I SA/Bk 290/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Beata Borkowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 listopada 2012 r. sprawy ze skargi M. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] sierpnia 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne za okres sierpień i wrzesień 2003 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres od czerwca do września 2003 r. oraz Fundusz Pracy za okres od czerwca do września 2003 r. oddala skargę Przedmiotem skargi jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] sierpnia 2012 r. nr [...] utrzymująca w mocy własną decyzję z [...] lipca 2012 r. nr [...] odmawiającą M. M. (dalej jako skarżąca) umorzenia należności w łącznej kwocie 2.726,75 zł z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: czerwiec - wrzesień 2003 r., na ubezpieczenie zdrowotne za okres: czerwiec - wrzesień 2003 r. i Fundusz Pracy za okres: czerwiec - wrzesień 2003 r. Rozpatrując wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek, a w przypadku odmowy umorzenia, o rozłożenie zadłużenia na raty, Prezes ZUS uznał, że nie zachodzi całkowita nieściągalność należności, a także nie stwierdził okoliczności uzasadniających umorzenie mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Organ wskazał, że wysokość zadłużenia z tytułu ww. składek określona została w decyzji ZUS Oddział w B. Inspektorat w Z. z [...] października 2010 r. Sąd Okręgowy w Ł. wyrokiem z [...] grudnia 2010 r. sygn. akt [...] oddalił odwołanie M. M. od powyższej decyzji. Z kolei wyrokiem z [...] kwietnia 2011 r. sygn. akt [...] Sąd Apelacyjny Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w B. oddalił jej apelację. Prezes ZUS zaznaczył, że skarżącej przesłano do akceptacji i podpisania umowę o rozłożeniu na raty należności z tytułu składek. Strona nie przystąpiła jednak do spłaty zadłużenia w tej formie. Podniósł następnie, że prowadzona wobec skarżącej egzekucja przedmiotowych należności nie została zakończona gdyż tytuły egzekucyjne pozostają w realizacji. Za udowodnione uznał, że skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada wartościowego majątku ruchomego ani nieruchomości. Podniósł jednak, że w chwili obecnej uzyskuje stały dochód z tytułu świadczenia rentowego wypłacanego przez ZUS, z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja na poczet należności z tytułu składek. W tych okolicznościach nie zachodzą zatem przesłanki przewidujące umorzenie należności z tytułu składek z powodu ich całkowitej nieściągalności w oparciu o art. 28 ust. 1 - 3 w związku z art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, Dz. U. z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm. (w dalszej części uzasadnienia w skrócie: "u.s.u.s."). Rozpatrując zaś wniosek na podstawie § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), Prezes ZUS stwierdził, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie potwierdził, iż z uwagi na sytuację majątkową skarżąca nie jest w stanie opłacić należności z tytułu nieopłaconych składek wobec poszczególnych funduszy, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niej i rodziny. Organ ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Małżonkowie mieszkają w wynajmowanym lokalu. Z tytułu miesięcznych opłat związanych z bieżącym utrzymaniem skarżąca ponosi wydatki w kwocie łącznej 1.039,39 zł. Od 1 stycznia 2007 r. pobiera z ZUS świadczenie rentowe w wysokości 799,18 zł brutto, z którego prowadzona jest egzekucja należności z tytułu składek. Skarżąca nie korzysta z pomocy Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. W zeznaniach podatkowych złożonych wspólnie z mężem wykazała za rok 2011 przychód i dochód za w wysokości 8.694,38 zł. Za lata 2009-2010 zeznania podatkowe nie były składane. Skarżąca nie posiada zaległości ani nadpłat w podatkach. Skarżąca nie posiada nieruchomości ani samochodu. Córki skarżącej nie pozostają na jej utrzymaniu - są zatrudnione na podstawie umowy o pracę i z tego tytułu uzyskują stałe dochody w postaci wynagrodzenia. Mąż pobiera świadczenie rentowe w wysokości 896,72 zł netto, a od 6 kwietnia 2011 r. prowadzi działalność gospodarczą i nie zalega z opłatą z tytułu składek. Skarżąca jest osobą schorowaną, stwierdzono u niej całkowitą niezdolność do pracy do 28 lutego 2013 r. W związku z tym, że skarżąca uzyskuje wraz z mężem stałe dochody w postaci świadczenia rentowego, Prezes ZUS uznał, że jej sytuacja finansowo - materialna nie jest na tyle trudna, aby spłata należności groziła w sposób oczywisty zaspokojeniu niezbędnych potrzeb życiowych skarżącej i jej rodziny. Organ przyznał, że przedłożona dokumentacja medyczna potwierdza, że z uwagi na stan zdrowia, skarżąca rzeczywiście wymaga stałej opieki lekarskiej i nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Zapłata zadłużenia, z uwagi na jego wysokość może przyczynić się do pogorszenia jej sytuacji. Powyższy fakt nie pozbawia jednak możliwości pozyskania dochodu na uregulowanie należności z tytułu nieopłaconych składek. Skarżąca posiada bowiem stałe źródło dochodu w postaci renty inwalidzkiej pozwalające na przystąpienie do spłaty przedmiotowych zobowiązań chociażby w układzie ratalnym. Nie godząc się z takim rozstrzygnięciem skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Podniosła, że jest uboga, a Zakład narusza prawo do otrzymywania minimum świadczenia. Zabieranie z budżetu domowego ponad 200 zł miesięcznie powoduje brak możliwości wykupu leków. Dodała, że pogłębiły się dolegliwości zdrowotne jej i męża. Wskazała ponadto, że chorowała na raka złośliwego i nie wyrejestrowała w porę działalności gospodarczej. Mąż zaś nie prowadzi już działalności gospodarczej. Zakwestionowała także wyliczenie odsetek od zaległości. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego. Oznacza to, że ustawodawca wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Nawet w przypadku spełnienia jednej z przesłanek pozwalających na zastosowania takiej formy ulgi, organ może odmówić umorzenia należności (zob. np. wyroki: NSA z 29 sierpnia 2007 r. II GSK 141/07, WSA w Białymstoku z 14 października 2009 r. I SA/Bk 353/09, WSA w Warszawie z 13 grudnia 2006 r., III SA/Wa 2927/06 dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W tego typu sprawach sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować organu administracyjnego w podejmowaniu decyzji uznaniowej. Sąd nie rozstrzyga, zatem o tym, czy zaległość powinna być umorzona. Takie rozstrzygnięcie należy, bowiem wyłącznie do organów administracyjnych. Decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego podlega natomiast w pełnym zakresie kontroli, co do jej zgodności z przepisami proceduralnymi. Jej kontrola sprowadza się do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte wnioski w zakresie merytorycznym o odmowie umorzenia należności mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena mieści się w ustawowych granicach (por. wyrok NSA z 23 kwietnia 1998 r. I SA/Kr 1227/97, LEX nr 33404). Zgodnie z art. 28 ust. 1, 2 i 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części w przypadku ich całkowitej nieściągalności, a ponadto, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności - w uzasadnionych przypadkach - ale tylko w stosunku do ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Rozpoznając niniejszą sprawę organ wziął pod uwagę możliwość wystąpienia wszystkich przesłanek pozwalających na umorzenie należności. Zaskarżona decyzja została należycie uzasadniona i mieści się w granicach uznania administracyjnego. Zauważyć należy, że grupa przesłanek pozwalających na zastosowanie instytucji umorzenia należności w przypadku ich całkowitej nieściągalności ma charakter precyzyjny. Ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki, kiedy zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek, tj. gdy: dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (zob. art. 28 ust. 3 u.s.u.s.). W rozpatrywanej sprawie organ stwierdził, że skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i nie posiada majątku ruchomego ani nieruchomości, z których można egzekwować należności. Jednocześnie ustalił jednak, że prowadzona jest skuteczna egzekucja przedmiotowych należności. Na ich poczet zajęte zostało, bowiem świadczenie rentowe skarżącej, z którego regularnie potrącana jest odpowiednia kwota. Zdaniem Sądu ocena organu, że w takiej sytuacji umorzenie należności byłoby przedwczesne oparte jest na przepisach prawa. W gruncie rzeczy bowiem nie zachodzi całkowita nieściągalność tych należności. W przypadku skarżącej koniecznym stało się, więc rozważenie przesłanek pozwalających na umorzenie należności w przypadkach określonych w cytowanym rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne. Zgodnie z § 3 tego aktu, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Podobnie jak przypadku przesłanki całkowitej nieściągalności należności, tak i w sytuacji przesłanek pozwalających na umorzenie zaległości w uzasadnionych przypadkach przykładowo wymienionych w rozporządzeniu, rzeczą organu jest stwierdzenie, czy w konkretnym przypadku wystąpiła określona przesłanka. Ten etap orzekania organu nie jest ocenny. Dopiero po stwierdzeniu wystąpienia jednej z przesłanek umorzenia składek, organ administracyjny ma możliwość wyboru konsekwencji prawnych określonego stanu faktycznego, a więc dochodzi do działania w ramach uznania administracyjnego. W rozpatrywanej sprawie organ uwzględnił twierdzenia o stanie zdrowia skarżącej, która z tej przyczyny nie może podjąć zatrudnienia. Pamiętać jednak trzeba, że instytucja umorzenia należności z tytułu składek znajduje zastosowanie w obiektywnie wyjątkowych sytuacjach. Organ musi ważyć nie tylko interes osoby zobowiązanej, ale również interes ubezpieczeń społecznych, z puli których wypłacone są świadczenia uprawnionym do tego osobom ubezpieczonym. W tym kontekście organ miał więc na uwadze, że skarżąca posiada stałe źródło dochodu w postaci świadczenia rentowego (po potrąceniach kwota do wypłaty - 491,46 zł). Organ trafnie uwzględnił przy tym dochody uzyskiwane przez małżonka strony. Zgodnie bowiem z art. 29 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.) w związku z art. 31 u.s.u.s., w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność zobowiązanego obejmuje jego majątek odrębny i majątek wspólny zobowiązanego i jego małżonka. Z ustaleń podjętych w tej sprawie wynika, że małżonek skarżącej uzyskuje dochód w postaci świadczenia rentowego w wysokości 896,72 zł netto miesięcznie oraz, że od kwietnia 2011 r. prowadził działalność gospodarczą. W toku postępowania administracyjnego skarżąca nie przeczyła temu faktowi. Dopiero w skardze podniosła, że mąż nie prowadzi już działalności gospodarczej, nie przedkładając jednak na tę okoliczność żadnego dowodu. Zdaniem Sądu, organ prawidłowo ocenił sytuację skarżącej pod kątem wymienionych przesłanek. Zaskarżona decyzja została należycie uzasadniona, a podjętemu rozstrzygnięciu nie można zarzucić dowolności. Należy, więc uznać, że mieści się ono w ramach przyznanego organom uprawnienia. Samo niezadowolenie skarżącej z treści wydanego rozstrzygnięcia nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami prawa. Jakkolwiek sytuacja majątkowa skarżącej jest trudna, to jednak organ swobodnie ocenił, że nie daje podstaw do zastosowania wnioskowanej preferencji. Wskazać ponadto trzeba, że wniosek o umorzenie należności wobec ZUS może być ponawiany, w szczególności w przypadku zmiany stanu faktycznego lub uzyskania nowych dowodów i każdorazowo podlega ocenie organu rentowego. Stąd w przypadku zaistnienia takich okoliczności skarżąca może ponownie wystąpić do organu z takim wnioskiem. W tym miejscu podkreślić należy, że w toku przedmiotowego postępowania skarżąca nie ma możliwości kwestionowania wysokości należności (zaległości) wobec ZUS stwierdzonej prawomocną decyzją z [...] października 2010 r. nr [...] (wyrokiem w sprawie o sygn. akt [...] oddalono apelację). Celem przedmiotowego postępowania było, jedynie ustalenie istnienia przesłanek umożliwiających organowi podjęcie decyzji o ewentualnym umorzeniu zaległości, a nie ich wysokość. Na marginesie wskazać należy, że bieg dalszych odsetek za zwłokę wstrzymałoby zawarcie umowy o rozłożenie należności na raty i pozwoliłby stopniowe zmniejszenie zadłużenia. Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza prawa orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270).