I SA/Bk 325/25
WyrokWSA w Białymstoku2025-10-08
Skład orzekający: Justyna Siemieniako, Marcin Kojło, Paweł Janusz Lewkowicz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy środki otrzymane w związku ze zrzeczeniem się służebności osobistej ustanowionej w drodze podziału majątku wspólnego podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych, czy też podlegają zwolnieniu z tego podatku?Ratio decidendi
Środki otrzymane przez podatnika w związku ze zrzeczeniem się służebności osobistej mieszkania, ustanowionej w drodze podziału majątku wspólnego, stanowią przychód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych. Przychody z podziału majątku wspólnego obejmują jedynie wartość majątku otrzymanego przez małżonków oraz spłaty z tego tytułu, natomiast zrzeczenie się służebności osobistej, która nie wchodzi w skład majątku wspólnego, jest odrębnym zdarzeniem prawnym i nie podlega wyłączeniu przedmiotowemu z opodatkowania.Stan faktyczny
Wnioskodawca, po rozwodzie i podziale majątku wspólnego z żoną, posiadał nieodpłatną dożywotnią służebność mieszkania na nieruchomości, którą żona sprzedała w 2024 roku. W związku ze zrzeczeniem się przez wnioskodawcę tej służebności otrzymał on część wartości pieniężnej od nabywcy nieruchomości. Wnioskodawca zwrócił się do DKIS o interpretację podatkową dotyczącą opodatkowania tej kwoty, która została negatywnie oceniona przez organ.Rozstrzygnięcie
Oddalił skargę na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 6 czerwca 2025 r.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako, Sędziowie sędzia WSA Marcin Kojło, sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz (spr.), Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 8 października 2025 r. sprawy ze skargi M. K. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 6 czerwca 2025 r., nr 0115-KDIT3.4011.407.2025.1.KP w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę.
W dniu 8 maja 2025 r. wpłynął do Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej powoływany jako DKIS, organ) wniosek M. K. (dalej powoływany jako: "wnioskodawca", "skarżący"), którym zwrócił się o wydanie interpretacji indywidualnej przepisów prawa podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych.
We wniosku przedstawiono następujący stan faktyczny:
Wnioskodawca posiada miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, o którym mowa w art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2025 r. poz. 163, dalej jako: u.p.d.o.f.). Wnioskodawca do 2022 roku pozostawał w związku małżeńskim, w którym początkowo obowiązywał ustrój wspólności majątkowej małżeńskiej. Na potrzeby niniejszego wniosku Wnioskodawca oraz żona Wnioskodawcy będą łącznie zwani: "Małżeństwem". W 2019 r. Małżeństwo zawarło umowę o zniesieniu wspólności majątkowej małżeńskiej, na skutek której dokonano całości podziału ich majątku wspólnego. W 2022 roku został orzeczony rozwód pomiędzy małżonkami. W wyniku zawarcia zgodnej umowy dot. podziału majątku wspólnego małżonków w formie aktu notarialnego, żona Wnioskodawcy otrzymała nieruchomość zabudowaną budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym, w której dotychczas Małżeństwo wspólnie zamieszkiwało wraz ze swoimi dziećmi (dalej: "Nieruchomość"), natomiast na rzecz Wnioskodawcy została m.in. ustanowiona nieodpłatna i dożywotna służebność mieszkania na ww. budynku mieszkalnym jednorodzinnym, polegającą na prawie Wnioskodawcy do zamieszkiwania w całym budynku mieszkalnym w dotychczasowym zakresie oraz swobodnego dojścia i dojazdu przez nieruchomość gruntową do tego budynku. W umowie dot. podziału majątku wspólnego została określona wartość nieruchomości, która przypadła żonie Wnioskodawcy, jak i wartość służebności mieszkania ustanowionej na rzecz Wnioskodawcy. Dnia 20 czerwca 2024 r. żona Wnioskodawcy zawarła w formie aktu notarialnego umowę sprzedaży Nieruchomości, a część jej wartości pieniężnej została przekazana przez nabywcę Nieruchomości w trybie art. 9211 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2024 r. poz. 1061 ze zm., dalej jako: k.c.) bezpośrednio na rachunek Wnioskodawcy jako odbiorcy przekazu, w związku ze zrzeczeniem się przez Wnioskodawcę służebności mieszkania. Omawiane przekazanie "części wartości pieniężnej" Wnioskodawcy, jest konsekwencją zrzeczenia się przez Wnioskodawcę prawa do służebności mieszkania, które zostało ustanowione w ramach podziału majątku wspólnego małżonków.
Wnioskodawca wniósł o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:
1) Czy opisane w stanie faktycznym rozliczenie dokonane w formie przekazu, o którym mowa w art. 9211 Kodeksu cywilnego pomiędzy Żoną Wnioskodawcy a Wnioskodawcą związane ze zbyciem Nieruchomości i ustaloną w drodze podziału majątku wspólnego służebnością mieszkania przysługującą Wnioskodawcy, podlega wyłączeniu przedmiotowemu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f.?
2. W przypadku negatywnej odpowiedzi na pytanie nr 1, tj. w przypadku gdy opisane w stanie faktycznym rozliczenie dokonane w formie przekazu, o którym mowa w art. 9211 k.c. pomiędzy Żoną Wnioskodawcy a Wnioskodawcą związane ze zbyciem Nieruchomości i ustaloną w drodze podziału majątku wspólnego służebnością przysługującą Wnioskodawcy nie podlega wyłączeniu przedmiotowemu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f., to czy Wnioskodawca ma obowiązek zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych i wykazania przychodu w zeznaniu rocznym?
3. W przypadku uznania, że Wnioskodawca ma obowiązek zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych i wykazania przychodu w zeznaniu rocznym, to w jaki sposób Wnioskodawca winien ustalić podstawę opodatkowania?
Wnioskodawca przedstawił własne stanowisko w zakresie każdego z ww. pytań. Jego zdaniem opisane w stanie faktycznym rozliczenie dokonane w formie przekazu, o którym mowa w art. 9211 k.c. pomiędzy Żoną Wnioskodawcy, a Wnioskodawcą związane ze zbyciem Nieruchomości i ustaloną w drodze podziału majątku wspólnego służebnością mieszkania przysługującą Wnioskodawcy, podlega wyłączeniu przedmiotowemu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f.
Wnioskodawca stwierdził, że z literalnego brzmienia powołanego przepisu wynika, że wyłączeniu spod stosowania przepisów u.p.d.o.f. podlegają przychody z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania małżeńskiej wspólności majątkowej. Przychodem z podziału majątku wspólnego jest wartość otrzymanego przez każdego z małżonków majątku, a także wartość spłat (dopłat) otrzymywanych przez jednego z tytułu podziału majątku. Wartość majątku oraz wartość spłat uzyskanych z tego tytułu przez małżonków nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Wskazano, że jeżeli przychodem jest wartość otrzymanego przez każdego z małżonków majątku, to w rezultacie wartość otrzymanej przez Wnioskodawcę kwoty pieniężnej, na skutek zrzeczenia się prawa do służebności mieszkania, podlega wyłączeniu przedmiotowemu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f. Podkreślono, że na skutek zrzeczenia się ograniczonego prawa rzeczowego w formie służebności mieszkania, Wnioskodawca otrzymał jedynie ekwiwalent pieniężny prawa służebności mieszkania, przyznanego mu w ramach podziału majątku wspólnego małżonków. W rezultacie nieruchomość nabywcy jest wolna od obciążenia ograniczonym prawem rzeczowym.
Zdaniem Wnioskodawcy, w przypadku negatywnej odpowiedzi na pytanie nr 1, tj. w przypadku gdy opisane w stanie faktycznym rozliczenie dokonane w formie przekazu, o którym mowa w art. 9211 k.c. pomiędzy Żoną Wnioskodawcy a Wnioskodawcą związane ze zbyciem Nieruchomości i ustaloną w drodze podziału majątku wspólnego służebnością przysługującą Wnioskodawcy nie podlega wyłączeniu przedmiotowemu, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f., to Wnioskodawca nie ma obowiązku zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych i wykazania przychodu w zeznaniu rocznym. W oparciu o art. 10 ust. 1 pkt 8 lit a) u.p.d.o.f. wywiedziono, że jeżeli zbycie nieruchomości nastąpi po upływie pięciu lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło jej nabycie lub wybudowanie, przychód powstały w związku ze sprzedażą nieruchomości nie podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych. Wnioskodawca zauważył, że w niniejszej sprawie nabycie Nieruchomości nastąpiło w 2010 r., a jej sprzedaż w 2024 r. Oznacza to, że pomiędzy nabyciem a sprzedażą upłynął wymagany ustawowo 5-letni termin.
W ocenie Wnioskodawcy, w przypadku uznania, że Wnioskodawca ma obowiązek zapłaty podatku dochodowego od osób fizycznych i wykazania przychodu w zeznaniu rocznym, to Wnioskodawca powinien ustalić podstawę opodatkowania jako różnicę pomiędzy kwotą otrzymaną od Żony Wnioskodawcy a wartością wynikającą z aktu notarialnego, na podstawie którego dokonano podziału majątku wspólnego. W oparciu o treść art. 9 ust. 2 u.p.d.o.f. Wnioskodawca wywodzi, że winien on ustalić dochód jako różnicę pomiędzy kwotą otrzymaną od Żony Wnioskodawcy a wartością wynikającą z aktu notarialnego, na podstawie którego dokonano podziału majątku wspólnego.
W interpretacji indywidualnej z dnia 6 czerwca 2025 r. nr 0115-KDIT3.4011.407.2025.1.KP DKIS uznał stanowisko skarżącego za nieprawidłowe.
W uzasadnieniu zaskarżonej interpretacji organ wskazał, że wyłączeniu spod działania przepisów u.p.d.o.f. podlegają przychody z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania małżeńskiej wspólności majątkowej, jak również przychody z tytułu wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonków lub śmierci jednego z nich. Przychodem z podziału majątku wspólnego jest wartość otrzymanego przez każdego z małżonków majątku, a także wartość spłat (dopłat) otrzymywanych przez jednego z tytułu podziału majątku. Wyłączenie przedmiotowe dotyczy zatem rozliczeń majątkowych przy podziale majątku wspólnego (np. przeniesienie własności, ustanowienie służebności), a nie rozliczeń następujących po zbyciu nieruchomości i uzyskaniu przychodu z tytułu zrzeczenia się tych praw. Zrzeczenie się służebności osobistej, takiej jak służebność mieszkania, nie ma zdaniem DKIS bezpośredniego wpływu na podział majątku wspólnego małżonków. Służebność osobista jest bowiem ograniczonym prawem rzeczowym, które nie wchodzi w skład majątku wspólnego. Zrzeczenie się tej służebności przez osobę uprawnioną (służebnika) powoduje jedynie wygaśnięcie tego prawa, a nie wpływa na prawa własności do nieruchomości, która jest przedmiotem służebności.
DKIS uznał, że w sprawie Wnioskodawcy prawo do służebności osobistej było ustalone w ramach podziału majątku wspólnego, co na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f. podlega wyłączeniu z opodatkowania. Jednakże, przekaz środków pieniężnych nastąpił dopiero w 2024 roku, w wyniku zrzeczenia się służebności, co jest odrębnym zdarzeniem prawnym od samego podziału majątku. Zdaniem organu skarżący nie uzyskał również przychodu ze sprzedaży nieruchomości określonego w art. 10 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f., bowiem sprzedaży nieruchomości dokonała była żona Wnioskodawcy, która w momencie sprzedaży była wyłącznym właścicielem tej nieruchomości. DKIS zauważył, że skarżący otrzymał natomiast kwotę pieniężną w ramach zadośćuczynienia za pozbawienie go prawa do zamieszkania, które było skarżącemu zapewnione. W świetle powyższego przychód uzyskany przez skarżącego z tytułu zrzeczenia się nieodpłatnej i dożywotnej służebności mieszkania winien być zdaniem organu zakwalifikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f., tj. do "innych źródeł".
DKIS ocenił, że w związku z ustanowieniem nieopłatnej dożywotniej służebności mieszkania Wnioskodawca nie poniósł żadnych wydatków w celu osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu. Zrzeczenie się służebności osobistej, takiej jak służebność mieszkania, stanowi zdaniem organu odrębną czynność prawną, niezwiązaną bezpośrednio z podziałem majątku wspólnego małżonków. Służebność osobista nie wchodzi w skład majątku wspólnego, dlatego jej zrzeczenie się przez uprawnionego powoduje jedynie wygaśnięcie tego prawa, nie wpływając na prawa własności nieruchomości obciążonej służebnością.
Zatem w ocenie DKIS skarżący nie jest uprawniony do pomniejszenia kwoty otrzymanego przychodu o wartość wynikającą z aktu notarialnego, na podstawie którego dokonano podziału majątku wspólnego. Otrzymana przez skarżącego kwota pieniężna w związku ze zrzeczeniem się nieodpłatnej dożywotniej służebności mieszkania według organu stanowi dla niego przysporzenie majątkowe, skutkujące powstaniem przychodu z innych źródeł, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f. Tym samym przychód ten według DKIS podlega opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych na zasadach ogólnych, który należy wykazać w zeznaniu podatkowym wraz z pozostałymi dochodami, składanym do 30 kwietnia roku następującego po roku, w którym skarżący osiągnął przychód.
Nie zgadzając się z interpretacją indywidualną organu, skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Działający w jego imieniu pełnomocnik zaskarżył ją w całości, podnosząc zarzuty naruszenia:
I. przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 14b § 1 w związku z art. 14c § 1 i 2 i w związku z art. 120 i art. 121 § 1 w związku z art. 14h ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r., poz. 111 ze zm., dalej jako o.p.) poprzez naruszenie w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy zasady legalizmu oraz zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, przejawiające się w szczególności:
a) dążeniem do opodatkowania kwoty pieniężnej otrzymanej przez skarżącego w związku ze zrzeczeniem się służebności osobistej mieszkania, którą otrzymał w wyniku podziału majątku wspólnego małżonków, mimo, że wszelkie wartości majątku przypadające na małżonków do podziale majątku wspólnego zostały wprost wyłączone z opodatkowania przez ustawodawcę;
b) dążeniem do opodatkowania kwoty pieniężnej otrzymanej przez skarżącego w wyniku sprzedaży nieruchomości (i zrzeczenia się służebności osobistej mieszkania), mimo, że nieruchomość została zbyta po upływie ustawowych pięciu lat od jej nabycia i zbycie nie nastąpiło w ramach działalności gospodarczej;
c) dążeniem do opodatkowania przychodu, a nie dochodu, co jest sprzeczne z istotą podatku dochodowego od osób fizycznych – co całościowo należy również uznać za naruszenie zasady równości obywateli wobec prawa wyrażonej w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP i stanowi przejaw dyskryminacji, która w myśl art. 32 ust. 2 Konstytucji RP jest zakazana.
II. przepisów prawa materialnego, tj.:
1. art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że zrzeczenie się służebności osobistej mieszkania będącej elementem umowy o podziale majątku wspólnego małżonków, nie stanowi rozliczenia pomiędzy małżonkami i w konsekwencji nie podlega wyłączeniu przedmiotowemu z opodatkowania podatkiem dochodowym na mocy art. 2 ust. 1 pkt 5 u.p.d.o.f., podczas ody przepis ten wyłącza z opodatkowania wszelkie przychody z tytułu podziału majątku wspólnego małżonków i nie ogranicza się do wartości majątkowej przypisanej danemu małżonkowi w ramach podziału majątku, a obejmuje również inne prawa majątkowe ustanowione w ramach rozliczenia byłych małżonków, w tym zrzeczenie się służebności osobistej mieszkania będącej elementem umowy o podziale majątku wspólnego;
2. art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że kwota pieniężna otrzymana w związku ze sprzedażą nieruchomości nie stanowi przychodu, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) u.p.d.o.f., podczas gdy wszystkie warunki, o których mowa w tym przepisie zostały spełnione, tj. sprzedaż nie nastąpiła w ramach działalności gospodarczej, a transakcja miała miejsce po pięciu latach od nabycia nieruchomości;
3. art. 9 ust. 2 w związku z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez dokonanie niewłaściwej oceny co do zastosowania przywołanych w niniejszym zarzucie przepisów prawa polegającej na całkowitym pominięciu kosztów uzyskania przychodów, doprowadzając tym samym do opodatkowania przychodu, nie dochodu, podczas ody ustalona w akcie notarialnym dokumentującym podział majątku wspólnego wartość służebności osobistej mieszkania powinna zostać uznana za koszt uzyskania przychodu w rozumieniu art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., gdyż stanowiła ekwiwalent wartościowego składnika majątkowego, który skarżący "stracił" w wyniku ww. podziału.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej interpretacji indywidualnej, a także o zasądzenie od organu podatkowego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Istotą sporu niniejszej sprawy jest ustalenie, czy środki otrzymane w związku ze zrzeczeniem się służebności osobistej ustanowionej pierwotnie w drodze podziału majątku, stanowią przychód podlegający opodatkowaniem podatkiem dochodowym od osób fizycznych, czy też podlegają zwolnieniu z tego podatku. Zgodnie z brzmieniem art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. p.d.o.f. opodatkowaniu podatkiem dochodowym podlegają wszelkiego rodzaju dochody, z wyjątkiem dochodów wymienionych w art. 21, 52, 52a i 52c oraz dochodów, od których na podstawie przepisów Ordynacji podatkowej zaniechano poboru podatku. Z treści powyższego wynika, że opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych podlegają wszelkiego rodzaju dochody uzyskane przez podatnika, z wyjątkiem tych, które zostały enumeratywnie wymienione w katalogu zwolnień przedmiotowych, zawartym w ww. ustawie, bądź od których zaniechano poboru podatku. Źródła przychodów zostały określone przez ustawodawcę w art. 10 ust. 1 ustawy o podatku
dochodowym od osób fizycznych. Stosownie do art. 10 ust. 1 pkt 9 ww. ustawy źródłem przychodów są inne źródła. Przepis art. 11 ust. 1 ww. ustawy, stanowi, że przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9, 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, pkt 11, art. 19, art. 25b, art. 30ca, art. 30da i art. 30f, są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Stosownie do art. 20 ust. 1 ww. ustawy za przychody z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9, uważa się w szczególności: kwoty wypłacone po śmierci członka otwartego funduszu emerytalnego wskazanej przez niego osobie lub członkowi jego najbliższej rodziny, w rozumieniu przepisów o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych, kwoty uzyskane z tytułu zwrotu z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego oraz wypłaty z indywidualnego konta zabezpieczenia emerytalnego, w tym także dokonane na rzecz osoby uprawnionej na wypadek śmierci oszczędzającego, zasiłki pieniężne z ubezpieczenia społecznego, alimenty, stypendia, świadczenia otrzymane z tytułu umowy o pomocy przy zbiorach, dotacje (subwencje) inne niż wymienione w art. 14, dopłaty, nagrody i inne nieodpłatne świadczenia nienależące do przychodów określonych w art. 12-14 i art. 17. Użycie w powyższym przepisie sformułowania "w szczególności", wskazuje co prawda, że definicja przychodów z innych źródeł ma charakter otwarty i nie ma przeszkód, aby do tej kategorii zaliczyć również przychody inne niż wymienione wprost w przepisie art. 20 ust. 1 ustawy, lecz jednak nie wszystkie środki mogą być do nich zaliczane. O przychodzie podatkowym z innych źródeł należy mówić w każdym przypadku, kiedy u podatnika wystąpią realne korzyści majątkowe. W tym miejscu zaznaczyć należy, że w zaskarżonej interpretacji wyjaśniono na czym polega istota ustanowienia służebności osobistej wraz z przytoczeniem właściwych przepisów Kodeksu cywilnego, czego Sąd powtarzać już nie będzie. Zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przepisów ustawy nie stosuje się do przychodów z tytułu podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania lub ograniczenia małżeńskiej wspólności majątkowej oraz przychodów z tytułu wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej małżonków lub śmierci jednego z nich. Przepis ten jest kluczowy przy rozpoznaniu niniejszej sprawy. Zgodnie z powyższym, przychody z podziału wspólnego majątku małżonków w wyniku ustania małżeńskiej wspólności majątkowej oraz przychody wynikające z wyrównania dorobków po ustaniu rozdzielności majątkowej lub śmierci jednego z małżonków są wyłączone spod opodatkowania na podstawie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przychodem natomiast z podziału majątku wspólnego jest wartość majątku otrzymanego przez każdego z małżonków oraz wartość spłat (dopłat) wypłacanych na skutek podziału majątku. Tylko ten zakres odnosi się do rozliczeń majątkowych związanych z podziałem majątku wspólnego, takich jak przeniesienie własności czy ustanowienie służebności. Nie obejmuje on natomiast rozliczeń wynikających ze sprzedaży nieruchomości i uzyskania przychodu z tytułu zrzeczenia się do niej praw, szczególnie po dłuższym okresie czasu. Zrzeczenie się służebności osobistej, takiej jak służebność mieszkania, nie ma bezpośredniego wpływu na podział majątku wspólnego małżonków. Służebność osobista jest bowiem ograniczonym prawem rzeczowym, które nie wchodzi w skład majątku wspólnego. Zrzeczenie się tej służebności przez osobę uprawnioną (służebnika) powoduje jedynie wygaśnięcie tego prawa, a nie wpływa na prawa własności do nieruchomości, która jest przedmiotem służebności. Słusznie zatem Organ wskazał w zaskarżonej interpretacji, że prawo do służebności osobistej Skarżącego było ustalone w ramach podziału majątku wspólnego, co na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podlega wyłączeniu z opodatkowania. Jednakże, przekaz środków pieniężnych nastąpił dopiero w 2024 roku, w wyniku zrzeczenia się służebności i sprzedaży nieruchomości, co jest odrębnym zdarzeniem prawnym od samego podziału majątku. Zatem wskazany przepis art. 2 ust. 1 pkt 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w opisywanej sprawie nie mógł mieć zastosowania. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 23 listopada 2018 r., sygn. akt II CSK 682/17 "Korzystanie z cudzej nieruchomości w ramach tego prawa posiada obiektywną i wymierną wartość ekonomiczną. Nie ma znaczenia dla określenia takiej jego istoty nieodpłatność ustanowienia służebności mieszkania i brak obowiązku zapłaty za wykonywanie jej, ani niezbywalność (por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 7 maja 2002 r., I CZ 28/02, z dnia 20 czerwca 2008 r., IV CZ 34/08, z dnia 26 stycznia 2018 r., II CZ 93/17, niepublikowane)". Z przyjętego przez Sąd Najwyższy stanowiska wynika jasno, że roszczenia związane z ustanowioną służebnością mieszkania mają majątkowy charakter, ponieważ taki charakter ma to ograniczone prawo rzeczowe, a jego realizacja wpływa bezpośrednio na stosunki majątkowe stron.
Nie sposób również zgodzić się ze Skarżącym, że zastosowanie w sprawie może mieć art. 10 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Jak wskazano w opisie sprawy, sprzedaży nieruchomości dokonała była żona Skarżącego, która w momencie sprzedaży była wyłącznym właścicielem nieruchomości. Skarżący otrzymał natomiast kwotę pieniężną w ramach zadośćuczynienia za pozbawienie prawa do zamieszkania, które było Skarżącemu zapewnione. Zatem w przypadku Skarżącego nie można także mówić o uzyskaniu przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości lub praw majątkowych wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 8 ww. ustawy. Prawidłowo zatem Organ wskazał, że przychód uzyskany przez Skarżącego z tytułu zrzeczenia się nieodpłatnej i dożywotnej służebności mieszkania powinien być zakwalifikowany do źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, tj. do "innych źródeł".
Odnosząc się do zarzutu Skarżącego dotyczącego naruszenia art. 9 ust. 2 w związku z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, polegającej na całkowitym pominięciu kosztów uzyskania przychodów, wskazać należy, że stosownie do art. 9 ust. 2 ww. ustawy dochodem ze źródła przychodów, jeżeli przepisy art. 23o, art. 23u, art. 24-24b, art. 24c, art. 24e, art. 30ca, art. 30da oraz art. 30f nie stanowią inaczej, jest nadwyżka sumy przychodów z tego źródła nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym. Jeżeli koszty uzyskania przekraczają sumę przychodów, różnica jest stratą ze źródła przychodów. Zgodnie z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23. Kosztami uzyskania przychodu są zatem wszelkie racjonalne i gospodarczo uzasadnione wydatki związane z uzyskanymi przychodami. Z oceny związku z uzyskanym przychodem winno wynikać, iż poniesiony wydatek obiektywnie mógł się przyczynić do osiągnięcia przychodów z danego źródła. Zasadnie wskazał Organ w zaskarżonej interpretacji, że w związku z ustanowieniem nieopłatnej dożywotniej służebności mieszkania Skarżący nie poniósł żadnych kosztów w celu osiągnięcia przychodu lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodu. Zatem Skarżący nie jest uprawniony do pomniejszenia kwoty otrzymanego przychodu o wartość wynikającą z aktu notarialnego, na podstawie którego dokonano podziału majątku wspólnego. Wobec powyższego, zarzuty Skarżącego dokonania przez Organ w zaskarżonej interpretacji błędnej wykładni przepisów art. 2 ust. 1 pkt 5, art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a) oraz art. 9 ust. 2 w związku z art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych należy uznać za nieuzasadnione.
W odniesieniu do sformułowanych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania w pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 14b § 1 ustawy Ordynacja podatkowa; Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, na wniosek zainteresowanego, wydaje, w jego indywidualnej sprawie, interpretację przepisów prawa podatkowego (interpretację indywidualną). W myśl art. 14b § 3 Ordynacji podatkowej składający wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej obowiązany jest do wyczerpującego przedstawienia zaistniałego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego oraz do przedstawienia własnego stanowiska w sprawie oceny prawnej tego stanu faktycznego albo zdarzenia przyszłego. Stosownie do art. 14c § 1-2 Ordynacji podatkowej interpretacja indywidualna zawiera wyczerpujący opis przedstawionego we wniosku stanu faktycznego lub zdarzenia przyszłego oraz ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny. Można odstąpić od uzasadnienia prawnego, jeżeli stanowisko wnioskodawcy jest prawidłowe w pełnym zakresie. W razie negatywnej oceny stanowiska wnioskodawcy interpretacja indywidualna zawiera wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym. Jak wynika z treści powołanych przepisów, postępowanie w sprawie wydania interpretacji przepisów prawa podatkowego jest wszczynane na wniosek zainteresowanego złożony w jego "indywidualnej sprawie", tj. sprawie właściwej tylko dla wnioskodawcy, osobistej, jednostkowej, swoistej, odrębnej, pojedynczej sprawie wnioskodawcy. Ogranicza się wyłącznie do udzielenia informacji co do zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego w okolicznościach stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego podanego przez wnioskodawcę w zakresie postawionego przez niego pytania, które wyznacza zakres jego żądania. W sprawach dotyczących interpretacji indywidualnej stosuje się odpowiednio przepisy art. 120, art. 121 § 1, art. 125, art. 126, art. 129, art. 130, art. 135, art. 140, art. 143, art. 165 § 3b, art. 165a, art. 168, art. 169 § 1-2 i 4, art. 170, art. 171, art. 208, art. 213 w zakresie uzupełniania lub sprostowania co do skargi do sądu administracyjnego, art. 214, art. 215 § 1 i 3 oraz przepisy rozdziałów 3a, 5, 6, 7, 10, 14,16 i 23 działu IV.
Zgodnie z art. 120 Ordynacji podatkowej: Organy podatkowe działają na podstawie przepisów prawa. W świetle art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Z przepisu tego wynika zatem, że przy wydawaniu interpretacji indywidualnych należy stosować zasadę postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Określona w art. 120 Ordynacji podatkowej zasada praworządności oznacza nakaz przestrzegania prawa przez organy w ich działaniach. Zasada ta jest realizacją zasady praworządności określonej w art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r. (t. j. Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483 ze zm.). Zasada praworządności wiąże się z kolei z zasadą zaufania określoną w art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu, zaprezentowanie w zaskarżonej indywidualnej interpretacji stanowiska odmiennego od przedstawionego przez Skarżącego będące przedmiotem zaskarżenia nie może stanowić o naruszeniu zasady zaufania wyrażonej w art. 121 Ordynacji podatkowej. Organ udzielił odpowiedzi na zadane pytania z powołaniem się na przepisy, które uzasadniają przyjęte stanowisko. Nie zasługują zatem na uznanie zarzuty przedstawione w pkt. 1 petitum skargi.
Ze względu na powyższe, na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd postanowił jak w sentencji.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 19.07.2026. · Źródło