane z bieżącym utrzymaniem wynoszą 655 – 705 zł (woda, energia elektryczna, wywóz nieczystości, telefon, lekarstwa). K. D. mieszka w domu matki, która ponosi wszystkie koszty związane z utrzymaniem nieruchomości (woda, energia elektryczna, wywóz nieczystości). Wykazane zadłużenie z tytułu podatku VAT wynosi 666.242 zł – stan na dzień 18 sierpnia br. (k. 106). Dodatkowo wnioskodawca jest zadłużony wobec ZUS na łączną kwotę 119.557,94 zł – stan na dzień 19 sierpnia 2015 r. (k. 108). Majątek skarżącego stanowi 1/3 części nieruchomości rolnej o powierzchni 1 ha. K. D. w ramach prowadzonej działalności gospodarczej korzysta z leasingowanego samochodu, wydatki związane z jego eksploatacją ewidencjonuje w kosztach działalności firmy (k. 17 - 18; k. 91 – 92). W tym miejscu raz jeszcze należy wskazać, że wnioskodawca nie uczynił zadość wezwaniu tut. Sądu z dnia 10 sierpnia 2015 r. (k. 18) w zakresie nadesłania wyciągów i wykazów bankowych z okresu trzech ostatnich miesięcy, nadsyłając jedynie wyciąg z rachunku bankowego za okres od 01 do 31 października 2014 r., co w konsekwencji uniemożliwia pełną ocenę jego sytuacji materialnej. U podstaw negatywnego rozstrzygnięcia wniosku K. D. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie z kosztów sądowych legła przede wszystkim dobra kondycja finansowa prowadzonego przez niego przedsiębiorstwa. Wyniki finansowe osiągnięte przez firmę H., U. K. D. w C. za okres 01 stycznia – 30 czerwca br. tj. przychód 591.656,95 zł, przy wykazanej niewielkiej stracie 3.733,62 zł oraz za 2014 r. tj. dochód w wysokości 6.952.59 zł, przy przychodzie 1.083.891,38 zł świadczą o dużym potencjale przedsiębiorstwa, umożliwiają zatem zgromadzenie środków finansowych na pokrycie kosztów sadowych w sprawie niniejszej, w tym wpisu od skargi w wysokości 6.663 zł. K. D. samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie ma nikogo na swoim utrzymaniu, uzyskiwane środki finansowe z cała pewnością umożliwiają mu zarówno pokrycie kosztów bieżącego utrzymania jak również i wygospodarowanie środków na pokrycie kosztów sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym, zwłaszcza, że te nie mogą być ostatnie w kolejności zaspokajania. Wykazane zadłużenie w podatku VAT oraz wobec ZUS jest regularnie spłacane w ratach (k. 63) – wnioskodawca nie wykazał zaległości w tym zakresie. Końcowo należy podkreślić, iż instytucja prawa pomocy stanowi jedną z gwarancji realizacji konstytucyjnej zasady prawa do sądu. Niemniej jednak ma ona charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które muszą korzystać z ochrony prawnej przed sądem. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł dochodu i majątku. Przy czym znamiennym jest to, że to osoba ubiegająca się o prawo pomocy winna wykazać, iż należy do kręgu takich osób. Zgodnie ze stanowiskiem prezentowanym przez Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 05 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 946/04, (publ. https://cbois.nsa.gov.pl/) zawarte w przepisie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania mu tego prawa. Orzeczenie sądu w kwestii przyznania prawa pomocy, zależy zatem od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W konsekwencji, skoro strona nie wykazuje – ani w złożonym przez siebie wniosku o udzielenie prawa pomocy, ani też w odpowiedzi na wezwanie Sądu - że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania - jej wniosek należy oddalić. Podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 04 marca 2005 r., sygn.. akt I OZ 6/05, (publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie sygn.. akt II FZ 193/08 wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771) Natomiast w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08 wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.