II SA/Bk 1000/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 kwietnia 2013 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] października 2012 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego i odmowy umorzenia odsetek z tytułu wypłaconych K. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego 1. oddala skargę; 2. przyznaje radcy prawnemu W. W. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego D. K. wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2012 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 17 pkt 1 kpa oraz art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. nr 192, poz.1378 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. w dniu [...] września 2012 r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu – D. K. w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 3.033,40 zł i odmowy umorzenia odsetek w kwocie 639,98 zł z tytułu wypłaconych K. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Postępowanie w sprawie został wszczęte na wniosek dłużnika alimentacyjnego – D. K., który pismem z dnia 2 sierpnia 2012 r. zwrócił się z prośbą o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami, argumentując ją trudną sytuacją finansową i zdrowotną. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego organ I instancji ustalił, że D. K. jest osobą rozwiedzioną i prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w mieszkaniu, którego głównym najemcą jest jego ojczym, prowadzący odrębne gospodarstwo domowe. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Od dnia 2 sierpnia 2010 r. jest zarejestrowany w PUP w B. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. W miesiącu czerwcu 2012 r. uzyskał środki pieniężne ze zbierania i sprzedaży grzybów w wysokości 60,00 zł. Może także liczyć na wsparcie ojczyma w zabezpieczeniu podstawowych potrzeb bytowych. Nie posiada nieruchomości, ruchomości, zasobów pieniężnych oraz przedmiotów wartościowych. Oświadczył, że jest posiadaczem mieszkania czynszowego przy ul. K. w B., które zajęła była żona (wymieniła zamki). D. K. cierpi na nerwicę i depresję, będące konsekwencją nieprawidłowych relacji z byłą żoną. W przeszłości, z uwagi na próbę samobójczą, przebywał w szpitalu (28 września 2010 r. – 26 października 2010 r. oraz 21 listopada 2010 r. – 26 listopada 2010 r.). Nie legitymuje się orzeczonym stopniem niepełnosprawności. Nie ponosi wydatków na lekarstwa. Mając na uwadze powyższe okoliczności organ I instancji nie uwzględnił wniosku. W motywach rozstrzygnięcia podał, że sama trudna sytuacja materialna danej osoby nie uzasadnia konieczności umorzenia kwoty zaległych zobowiązań. Jest to możliwe dopiero wówczas, gdy sytuacja taka będzie szczególna i to na tle innych osób zobowiązanych do zwrotu należności dłużników alimentacyjnych, a nie względem wszystkich innych osób i rodzin. Przy ustalaniu możliwości zarobkowych i majątkowych należy brać pod uwagę nie tylko zarobki i dochody rzeczywiście uzyskiwane lecz i te, które osoba zobowiązana do alimentacji może i powinna uzyskiwać przy dołożeniu należytej staranności oraz stosownie do swoich sił umysłowych i fizycznych. Zobowiązany jest w wieku aktywności zawodowej. Stan zdrowia nie kwalifikuje go do uzyskania renty. Posiada staż pracy i doświadczenie zawodowe. Zatem nie występują żadne obiektywne powody, które eliminowałyby go rynku pracy. Wnioskodawca nie korzysta ze świadczeń o charakterze socjalnym. Nie ma innych osób na utrzymaniu. Należy do grona osób prowadzących jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie ponosi żadnych wydatków związanych z użytkowaniem mieszkania. Sytuacja dochodowa, a przy tym brak wystarczających zasobów materialnych i pieniężnych, nie wypełniają dyspozycji art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Występowanie tych okoliczności nie świadczy o wyjątkowości sytuacji D. K. i nie może stanowić przesłanki do uwolnienia go od obowiązku zwrotu należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dziecka. Organ podkreślił, że obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko wówczas, gdy ich sytuacja materialna jest dobra, ale także gdy są oni niezamożni lub wręcz ubodzy. Od powyższej decyzji odwołanie złożył dłużnik alimentacyjny – D. K. Podniósł kwestię bezprawności egzekucji i obarczył winą byłą żonę za swoją obecną sytuację. Opisał dokonywane wpłaty i potrącenia na poczet alimentów z zakładu pracy. Podał, że 4 czerwca 2010 r. podjął próbę samobójczą, ponieważ został wyrzucony z mieszkania i pozbawiony godności człowieka. Do odwołania dołączył dowody wpłaty alimentów i pisma komornika z 11 grudnia 2009 r., 12 listopada 2009 r. i 17 marca 2010 r. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję I – instancyjną i podał, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje możliwość umorzenia przez organ należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z ustawowymi odsetkami w całości lub w części. Orzekanie w takich sprawach opiera się na uznaniu administracyjnym. Decyzje należące do sfery uznania administracyjnego zobowiązują organy do dokładnego zebrania materiału dowodowego w celu ustalenia i przedstawienia sytuacji wnioskodawcy oraz jasnego wyrażenia swojego stanowiska w uzasadnieniu decyzji. Organ odwoławczy po dokonaniu oceny sytuacji dochodowej i rodzinnej wnioskodawcy podzielił stanowisko organu I instancji, że w sprawie nie zachodzą przesłanki do odstąpienia od realizacji wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ wyjaśnił, że podnoszone kwestie konfliktu z byłą żoną i obciążania się wzajemnie winami leży poza przedmiotem tego postępowania. Zdaniem organu strona, winna liczyć się z tym, że w przypadku braku regularnych i pełnych wpłat na alimenty na obie córki, byłe żony zwrócą się w tej sprawie do komornika, a następnie do funduszu alimentacyjnego o zastępczą wypłatę należnych im kwot na dzieci. Przedmiotem niniejszej sprawy jest kwestia umorzenia zobowiązania wynikającego z decyzji wydanej w dniu 22 sierpnia 2011 r. za okres od 1 października 2010 r. do 31 maja 2011 r. Opisane w odwołaniu przelewy dokonywane na poczet alimentów oraz przedłożone kopie dowodów wpłat dotyczą okresu od marca 2009 do maja 2010, czyli nie okresu za który odwołujący się jest zobowiązany do zwrotu alimentów. Decyzję tę do sądu administracyjnego zaskarżył D. K. W uzasadnieniu skargi w 44 punktach opisał swoją sytuację oraz różne postępowania przed sądami powszechnymi i komornikiem. Do skargi dołączono 42 kserokopie różnych dokumentów. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie organów orzekających w sprawie, przedstawiona przez skarżącego sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Sąd podziela to stanowisko. Podać należy, że ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, iż dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w wyroku z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864). W cytowanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawy ustawodawca przewidział uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 kpa. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Jak już wyżej wskazano przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (tak NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji materialnej i życiowej skarżącego. Słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący jest osobą bezrobotną, zgłaszającą problemy zdrowotne w postaci depresji i nerwicy (niedołączając zaświadczeń lekarskich), nieposiadającą majątku nieruchomego i wartościowych ruchomości, to jednak z uwagi na posiadany zawód – ślusarz, wiek – 46 lat oraz nieposiadanie żadnych osób na utrzymaniu ma szansę na poprawę swojej sytuacji dochodowej. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem i fakt posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji D. K. wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna. Należy mieć jednak na względzie to, że umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę oddalono. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu radcy prawnemu, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 ww. ustawy oraz przepisów § 2 ust. 3, § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.). Obejmują one opłatę za czynności radcy prawnego w kwocie 240 zł powiększoną o należny podatek od towarów i usług, wyliczony według 23% stawki w kwocie 55,20 zł.