I SA/Bk 202/24
WyrokWSA w Białymstoku2024-12-18
Skład orzekający: Małgorzata Anna Dziemianowicz, Paweł Janusz Lewkowicz, Justyna Siemieniako
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy organ egzekucyjny ma prawo określić wysokość nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności, w tym odsetki, jeśli wierzytelności te nie istniały w chwili zajęcia, a jedynie powstały później?Ratio decidendi
Organ egzekucyjny ma prawo określić wysokość nieprzekazanej wierzytelności, jednakże kwota ta nie może być wyższa niż ta, do której przekazania zobowiązany był dłużnik na dzień wydania postanowienia. Odsetki za zwłokę mogą być naliczane tylko od kwoty, której przekazanie było wymagane w dniu wydania postanowienia. Zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług obejmuje również wierzytelności przyszłe, które powstaną po dokonaniu zajęcia, pod warunkiem istnienia co najmniej jednej wierzytelności w chwili zajęcia.Stan faktyczny
Organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnych należnych spółce od skarżącej z tytułu robót, usług i dostaw, celem wyegzekwowania zobowiązań podatkowych. Skarżąca, jako dłużnik zajętej wierzytelności, nie udzieliła odpowiedzi na wezwania organu. Organ egzekucyjny, opierając się na danych z plików JPK, określił wysokość nieprzekazanej wierzytelności. Po rozpatrzeniu zażalenia, organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie w części dotyczącej kwoty głównej, ale uchylił je w zakresie naliczania dalszych odsetek od dnia wydania postanowienia. Skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów proceduralnych i materialnych, w tym brak przeprowadzenia postępowania dowodowego i skuteczne zajęcie wierzytelności.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Anna Dziemianowicz, Sędziowie sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), sędzia WSA Justyna Siemieniako, , po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 18 grudnia 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku z dnia 15 marca 2024 r. nr 2001-IEE.7192.7.2024 w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej na rachunek organu egzekucyjnego wierzytelności pieniężnej oddala skargę.
U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne.
Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku, działając jako organ egzekucyjny zawiadomieniem z 28 czerwca 2018 r. nr 2003-SEE.711.15553041.2018.BACZ1 dokonał zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, należnych B. Sp. z o.b. od M.K. (dalej: "Skarżąca") z tytułu robót, usług, dostaw i umów cywilnoprawnych, celem wyegzekwowania nieuregulowanych zobowiązań podatkowych w kwocie 745.536,27 zł, których wierzycielem jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku. Powyższe zawiadomienie jako dłużnik zajętej wierzytelności Skarżąca odebrała osobiście 30 czerwca 2018 r. i pomimo ciążącego obowiązku, nie udzieliła na nie odpowiedzi.
Pismem z 19 grudnia 2018 r. organ egzekucyjny ponaglił Skarżącą do niezwłocznego nadesłania odpowiedzi Z uwagi na brak odpowiedzi, ponaglenie ponowiono 26 lutego 2020 r. i doręczono je Skarżącej 13 marca 2020 r. Ponaglenie to również pozostało bez odpowiedzi.
W związku z tym, na podstawie upoważnienia do kontroli nr 1/2020 z 11 grudnia 2020 r. organ egzekucyjny wszczął kontrolę dłużnika zajętej wierzytelności, celem weryfikacji wywiązywania się przez Skarżącą z obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności należnych B. Sp. z o.o. W ramach kontroli trzykrotnie wezwano Skarżącą do przedłożenia faktur wystawionych przez B.Sp. z o.o. obejmujących należności z tytułu umowy dzierżawy zawartej 30 kwietnia 2018 r. oraz należności z tytułu dostaw, robót i usług wykonywanych przez tę spółkę na rzecz T. M. K., wystawionych przed dniem zajęcia wierzytelności, tj. 30 czerwca 2018 r., a nieopłaconych przed tym dniem i potwierdzeń wpłat dokonanych po dniu zajęcia. Organ wezwał również do przedstawienia faktur wystawionych przez B.Sp. z o.o. obejmujących należności z tytułu ww. umowy dzierżawy oraz należności z tytułu dostaw, robót, usług wykonanych przez B.Sp. z o.o. na rzecz T.M.K.wystawionych po dniu zajęcia wierzytelności oraz potwierdzeń wpłat dokonanych na poczet tych faktur.
Z uwagi na brak odpowiedzi, organ oparł się na dokumentach zgromadzonych w sprawie, mianowicie danych zawartych w plikach JPK przekazanych przez B.Sp. o.o., z których wynika, że Spółka wystawiła szereg faktur sprzedaży na T. M. K. Zgodnie z pouczeniem Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku uznał, że wszystkie faktury wystawione przez B.Sp. o.o., po dniu zajęcia wierzytelności nie zostały zapłacone, bądź zapłacone zobowiązanemu, a nie organowi egzekucyjnemu.
W związku z tym, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku postanowieniem z 14 grudnia 2023 r. nr 2003-SEE.7113.42.2023.3 określił Skarżącej wysokość zajętej zawiadomieniem nr 2003-SEE.711.1553041.2018.BACZl z 28 czerwca 2018 r. i nieprzekazanej na rachunek organu egzekucyjnego wierzytelności w łącznej kwocie 384.443,44 zł ustalonej na dzień 14 grudnia 2023 r., wraz z dalszymi odsetkami za zwłokę liczonymi od kwoty należności głównej 238.932,48 zł od 15 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty. Organ podniósł, że na dzień wydania kwestionowanego postanowienia aktywnymi i objętymi ww. zajęciem innej wierzytelności pieniężnej pozostają tytuły wykonawcze z 28 listopada 2017 r. nr 2003-SEW.723.5390.2017 oraz z 13 marca 2018 r. nr 2003- SEW.723.1101.2018. Natomiast kwota należności z faktur wymienionych w postanowieniu organu egzekucyjnego znacznie przekracza kwotę zajętej wierzytelności zawiadomieniem z 28 czerwca 2018 r
Po rozpatrzeniu zażalenia, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Białymstoku (dalej: "DIAS") postanowieniem z 15 marca 2024 r. nr 2001-1EE.7192,7.2024:
1. na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 i art. 144 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775, dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18 ustawy z 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, dalej: "u.p.e.a.") w części określającej wysokość nieprzekazanej na rachunek organu egzekucyjnego wierzytelności w łącznej kwocie 384.443,44 zł ustalonej na dzień 14 grudnia 2023 r, utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy,
2. na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 i art. 144 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a. w części wskazującej na obowiązek zapłaty dalszych odsetek liczonych od 15 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty uchylił zaskarżone postanowienie i umorzył postępowanie w sprawie.
W uzasadnieniu postanowienia organ powołując się na wykładnię art. 71a §9 u.p.e.a., sformułowaną w wyroku NSA z 27 stycznia 2023 r. sygn. akt III FSK 412/22, stwierdził, że postanowienie wydane na podstawie ww. artykułu nie może określać kwoty "nieprzekazanej bezpodstawnie" w wysokości wyższej niż ta, do której przekazania zobowiązany był dłużnik zajętej wierzytelności na dzień wydania postanowienia. Zatem organ egzekucyjny nie miał podstawy prawnej do określenia odsetek liczonych od 15 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty, ponieważ obowiązek ten nie istniał na dzień wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia. Stąd też uchylił w tym zakresie ww. postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku i umorzył w tej części postępowanie.
W dalszej kolejności DIAS stwierdził, że nie naruszono zasad wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a Podniósł, że organ egzekucyjny nie może ponosić odpowiedzialności za brak aktywnego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu, w szczególności gdy Skarżąca kilkukrotnie była do tego wzywana.
Następnie organ wskazał, że w zażaleniu zakwestionowano prawidłowości zawiadomienia o zajęciu innej wierzytelności w zakresie dotyczącym oznaczenia wierzytelności oraz samego jej istnienia. W związku z powyższym DIAS wyjaśnił, że zawiadomieniem z 28 czerwca 2018 r. nr 2003-SEE.711.1553041.2018.BACZ1 dokonano zajęcia innych wierzytelności pieniężnych, z tytułu robót, usług, dostaw i umów cywilnoprawnych należnych B.Sp. z o.o. od dłużnika zajętych wierzytelności Skarżącej, celem wyegzekwowania nieuregulowanych zobowiązań podatkowych w kwocie 745.536,27 zł, na rzecz Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego.
Odnosząc się do podnoszonego zagadnienia braku istnienia wierzytelności podlegającej zajęciu, organ odwoławczy wskazał, że z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wynika jakoby organ egzekucyjny przed zastosowaniem środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych miał obowiązek występowania każdorazowo do zobowiązanego o wskazanie, czy przysługuje mu jakakolwiek wierzytelność i od kogo. Organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, mając wiedzę o wierzytelnościach przysługujących zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności, dokonuje ich zajęcia. Dłużnik zajętej wierzytelności jest natomiast zobligowany, na mocy przepisu art. 89 § 3 u.p.e.a. do złożenia oświadczenia, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania oraz w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność.
Mając powyższe na względzie DIAS podniósł, że z akt niniejszej sprawy, pomimo ponaglenia, Skarżąca nie złożyła oświadczenia, informującego organ egzekucyjny, że nie uznaje zajętych wierzytelności, ponieważ one nie istnieją, a Spółka nie jest ich wierzycielem. Organ egzekucyjny oparł się zatem na posiadanych dokumentach umowy najmu z 30 kwietnia 2018 r. nieruchomości położonej w B.przy ul. A., zawartej na okres pięciu lat, jednak w danych przekazanych w plikach JPK nadal figurują faktury wystawiane z tego tytułu, tzn. że została ona przedłużona przez strony umowy. Natomiast dłużne kwoty z tytułu robót, dostaw i usług ustalono na podstawie danych zawartych w plikach JPK.
Poza tym organ odwoławczy wyjaśnił, że przewidziane w art. 89 u.p.e.a. prawo organu egzekucyjnego do zajęcia wierzytelności zobowiązanego odnosi się do wierzytelności istniejących. Zaś w § 2 powyższego przepisu przewidziano wyjątek, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług.
Z akt sprawy wynika, że na dzień zajęcia innej wierzytelności pieniężnej tj. 30 czerwca 2018 r. (data doręczenia zawiadomienia "trzeciodłużnikowi") istniały wierzytelności z tytułu sprzedaży, czego dowodem jest faktura [...]wystawiona 30 maja 2018 r. oraz faktura [...]wystawiona 18 czerwca 2018 r. Kierując się zatem powyższą wykładnią, organ stwierdził, że na chwilę zajęcia istniały wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, co pozwalało na podstawie zawiadomienia z 28 czerwca 2018 r. zająć przyszłe wierzytelności z tego tytułu.
DIAS nadmienił, że w niniejszej sprawie pomiędzy Skarżącą, a zobowiązaną Spółką dokonywane były transakcje gospodarcze zarówno przed doręczeniem zawiadomienia o zajęciu jak i po dniu doręczenia zawiadomienia o zajęciu, na co wskazują powołane w uzasadnieniu postanowienia z 14 grudnia 2023 r. faktury. Podniesienie zarzutu o nieformalnych uzgodnieniach, bądź zawieranie za każdym razem nowej transakcji mające świadczyć o nieistnieniu zobowiązania, w ocenie organu, może świadczyć o próbie obejścia zajęcia przez odpowiednie ukształtowanie stosunku prawnego, aniżeli faktycznie podyktowanymi potrzebami gospodarczymi dwóch stron stosunku zobowiązaniowego.
Odnosząc się do zarzutów dotyczących braku wymaganego oznaczenia wierzytelności w zawiadomieniu o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, DIAS wskazał, że przepisy art. 89 § 1 oraz art. 67 § 1 i 2 u.p.e.a. nie określają wymogu podania tytułu prawnego wierzytelności, która może być przedmiotem zajęcia. Organ egzekucyjny nie ma zatem obowiązku wskazania w zawiadomieniu o zajęciu innej wierzytelności, jaką konkretnie wierzytelność zajmuje.
Powyższe rozważania, zdaniem organu odwoławczego jasno wskazują, że wierzytelności przysługujące B. sp. z o.o. od T.M.K. zostały skutecznie zajęte, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a.
Poza tym zdaniem organu zostały spełnione wszystkie wymogi dotyczące prawidłowego doręczenia korespondencji, określone w art. 44 k.p.a. Skarżąca nie wykazała również okoliczności od niej niezależnych, skutkujących niemożnością jego odebrania, co mogłoby obalić domniemania doręczenie wynikające z art. 44 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, DIAS nie przychylił się do wniosku Skarżącej o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania jej na okoliczność zawarcia i daty zawarcia porozumienia pomiędzy T.M.K., a B.Sp. z o.o., o wykonanie robót budowlanych i innych świadczeń za wynagrodzeniem. Wskazał, że Skarżąca była kilkukrotnie wzywana przez organ egzekucyjny do przedłożenia dokumentów. Ponadto z pisma Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku z 16 stycznia 2024 r. nr 2003-SEE.7114.28.1.2023.2, w którym ustosunkował się do zarzutów zawartych w zażaleniu poinformowano, że adres siedziby ww. działalności gospodarczej to adres wirtualnego biura. Pracownicy organu egzekucyjnego wielokrotnie próbowali uzyskać informacje i dokumenty niezbędne do przeprowadzenia kontroli dłużnika zajętej wierzytelności, lecz w biurze tym dokumentacja księgowa nie jest przechowywana, a Skarżąca nie reagowała na wezwania organu. Niemożliwe też było uzyskanie dokumentacji od B.Sp. z o.o., której Skarżąca jest prezesem.
Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
1) art. 7 i 77 § 1 k.p.a., poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, co polegało na braku przeprowadzenia postępowania dowodowego i braku dokonania ustaleń o faktach istotnych dla oceny bytu wierzytelności oraz podstaw wystawienia faktur ujętych w zaskarżonym postanowieniu,
2) art. 77 § 1 k.p.a., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, iż twierdzenia dotyczące zawierania oddzielnych porozumień ustnych świadczą o próbie obejścia zajęcia poprzez odpowiednie ukształtowanie stosunku pranego,
3) art. 7 i 77 § 1, 78 § 1 i 86 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie wniosku dowodowego o przesłuchanie Skarżącej,
4) art. 71a § 9 u.p.e.a., poprzez nieprawidłowe przyjęcie wysokości nieprzekazanej przez dłużnika kwoty w sytuacji, gdy wierzytelności nie zostały skutecznie zajęte, a zatem Skarżąca nie była zobowiązana do ich przekazywania na rzecz organu,
5) art. 83 § 3 u.p.e.a., poprzez uznanie, iż brak złożenia przez dłużnika zajętej wierzytelności oświadczenia o uznaniu zajęcia przesądza o skuteczności zajęcia,
6) art. 89 § 1 u.p.e.a, poprzez uznanie za dostateczne określenie wierzytelności podlegających zajęciu w sytuacji braku określenia stosunków prawnych, z których zajmowane wierzytelności miałyby wynikać, a także brak określenia kwoty należności,
7) art. 89 § 1 i 2 u.p.e.a., poprzez:
a) jego błędną wykładnię i uznanie, iż zajęcie wierzytelności odnosi skutek wobec wierzytelności pochodzących ze stosunków prawnych, które nie istniały w chwili zajęcia,
b) jego błędne zastosowanie i uznanie, że zajęte zostały wierzytelności B.Sp. zo.o. względem Skarżącej pochodzące ze stosunków prawnych, które nie istniały na dzień doręczenia Skarżącej zawiadomienia z 28 czerwca 2018 r. nr 2003- SEE.711.1553041.2018.BACZ1.
- zaś posiłkowo:
8) art. 71a §1, §4, §6 i §9 u.p.e.a., poprzez brak ustalenia nieprawidłowości dotyczących kontroli przed organem I instancji w postaci: wydania zaskarżonego postanowienia o wysokości nieprzekazanej kwoty z 14 grudnia 2023 r. bez uprzedniego doręczenia Skarżącej kopii protokołu z czynności kontrolnych, a także przeprowadzenie kontroli bez obecności Skarżącej- co jest okolicznością istotną z uwagi na brak możliwości podniesienia na wcześniejszym etapie sprawy zarzutów, co do ustaleń kontroli przez organ egzekucyjny.
Mając powyższe zarzuty na względzie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia z 15 marca 2024 r. w zakresie pkt 1 rozstrzygnięcia
(tj. w części w jakiej organ II instancji utrzymał zaskarżone postanowienie w mocy)
i poprzedzającego go postanowienia o wysokości nieprzekazanej kwoty z 14 grudnia 2023 r. oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do dyspozycji art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267, dalej jako "p.u.s.a."), sąd administracyjny przeprowadza kontrolę pod względem zgodności z prawem aktów wydawanych przez organy administracji publicznej. Z przepisu art. 1 p.u.s.a. wynika, że sądowoadministracyjna kontrola administracji publicznej zawsze powinna uwzględniać trzy aspekty, a mianowicie: 1) ocenę zgodności rozstrzygnięcia z prawem materialnym; b) ocenę dochowania wymaganej procedury; c) ocenę respektowania reguł kompetencji. Kontrola ta polega więc na wszechstronnym zbadaniu stanu faktycznego i prawnego sprawy, a sąd powinien poddać szczególnie gruntownej ocenie i analizie te wszystkie aspekty sprawy, w odniesieniu do których istnieją wątpliwości, a ustalenia organów są odmienne od wniosków i twierdzeń strony. Należy również dodać, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.")).
Na wstępie zaznaczyć należy, na co słusznie wskazuje organ, że w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2023 r. sygn. akt III FSK 412/22 (dostępny w CBOiS) dokonano wykładni art. 71a § 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej u.p.e.a.). Wskazano, że orzeczenie o wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu oznacza określenie wysokości należności istniejącej kwotowo na moment wydania postanowienia. Dalej wyjaśniono, że wydając postanowienie na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. i określając kwotę nieprzekazanej wierzytelności, organ z jednej strony ograniczony jest kwotą egzekwowanej należności wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi na dzień wydania postanowienia, a z drugiej wysokością zajętej, wymagalnej wierzytelności. Zatem postanowienie nie może określać kwoty "nieprzekazanej bezpodstawnie" w wysokości wyższej niż ta, do której przekazania zobowiązany był dłużnik zajętej wierzytelności na dzień wydania postanowienia. Zatem organ egzekucyjny nie miał podstawy prawnej do określenia odsetek liczonych od 15 grudnia 2023 r. do dnia zapłaty, ponieważ obowiązek ten nie istniał na dzień wydania kwestionowanego rozstrzygnięcia. Stąd też należało uchylić w tym zakresie ww. postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w Białymstoku i umorzyć w tej części postępowanie. Odnosząc się natomiast do kwestii podnoszonych w skardze, w pierwszej kolejności Sąd uznaje za niezasadne zarzuty naruszenia zasad wynikających z art. 7 i 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej Kpa). W niniejszej sprawie organ egzekucyjny działał na podstawie przepisów prawa, podjęte zostały również niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy oraz dokonano wnikliwej oceny zebranego materiały dowodowego. Organ wskazał przesłanki, jakimi kierował się wydając zaskarżone postanowienie, a swoje stanowisko zawarł w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, wyjaśniając je szczegółowo. Podkreślić należy, że organ egzekucyjny trzykrotnie wzywał Skarżącą do przedstawienia dokumentów niezbędnych do przeprowadzenia kontroli. Na żadne z tych wezwań nie uzyskał odpowiedzi, pomimo skutecznego ich doręczenia. Organ poinformował, że brak odpowiedzi skutkować będzie oparciem rozstrzygnięcia na dokumentach zgromadzonych w sprawie t.j. danych zawartych w plikach JPK przekazanych przez B. sp. z o.o. Tym samym, zdaniem Sądu, nie naruszono zasad wynikających z art. 7, 77 § 1 Kpa. Organ egzekucyjny nie może ponosić odpowiedzialności za brak aktywnego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu, w szczególności gdy kilkukrotnie Skarżąca była do tego wzywana. Odnosząc się do podnoszonego zagadnienia braku istnienia wierzytelności podlegającej zajęciu, wskazać należy, że z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wynika jakoby organ egzekucyjny przed zastosowaniem środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z innych wierzytelności pieniężnych miał obowiązek występowania każdorazowo do zobowiązanego o wskazanie, czy przysługuje mu jakakolwiek wierzytelność i od kogo. Organ egzekucyjny w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, mając wiedzę o wierzytelnościach przysługujących zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności, dokonuje ich zajęcia. Dłużnik zajętej wierzytelności jest natomiast zobligowany, na mocy przepisu art. 89 § 3 u.p.e.a. do złożenia oświadczenia, czy uznaje zajętą wierzytelność zobowiązanego, czy przekaże organowi egzekucyjnemu z zajętej wierzytelności kwoty na pokrycie należności lub z jakiego powodu odmawia tego przekazania oraz w jakim sądzie lub przed jakim organem toczy się albo toczyła się sprawa o zajętą wierzytelność. O skuteczności dokonanej czynności egzekucyjnej polegającej na zajęciu wierzytelności u dłużnika zajętej wierzytelności przesądza złożone organowi egzekucyjnego oświadczenie dłużnika zajętej wierzytelności, co do istnienia zajętej wierzytelności (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Wa 1356/19). Jak wynika z akt niniejszej sprawy, pomimo ponaglenia nie Skarżąca nie złożyła oświadczenia informującego organ egzekucyjny, że nie uznaje zajętych wierzytelności, ponieważ one nie istnieją, a Spółka nie jest ich wierzycielem. Organ egzekucyjny oparł się zatem na posiadanych dokumentach. Natomiast dłużne kwoty z tytułu robót, dostaw i usług ustalono na podstawie danych zawartych w plikach JPK. Przewidziane w art. 89 u.p.e.a. prawo organu egzekucyjnego do zajęcia wierzytelności zobowiązanego odnosi się do wierzytelności istniejących. Zaś w § 2 powyższego przepisu przewidziano wyjątek, że zajęcie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług dotyczy również wierzytelności, które nie istniały w chwili zajęcia, a powstaną po dokonaniu zajęcia z tytułu tych dostaw, robót i usług. Wykładni tego przepisu podjął się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie i w wyroku z 31 marca 2020 r. sygn. akt l SA/Kr 1204/19 wyjaśnił, że ,,(...)skoro zatem wyjątek, polegający na możliwości zajęcia "przyszłych" wierzytelności, odnosi się do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, to wierzytelność musi istnieć w dniu dokonania tego zajęcia. Z akt sprawy wynika, że na dzień zajęcia innej wierzytelności pieniężnej t.j. 30 czerwca 2018 r. (data doręczenia zawiadomienia "trzeciodłużnikowi") istniały wierzytelności z tytułu sprzedaży, czego dowodem jest faktura [...]wystawiona 30 maja 2018 r. oraz faktura [...]wystawiona 18 czerwca 2018 r. Kierując się zatem powyższą wykładnią na chwilę zajęcia istniały wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, co pozwalało na podstawie zawiadomienia z 28 czerwca 2018 r. zająć przyszłe wierzytelności z tego tytułu. W niniejszej sprawie pomiędzy Skarżącą, a zobowiązaną Spółką dokonywane były transakcje gospodarcze zarówno przed doręczeniem zawiadomienia o zajęciu jak i po dniu doręczeniu zawiadomienia o zajęciu, na co wskazują powołane w uzasadnieniu postanowienia z 14 grudnia 2023 r. faktury. Podniesienie zarzutu o nieformalnych uzgodnieniach, bądź zawieranie za każdym razem nowej transakcji mające świadczyć o nieistnieniu zobowiązania, w ocenie Sądu może świadczyć o próbie obejścia zajęcia przez odpowiednie ukształtowanie stosunku prawnego, aniżeli faktycznie podyktowanymi potrzebami gospodarczymi dwóch stron stosunku zobowiązaniowego (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2023 r. sygn. akt III FSK 316/23). Odnosząc się do zarzutów dotyczących braku wymaganego oznaczenia wierzytelności w zawiadomieniu o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej należy wskazać, że przepisy art. 89 § 1 oraz art. 67 § 1 i 2 u.p.e.a. nie określają wymogu podania tytułu prawnego wierzytelności, która może być przedmiotem zajęcia. W orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że "(...) z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie można wywieść zakazu występowania z czynnością egzekucyjną zajęcia wierzytelności u "trzeciodłużnika" (dłużnika zajętej wierzytelności) bez uprzedniego ustalenia przez organ, czy na dany moment wierzytelność mogąca podlegać zajęciu przysługuje, w jakiej kwocie i na rzecz jakiego podmiotu. Oczywistym jest, że przedmiotem zajęcia może być co do zasady wierzytelność istniejąca, tj. zindywidualizowana, powstała na kanwie określonego stosunku prawnego między określonymi jego stronami, co jednocześnie nie oznacza, że ważność i dopuszczalność tego rodzaju czynności egzekucyjnej de facto zależy od jej skuteczności. Należy rozróżnić pojęcie skuteczności zajęcia, tj. zajęcia wierzytelności istniejącej na moment dokonywania czynności mogące doprowadzić do przymusowego ściągnięcia dochodzonego roszczenia publicznoprawnego, od dopuszczalności zajęcia, tj. formalnej możności wystąpienia przez organ egzekucyjny z zawiadomieniem do "trzeciodłużnika" o zajęciu przysługujących względem niego wierzytelności podatnika. Przyjęcie odmiennego stanowiska, po pierwsze przeczyłoby celowi regulacji zawartej w art. 89 § 2 u.p.e.a., dotyczącej uprawnienia dochodzenia należności z wierzytelności przyszłych oraz art. 89 § 3 u.p.e.a., traktującej o obowiązkach informacyjnych "trzeciodłużnika", zaś po drugie - unicestwiło lub co najmniej utrudniło osiągnięcie celu przyświecającego przymusowej egzekucji w postaci realności ściągnięcia należności podatkowych" (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2022 r. sygn. akt III FSK 771/21 oraz wyrok NSA z 8 września 2021 r. sygn. akt III FSK 2233/21). Z tych względów nie ma podstaw, aby uznać, że po stronie organu egzekucyjnego istnieje obowiązek oznaczenia wierzytelności dłużnika względem zobowiązanego w sposób ścisły, w szczególności podania tytułu prawnego wierzytelności. Organ egzekucyjny nie ma zatem obowiązku wskazania w zawiadomieniu o zajęciu innej wierzytelności, jaką konkretnie wierzytelność zajmuje. Powyższe rozważania jasno wskazują, że wierzytelności przysługujące B. sp. z o.o. od T.M.K. zostały skutecznie zajęte, co czyni zarzut naruszenia art. 71a § 9 u.p.e.a. niezasadnym. Podstawą uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania w rozumieniu art. 71a § 9 u.p.e.a. - mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela np. zarzut przedawnienia, potrącenia, wcześniejsze zajęcie wierzytelności przez inny organ egzekucyjny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z7 września 2023 r. sygn. akt III FSK 2664/21). Skarżąca takich okoliczności o charakterze prawnym nie wykazała. Zatem na co zasadnie wskazują organy, została spełniona przesłanka bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności albo jej części. Prawidłowo uznano bowiem, że zaniechania Skarżącej wypełniały zakres tego sformułowania odnoszącego się do bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, biorąc pod uwagę to, że organ egzekucyjny skierował do dłużnika zajętej wierzytelności kilka pism w tej sprawie, a zatem Skarżąca była regularnie zawiadamiana (por. wyrok NSA z 17 stycznia 2023 r. sygn. akt III FSK 312/22). Nie sposób podzielić zarzutu naruszenia art. 71a §1, §4, §6 u.p.e.a. W kwestionowanym postanowieniu wyraźnie wskazano, że organ egzekucyjny na podstawie upoważnienia do kontroli nr 1/2020z 11 grudnia 2020 r. wszczął kontrolę dłużnika zajętej wierzytelności 21 grudnia 2020 r., tj. w dniu osobistego potwierdzenia przyjęcia upoważnienia do kontroli przez Panią M. K. Następnie 26 października 2023 r. w trybie art. 44 Kpa doręczono Skarżącej protokół kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego nr 2003-SEE.7113.42.2023.1 z 10 października 2023 r., w którym wskazano nieprawidłowości w zakresie wywiązywania się z obowiązków dłużnika zajętej wierzytelności. Ponadto na formularzu potwierdzenia odbioru przesyłki zostały umieszczone wszystkie wymagane informacje w zakresie pierwszego, jak i drugiego zawiadomienia o możliwości odbioru przesyłki. A zatem zostały spełnione wszystkie wymogi dotyczące prawidłowego doręczenia korespondencji, określone w art. 44 Kpa. Skarżąca nie wykazała również okoliczności od niej niezależnych, skutkujących niemożnością jego odebrania, co mogłoby obalić domniemania doręczenie wynikające z art. 44 Kpa. W dalszej części odnieść się należy do zarzutu w zakresie odmowy przesłuchania M. K.. Wniosek ten został sformułowany w zażaleniu i został negatywnie rozpatrzony przez organ, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Okoliczności sprawy nie wymagały przeprowadzenia wnioskowanego dowodu z uwagi na to, że dokumentacja zgromadzona w sprawie była wystarczająca do prawidłowego rozstrzygnięcia. Wyjątek wynikający z art. 89 § 2 u.p.e.a., polegający na możliwości zajęcia "przyszłych" wierzytelności, odnosi się do przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług, co oznacza, że wierzytelność musi istnieć w dniu dokonania tego zajęcia. Zajęcie przyszłych wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług jest konsekwencją zajęcia istniejącej już wierzytelności. Oznacza to, że zostaną zajęte wszystkie wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług przysługujące zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności, niezależnie od tego, czy w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności istniał stosunek prawny, z którego wynikałyby owe wierzytelności. Warunkiem powstania tego skutku jest jednak istnienie w chwili zajęcia chociaż jednej wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług {por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 2023 r. sygn. akt III FSK 2703/21). W niniejszej sprawie istniały wierzytelności wynikające z faktur nr [...]wystawionej 30 maja 2018 r. oraz [...]wystawionej 18 czerwca 2018 r., na dzień zajęcia innej wierzytelności dokonanej 30 czerwca 2018 r. Ponadto orzecznictwo wskazuje, że pomiędzy dłużnikiem zajętej wierzytelności, a zobowiązanym nie musi istnieć pisemna umowa, z której wynikałyby wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług. Wystarczające jest aby oba podmioty gospodarcze ze sobą współpracowały (por. wyrok WSA w Kielcach z 21 grudnia 2023 r. sygn. akt I SA/Ke 1522/23). W związku z tym niecelowe i zbędne było przesłuchanie Strony na okoliczność zawierania poszczególnych umów, gdyż nie miałoby to wpływu na ocenę prawną sprawy i zastosowanych ww. przepisów ustawy postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dlatego też zarzuty naruszenia reguł dowodowych określonych w art. art. 7 i 77 § 1,78 § 1 i 86 k.p.a. są bezzasadne. Natomiast odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 77 § 1 k.p.a. w kontekście oceny zawieranych porozumień jako obejścia zajęcia poprzez odpowiednie ukształtowanie stosunku prawnego, Sąd również ocenia go jako bezzasadny. Strona w niniejszej sprawie występuje w podwójnej roli, jako T.M. K. - dłużnik zajętej wierzytelności oraz jako dłużnik - prezes zarządu B.. A zatem Pani M. K. w swojej osobie kumuluje niejako dwie strony porozumień ustnych, na które się powołuje w skardze i zażaleniu. Te nieformalne ustne porozumienia w istocie zawierane były niejako same ze sobą przez Panią M. K. Strona powołała się na nie dopiero w momencie zaistnienia dla niej negatywnych skutków w postaci niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia organu egzekucyjnego. Na wcześniejszych etapach postępowania tj. wezwania dłużnika zajętej wierzytelności do złożenia oświadczenia czy uznaje zajętą wierzytelność, jak i kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności. Skarżąca nie odpowiadała na wielokrotne wezwania organu egzekucyjnego. Okoliczności te uzasadniały zatem dokonaną przez organ nadzoru ocenę działań strony. W petitum skargi Strona zarzuciła naruszenie art. 83 § 3 u.p.e.a., jednakże przepis ten utracił moc 30 listopada 2001 r. w związku z wejściem w życie ustawy o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw z 6 września 2001 r. (Dz.U. Nr 125, poz. 1368). Natomiast w treści skargi wskazano na naruszenie art. 89 § 3 u.p.e.a., a zatem Dyrektor słusznie uznał, iż Strona popełniła błąd pisarski i de facto zarzuca naruszenie art. 89 § 3 u.p.e.a. poprzez uznanie, iż brak złożenia przez dłużnika zajętej wierzytelności oświadczenia o uznaniu zajęcia przesądza o jego skuteczności. Z tak sformułowanym zarzutem również w żadnej mierze nie można się zgodzić. Zdaniem Sądu o skuteczności zajęcia przesądza istnienie wierzytelności w momencie jej zajęcia. Brak wymaganego prawem oświadczenia strony, nie może niweczyć skutków zajęcia. Podkreślić należy, że organ egzekucyjny kilkukrotnie podejmował kroki celem weryfikacji skuteczności zajęcia, takie jak kierowane do M.K. czy też przeprowadzenie kontroli u dłużnika zajętej wierzytelności. Pozwoliło to ustalić, że 30 czerwca 2018 roku dokonano skutecznego zajęcia wierzytelności z tytułu dostaw, robót i usług przysługujących odT.M.K.. W kontekście braku oświadczenia, o którym mowa w art. 89 § 3 u.p.e.a. trafnie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 29 listopada 2020 r. sygn. akt 11 FSK 1449/20 wskazując, że "(...)powinien złożyć każdy dłużnik zajętej wierzytelności, w tym wierzytelności pieniężnej. Termin tygodniowy do jego złożenia nie ma charakteru zawitego, jednakże brak takiego oświadczenia lub złożenia nienależytego oświadczenia ma ten skutek, że okoliczności faktyczne, co do których oświadczenie takie miało być złożone mogą zostać potraktowane jako ich przyznanie. Tym samym brak wyraźnego oświadczenia o uznaniu zajętej wierzytelności zobowiązanego lub o tym czy iw jakiej wysokości przysługuje dłużnikowi zajęta wierzytelność stanowi dla organu egzekucyjnego wystarczającą podstawę do traktowania takiej wierzytelności jako uznanej przez dłużnika."
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 17.07.2026. · Źródło