I SA/Bk 549/09

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału I: Tomasz Oleksicki, po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego w sprawie ze skargi A. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne okresy rozliczeniowe od stycznia do grudnia [...] roku p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego. A. S. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie doradcy podatkowego podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką K. S., synem A. S. ([...] lat) oraz córką S. S. ([...] lat). Wnioskodawca osiąga dochód z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej - firma "S.". Osiągany dochód jest niejednolity, jego wysokość zmienia się w zależności od miesiąca. W [...] 2009 r. przedsiębiorstwo prowadzone przez skarżącego poniosło stratę w wysokości 49.858,55 zł (przy przychodzie 99.706,01 zł), w [...] firma ta osiągnęła zysk w kwocie 26.497,77 zł. Natomiast we [...] 2009 r. prowadzona działalność gospodarcza ponownie przyniosła stratę w wysokości 15.046,50 zł. Wydatki miesięczne rodziny wynoszą łącznie około 2.500 zł w tym opłaty za: czynsz, prąd, wywóz śmieci, wodę, wyżywienie. W skład majątku skarżącego wchodzi: mieszkanie o powierzchni [...] m² (współwłasność małżeńska), działka o powierzchni [...] m² (współwłasność z siostrą A. K.) oraz samochody osobowe marki S. [...] rok prod. [...] i M. [...] rok prod. [...]. Skarżący nie posiada zgromadzonych oszczędności (k. 35-37). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 11 stycznia 2010 r. (k. 41) A. S. wyszczególnił dodatkowe wydatki rodziny w tym: czynsz za mieszkanie - 334,34 zł oraz koszty eksploatacji samochodu około 400 zł, zaznaczając, iż koszty miesięcznego utrzymania rodziny wynoszą około 1.600 zł. K. S. i pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym dzieci nie posiadają odrębnego majątku, oszczędności i przedmiotów wartościowych. K. S. nie jest zarejestrowana w urzędzie pracy, nie otrzymuje zasiłku dla bezrobotnych. Dochód osiągnięty z tytułu prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej wyniósł w 2009 r. 29.211,11 zł (k. 43). Do akt sprawy A. S. dołączył: rozliczenia księgowe za 2009 r. przedsiębiorstw: "S." oraz stacji paliw "M." (k. 50 - 51).; polisę PZU – ubezpieczenie posiadanego samochodu S. [...] (k. 49); wyciągi z rachunków bankowych za okres [...] – [...] 2009 r. (k. 44 – 48). Na wstępie należy odnieść się do wniosku A. S. w części dotyczącej ustanowienia doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 246 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. W sprawie niniejszej (jak wynika z treści pism procesowym znajdujących się w aktach sprawy) skarżący jest już reprezentowany przez doradcę podatkowego M. T. Pełnomocnictwo z dnia [...] kwietnia 2009 r. zostało złożone do akt niniejszej sprawy i nie zostało odwołane (k. 32). W świetle brzmienia art. 246 § 3 cytowanej ustawy pozostawanie przez stronę w stosunku prawnym z profesjonalnym pełnomocnikiem, wyklucza pozytywne rozpatrzenie wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego, niezależnie od rzeczywistych możliwości finansowych wnioskodawcy. Mając zatem na uwadze fakt, że skarżący ma już w sprawie ustanowionego doradcę podatkowego należało odmówić przyznania prawa pomocy w tym zakresie na mocy art. 246 § 3 w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, o czym orzeczono w sentencji (vide: postanowienia NSA z dnia 27 maja 2008 roku, sygn. akt I FZ 160/08 i z dnia 24 stycznia 2008 roku, sygn. akt I GZ 228/07). Rozpoznaniu podlega natomiast wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu A. S. wykazał, iż jedynym źródłem miesięcznego utrzymania czteroosobowej rodziny pozostaje dochód uzyskiwany tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Skarżący prowadzi dwa przedsiębiorstwa tj. "S." z siedzibą przy ul. K. [...] [...] m. [...], [...] w B. (sprzedaż hurtowa, detaliczna oraz sprzedaż prowadzona poza siecią sklepową) oraz stację paliw "M." w P. gm. Z. W 2009 r. przychód z tytułu prowadzenia przedsiębiorstwa "S." wyniósł 1.244.126,26 zł przy uzyskanym dochodzie 72.644,04 zł (k. 50). Stacja paliw "M." w P. nie osiągnęła w tym samym okresie przychodu wykazując stratę w wysokości 43.432,93 zł (k. 51). Wykazane wydatki miesięczne rodziny wynoszą od 1.600 zł do około 2.500 zł (k. 35 i k. 43). Majątek rodzin stanowi: mieszkanie o powierzchni [...] m² (współwłasność małżeńska), działka o powierzchni [...] m² (współwłasność z siostrą A. K.) oraz samochody osobowe marki S. [...] rok prod. [...] i M. [...] rok prod. [...]. Wnioskodawca nie posiada zgromadzonych oszczędności. W tym miejscu należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna A. S. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie ograniczają się do uiszczenia wpisu w kwocie 464 zł (k. 2). Analizując sytuację majątkową wnioskodawcy wzięto również pod uwagę, iż aktualnie jest on również zobowiązany do uiszczenia trzech wpisów sądowych w sprawach sygn. akt I SA/Bk 546/09, I SA/Bk 547/09 oraz I SA/Bk 448/09 w łącznej wysokości 4.326 zł. U podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legła przede wszystkim wysokość przychodu uzyskanego przez skarżącego w 2009 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (przedsiębiorstwo "S.") tj. 1.224.126,26 zł. Jest to znaczna kwota świadcząca o dużym potencjale finansowym wnioskodawcy nawet biorąc pod uwagę, że po odliczeniu kosztów uzyskania przychodu dochód z tego tytułu wyniósł 72.644,04 zł. Stacja Paliw "M." w P. działająca od [...] 2009 r. (jak wynika z dołączonego rozliczenia będąca w fazie organizacji) osiągnęła stratę w wysokości 43.432,93 zł (k. 51). W całkowitym rozliczeniu (strata poniesiona przez stację paliw "M." w P. i dochód firmy "S.") A. S. za rok 2009 osiągnął zysk w kwocie 29.211,11 zł. Zgodnie z poglądem przyjętym w orzecznictwie i doktrynie strona prowadząca działalność gospodarczą powinna wykazać się szczególną zapobiegliwością i przezornością w zakresie finansowania udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym w związku z prowadzoną przez siebie działalnością gospodarczą, gdyż wiąże się ona ze swej istoty, z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym ponoszenia kosztów sądowych (vide: T. Woś i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s. 632; postanowienie NSA z dnia 06 października 2004 r. sygn. akt GZ 71/2004, publ. ONSAiWSA 2005/1/8 ). Dodatkowo Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 24 czerwca 2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Ponadto w postanowieniu z dnia 13 czerwca 2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771). Powyższe okoliczności, a w szczególności wysokość osiąganego dochodu, oraz uruchomienie kolejnej działalności gospodarczej (stacja paliw "M" w P.), w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej skarżącego i wyszczególnionymi wydatkami nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.