I SPP/Bk 7/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Andrzej Melezini (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 25 marca 2020 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu L. Sp. z o.o. w W. od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 24 lutego 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi L. Sp. z o.o. w W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] listopada 2019 r. Nr [...] w przedmiocie wymierzenia kary pieniężnej z tytułu urządzania gier hazardowych bez koncesji p o s t a n a w i a: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie L. spółka z o.o. w W. złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżąca spółka nie dysponuje środkami pozwalającymi na poniesienie kosztów sądowych. Zgodnie z danymi zawartymi we wniosku, wysokość kapitału zakładowego, majątku lub środków finansowych spółki wynosi 5.000 zł, natomiast wartość środków trwałych wnioskodawcy za ostatni rok wynosi 0,00 zł. Za rok 2018 spółka osiągnęła zysk bilansowy w wysokości 26.874,08 zł. Na rachunku bankowym spółka ma debet w kwocie 554,45 zł (stan na dzień 31 stycznia 2020 r.). Ponadto, przedsiębiorstwo posiada w kasie kwotę 3.416,41 zł. Na dzień 31 grudnia 2019 r. spółka osiągnęła dochód w wysokości 30.820,33 zł, jej zobowiązania wynosiły 4.544,86 zł zaś należności na tą datę to 3.000 zł. Dnia 27 listopada 2019 r. nastąpiło zajęcie rachunku bankowego spółki, dochodzone należności opiewają na kwotę 884.448,82 zł. Przychody spółki w 2019 r. za okres od stycznia do listopada 2019 r. stanowiły: środki pieniężne z podstawowej działalności - 1.559.954,77 zł oraz środki pieniężne wynikające z kar umownych – 1.077.200 zł. Koszty spółki w 2019 r., w tym samym okresie wynosiły: wynagrodzenia – 871.178,55 zł, pozostałe - 1.696.855,73 zł (k. 62 – 65, k. 3). Do wniosku skarżąca spółka dołączyła: zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i innej wierzytelności z 27 listopada 2019 r. oraz tytuły wykonawcze, wniosek o zwolnienie spod zajęcia rachunku, bilans na 30 listopada 2019 r., rachunek zysków i strat za okres od 1 stycznia 2019 r. do 30 listopada 2019 r., bilans i rachunek zysków i strat, wprowadzenie do sprawozdania finansowego wraz z dodatkowymi informacjami, zeznanie podatkowe za 2018 r., dokumentację finansową za 2017 r., deklaracje dla podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2019 r. z wyłączeniem grudnia 2019 r. Postanowieniem z 24 lutego 2020 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu wskazał, że biorąc pod uwagę treść przedłożonych przez spółkę dokumentów obrazujących jej sytuację finansową nie sposób stwierdzić, że spółka nie ma możliwości wyłożenia środków niezbędnych na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie wynoszą 2.000 zł. Referendarz zauważył, że spółka nadal prowadzi działalność w znacznych rozmiarach, o czym świadczy przychód na 30 listopada 2019 r. w kwocie 1.268.255,92 zł, a skarżące przedsiębiorstwo na 31 grudnia 2019 r. osiągnęło dodatni wynik finansowy tj. dochód w wysokości 30.820,33 zł. W opinii referendarza kwoty te dają podstawę do stwierdzenia, że spółka może również ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego, mimo braku środków na kontach bankowych i ich zajęcia na podstawie tytułów wykonawczych. Spółka wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu wskazała, że tylko upływ czasu dzieli ją od niewypłacalności w rozumieniu art. 11 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498 ze zm., dalej jako: "u.p.a."). Dołączyła kserokopię decyzji Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu z [...] grudnia 2019 r., nr [...], podnosząc, że na spółce ciążą zobowiązania do zapłaty kar pieniężnych w łącznej wysokości 16.500.000 zł oraz zaległość z tytułu podatku VAT w kwocie 31.117 zł. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, zważył co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie zauważyć należy, że WSA w Białymstoku orzekał już w analogicznej sprawie skarżącej. Sąd postanowieniem z 18 lutego 2020 r., sygn. I SPP/Bk 98/19, rozpoznał sprzeciw spółki od postanowienia referendarza z 21 stycznia 2020 r., utrzymując w mocy rozstrzygnięcie odmawiające jej przyznania prawa pomocy. Zgodnie z art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako: "p.p.s.a."), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3). Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. osobie prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym - gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Dodatkowo zauważyć należy, że przyznanie prawa pomocy osobom prawnym i innym jednostkom organizacyjnym, przy spełnianiu przesłanek przewidzianych w przepisie art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a., nie ma charakteru bezwzględnego. Sąd bowiem może, a nie musi, przyznać taką pomoc, w sytuacji gdy w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem stronom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zawarta w przepisach p.p.s.a. regulacja prawa pomocy stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o przyznanie prawa pomocy uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżąca spółka nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Jak wynika bowiem z przedstawionych danych za rok 2018 - spółka osiągnęła zysk w kwocie 26.874,08 zł, natomiast w 2019 r. (miesiące styczeń – listopad) osiągnęła stratę 277.136,42 zł, ale nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej oraz nie wszczęła postępowania upadłościowego czy naprawczego, z powodu ewentualnego braku płynności finansowej. Sąd w pełni podziela ustalenia faktyczne dotyczące stanu majątkowego spółki poczynione przez referendarza sądowego, zawarte w zaskarżonym postanowieniu, tj., że okoliczność uzyskania straty z działalności za ostatni rok obrotowy nie jest okolicznością, z powodu której należy przyznać skarżącej prawo pomocy. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r., sygn., I FZ 260/08 (powoływane orzeczenia dostępne w CBOSA, http://orzeczenia.nsa.gov.pl) strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych (zob. też postanowienie NSA z 1 sierpnia 2013 r., sygn. I FZ 327/13). Należy zwrócić uwagę, że to w głównej mierze przychody obrazują rozmiar prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i jego zdolność finansową. Z nadesłanych natomiast dokumentów wynika, że skarżąca nie zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Dodać przy tym należy, że miarodajną dla oceny zdolności płatniczych osób prowadzących działalność gospodarczą nie jest kategoria "dochodu" a "przychodu" (por. postanowienie NSA z 7 lutego 2012 r., sygn. I FZ 549/11). Jak słusznie zauważył starszy referendarz sądowy, z przedstawionych przez spółkę dokumentów wynika, że w 2018 r. posiadała przychody na poziomie 1.254.745,94 zł, zaś przychody na 30 listopada 2019 r. wynosiły 1.268.255,92 zł. Spółka nie posiada żadnych środków trwałych. Przychody spółki w 2019 r. za okres od stycznia do listopada 2019 r. były następujące: środki pieniężne z podstawowej działalności - 1.559.954,77 zł, zaś środki pieniężne wynikające z kar umownych – 1.077.200 zł. Koszty spółki w tym samym okresie wynosiły: wynagrodzenia – 871.178,55 zł, pozostałe - 1.696.855,73 zł. Na 31 grudnia 2019 r. spółka osiągnęła dochód w wysokości 30.820,33 zł, jej zobowiązania wynosiły 4.544,86 zł, zaś należności w tej same dacie 3.000 zł, przy stanie kasy przedsiębiorstwa 3.416,41 zł. Sąd zgadza się z opinią referendarza, że powyższe dane potwierdzają okoliczność, że strona nadal prowadzi działalność gospodarczą znacznych rozmiarów, (vide: przychód na 30 listopada 2019 r. w kwocie 1.268.255,92 zł, dodatni wynik finansowy na 31 grudnia 2019 r. w wysokości 30.820,33 zł). Kwoty te dają podstawę do stwierdzenia, że spółka może ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego, mimo braku środków na kontach bankowych i ich zajęcia na podstawie tytułów wykonawczych. Podkreślić w tym miejscu należy, że spółka wiedząc, że zostały wobec niej wszczęte postępowania kontrolne, powinna liczyć się z koniecznością gromadzenia środków na ewentualne przyszłe spory sądowe. W odniesieniu do przedsiębiorcy istotne jest np. czy mógł (i powinien) gromadzić wcześniej środki na partycypowanie w kosztach postępowań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Analizując sytuację majątkową wnioskującej strony, należy również zauważyć, że pomimo akcentowanej w sprzeciwie groźby niewypłacalności, w istocie nie zostało wszczęte wobec spółki postępowanie upadłościowe czy też naprawcze. W doktrynie wskazuje się, że dla określenia, czy dłużnik jest niewypłacalny, nieistotne jest, czy nie wykonuje wszystkich zobowiązań pieniężnych, czy też tylko niektórych z nich. Nieistotny też jest rozmiar niewykonywanych przez dłużnika zobowiązań. Skoro zatem, w odniesieniu do strony skarżącej nie zainicjowano wymienionych wyżej postępowań, nie można mówić o występowaniu przesłanki niewypłacalności. Nieodnoszący skutku jest w kontekście powyższego także argument skarżącej, że jedynie "upływ czasu" dzieli ją od niewypłacalności, o której mowa w art. 11 ust. 2 u.p.a. Jak podnosi się natomiast w orzecznictwie sądów administracyjnych, przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r., sygn. I OZ 208/08). Mając na uwadze powyższe okoliczności, na podstawie art. 260 § 1 i 2 w zw. z art. 245 § 3 oraz art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.