I SA/Bk 328/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] sierpnia 2012 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do maja 2010 roku p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. K. J. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (k. 9). Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca wskazał, że aktualnie nie prowadzi już działalności gospodarczej i bez rezultatów poszukuje zatrudnienia. K. J. nie posiada żadnego majątku, oszczędności czy też innych przedmiotów wartościowych. Z uwagi na brak dochodu nie ma również możliwości uzyskania jakiejkolwiek pożyczki lub kredytu, gdyż nie posiada zdolności kredytowej. Środki niezbędne do prowadzenia sprawy przez pełnomocnika (od UKS od NSA) zostały pozyskane w ubiegłym roku (k. 9-10). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 24 października 2012 r. pełnomocnik skarżącego podniósł, że skarżący korzysta ze wsparcia rodziny i przyjaciół w Republice Federalnej N., zaś całość wynagrodzenia pełnomocnika została pokryta w sierpniu 2011 r. Skarżący nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami i aktualnie przebywa w Republice Federalnej N., gdzie zamieszkuje u przyjaciół. Wnioskodawca nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego ze znajomymi, nie ponosi żadnych wydatków oraz nie wie, jakim dochodami i wydatkami dysponują znajomi. Skarżący ponadto nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej i nie jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna, zaś jego dochód z pracy dorywczej nie przekracza 200 Euro miesięcznie. Ponadto nie posiada samochodu osobowego. Końcowo pełnomocnik skarżącego wyjaśnił, iż skarżący korzysta z uprzejmości przyjaciół za granicą i nie posiada żadnych rachunków i faktur dokumentujących wysokość ponoszonych wydatków oraz dokumentów potwierdzających uzyskiwanego dochody. Nie posiada również rachunku bankowego (k. 27). Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 t.j.), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej. Natomiast zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 tejże ustawy przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej, następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Warunkiem zatem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, a w związku z tym uzasadniona jest pomoc Państwa. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna K. J. uzasadnia tezę, iż powinien od znaleźć środki finansowe na poniesienie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 2.000 zł (k. 16 wpis od skargi) pomimo tego, iż skarżący jest aktualnie zobowiązany do uiszczenia jeszcze wpisu od skargi w sprawie sygn. akt I SA/Bk 327/12 w wysokości 1.654 zł. Skarżący do dnia wszczęcia postępowania sądowego (w sierpniu 2011 r.) pokrył z własnych środków koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru (od postępowania przed UKS do NSA). W złożonych oświadczeniach wnioskodawca wykazał, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe mimo, że zamieszkuje u przyjaciół w Republice Federalnej N.. Aktualnie wnioskodawca uzyskuje jedynie dochód z pracy dorywczej w wysokości 200 Euro miesięcznie. W pozostałym zakresie koszty jego bieżącego utrzymania pokrywane są przez przyjaciół. Skarżący nie posiada żadnego majątku, oszczędności czy też innych przedmiotów wartościowych (k. 27). Do akt sprawy skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających ponoszone wydatki i ich wysokość, wskazując, że ich nie posiada, bowiem mieszka u przyjaciół w Republice Federalnej N., którzy pokrywają wszystkie koszty bieżącego utrzymania. Z uwagi zaś na grzecznościowy charakter przysług świadczonych skarżącemu przez znajomych nie jest w stanie wskazać wysokości ich dochodów oraz wysokości ponoszonych wydatków. Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa K. J. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. K. J. wskazał wprawdzie, iż mieszka u przyjaciół w N., którzy pokrywają wszelkie koszty bieżącego utrzymania, niemniej jednak nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego. Faktycznie zatem nie wiadomo jakie skarżący ponosi wydatki. Ponadto pomimo, że skarżący uzyskuje aktualnie jedynie dochód z pracy dorywczej w wysokości 200 Euro nie wykazał, aby posiadał jakieś zadłużenie, choćby w stosunku do wskazanych we wniosku przyjaciół. Zasady logicznego myślenia oraz doświadczenie życiowe wskazuje, iż mało prawdopodobnych jest, aby skarżący praktycznie w całości był utrzymywany przez przyjaciół, u których mieszka i nie prowadził z nimi wspólnego gospodarstwa. W tych okolicznościach należy wskazać, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy, bowiem jego oświadczenia w zakresie braku ponoszonych wydatków oraz uzyskiwanego dochodu są niewiarygodne. Powyższe okoliczności prowadzą również do wniosku, iż K. J. bądź to nie wskazał rzeczywistych kwot osiąganych przez jego dochodów czy ponoszonych wydatków, bądź posiadane środki przeznacza na cele, którym nie sposób przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami postępowania sądowego. Przedstawione zatem okoliczności odnośnie dochodów skarżącego oraz jego wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Powyższe okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenia przede wszystkim w zakresie wysokości osiąganego dochodu, nieponoszenia żadnych wydatków oraz okoliczności bycia w całości na utrzymania przyjaciół nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Nadto opłacenie kosztów pełnomocnika z wyboru z góry wskazuje, iż skarżący mógł również przewidzieć ewentualne powstanie kosztów sądowych w sprawie i zostawić na ten cel środki finansowe. Końcowo należy bowiem jeszcze wskazać, iż zapobiegliwości i przezorności w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów – także sądowych (postanowienie NSA z 9.07.2008 r., sygn. I FZ 256/08, LEX nr 494324). Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 i 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.