II SA/Bk 102/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 16 kwietnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. We wniosku z dnia [...] września 2018 r. Z. M. zwrócił się do Prezydenta Miasta S. o umorzenie w całości należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz dzieci: A. M. i A. M. łącznie z odsetkami. Decyzją z dnia [...] października 2018 r. nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta S., Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w S., odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 13.673,55 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Od decyzji tej odwołał się Z. M. wnosząc o jej uchylenie oraz orzeczenie co do istoty sprawy przez umorzenie należności w kwocie 13.673,55 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Uzasadniając żądanie wskazał, że w ocenie organu pierwszej instancji umorzenie należności jest zgodne z jego interesem, ale nie z interesem społecznym. Odwołujący podkreślił, że w toku postępowania administracyjnego wykazał, iż jego sytuacja dochodowa i rodzinna przemawia za umorzeniem przedmiotowej należności. Podniósł, że treść art. 30 ust. 2 i 3 ustawy nie odnosi się wprost do interesu społecznego, lecz do interesu dłużnika. Nadto zarzucił, że organ pierwszej instancji nie dokonał wnikliwej oceny jego sytuacji dochodowej i rodzinnej, czym naruszył art. 7, 77 oraz 80 K.p.a. Końcowo podkreślił, że jest osobą niepełnosprawną od urodzenia, osiągającą bardzo niski dochód, wobec czego nie jest w stanie spłacić zadłużenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję i w tym zakresie orzekło w ten sposób, że: odmówiło umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 13.673,55 zł i umorzyło odsetki ustawowe za opóźnienie w wysokości 5.506,32 zł. W uzasadnieniu decyzji podano, że z dokumentacji zebranej w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, którą Kolegium uznało za wystarczającą do oceny zasadności złożonego wniosku, wynika iż Z. M. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w lokalu mieszkalnym o powierzchni ok. 43,63 m2, którego jest współwłaścicielem. Nie posiada przy tym żadnego innego majątku. Jedno ze źródeł stałego dochodu stanowi wynagrodzenie za pracę świadczoną w P.U.H. "L." Sp. j . w S., gdzie odwołujący jest zatrudniony na umowę o pracę zawartą na czas nieookreślonyw wymiarze ½ etatu na stanowisku pomocnika produkcji drzewnej. Z zaświadczenia pracodawcy wynika, że kwota wynagrodzenia jest zróżnicowana w poszczególnych miesiącach. W sierpniu 2018 r. Z. M. uzyskał, po potrąceniu alimentacyjnym w wysokości 410,00 zł, wynagrodzenie za pracę w kwocie 279,99 zł. Ponadto strona pobiera stałą rentę z tytułu niezdolności do pracy, której wysokość, po odliczeniu zaliczki na podatek i ubezpieczenie oraz potrącenia komorniczego, w okresie od [...] czerwca 2018 r. do [...] sierpnia 2018 r. wyniosła 462,06 zł. Ostatnim ze źródeł dochodu jest zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153,00 zł miesięcznie przyznany bezterminowo. Strona nie ma na utrzymaniu innych osób. Wnioskodawca oświadczył, że z uzyskiwanego dochodu, wynoszącego po zsumowaniu ok. 953 zł miesięcznie ponosi następujące stałe wydatki: 303,86 zł - czynsz z wodą; 45,29 zł - energia elektryczna; 25,00 zł - telefon na kartę; alimenty - 676,76 zł, leczenie - 50,00 zł. Kolegium stwierdziło, że do prawda suma powyższych kwot wynosi 1.100.91 zł, niemniej jednak należy mieć na uwadze, że do dyspozycji strony zostaje ok. 424,00 zł miesięcznie, bowiem wykazane w oświadczeniu alimenty są potrącane z wynagrodzenia za pracę oraz otrzymywanej renty. Organ odwoławczy uznał, że pomimo trudnej sytuacji życiowej wnioskodawca jest w stanie podołać systematycznej spłacie. Odwołujący dysponuje stałym źródłem dochodu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma na utrzymaniu innych osób. Jest osobą stosunkowo młodą (45 lat), aktywną zawodowo. W tym stanie rzeczy, zdaniem Kolegium, nie sposób odmówić trafności argumentom Dyrektora MOPR, który stwierdził, że w rozpoznawanym przypadku nie występuje szczególna sytuacja uzasadniająca nadanie prymatu interesowi indywidualnemu nad interesem publicznym. Dlatego też w ocenie Kolegium niezasadne jest umorzenie w całości powstałego zadłużenia, czego domaga się wnioskodawca. Zdaniem organu odwoławczego inaczej rzecz się przedstawia w przypadku odsetek od powstałych należności, których wysokość na dzień wydania niniejszej decyzji, tj. [...] grudnia 2018 r. wynosi 5.506,32 zł (co organ odwoławczy ustalił z urzędu). Wziąwszy pod uwagę cel, jak również charakter odsetek za opóźnienie oraz stan zdrowia odwołującego, Kolegium uznało zasadnym udzielenie tego rodzaju ulgi. Podkreślono, że Z. M. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym na stałe, z czego należy wyciągnąć wniosek, że stan jego zdrowia jakkolwiek pozwala na podjęcie pracy zarobkowej nie rokuje poprawy. Z przedłożonych do wniosku fragmentów dokumentacji medycznej wynika m.in., że odwołujący od 3 roku życia choruje na padaczkę, cierpi z powodu niedowładu kończyn dolnych, zespołu psychoorganicznego z zaburzeniami nastroju w przebiegu upośledzenia umysłowego (karta informacyjna leczenia szpitalnego w styczniu 2018 r.). Wszystkie dołączone dokumenty świadczą o tym, że Z. M. wymaga częściowej pomocy innych osób w celu pełnienia ról społecznych oraz zatrudnienia w warunkach pracy chronionej. Nadto z opinii psychologicznej wynika, że w sytuacjach trudnych emocjonalnie reaguje lękiem tudzież depresją, przejawia napięcie emocjonalne i stres z którym niełatwo sobie radzi. Poza sporem pozostaje, że trudna sytuacja dochodowa nie pozwala stronie jednorazowo spłacić zadłużenia. Faktu tego nie neguje również organ pierwszej instancji. Od powstałej należności stale naliczane są odsetki, w związku z czym ich łączna kwota systematycznie wzrasta. Odsetki będące niejako ubocznym, pochodnym świadczeniem mają na celu, już przez sam fakt ich naliczania od należności głównej, zmobilizowanie dłużnika do jak najszybszego zaspokojenia wierzyciela. Ponadto, stanowią swoistą sankcję za brak spłaty należności w określonym terminie. Kolegium biorąc pod uwagę, w szczególności trudną sytuację zdrowotną wnioskodawcy nie widzi powodu, by dodatkowo obciążać go finansowo za zdarzenie, za które obiektywnie odpowiedzialności nie ponosi. Nie jest on bowiem w stanie własnym staraniem wyeliminować przyczyny niepełnosprawności, czy też w krótkim czasie podjąć lepiej płatnej pracy, a co za tym idzie zaspokoić organ właściwy wierzyciela i w konsekwencji uniknąć ujemnych następstw w postaci miesięcznie naliczanych odsetek, będących sankcją za niezawinione opóźnienie. Jednorazowe umorzenie odsetek zasadniczo nie wpłynie na poprawę sytuacji dochodowej strony, bowiem należność główną odwołujący nadal będzie zobligowany spłacić, nie wyeliminuje na przyszłość sankcji, o której była wyżej mowa, jednakże udzielenie owej ulgi podyktowane jest względami celowościowymi w sytuacji zaistnienia przesłanki nieobciążania wnioskodawcy odsetkami za opóźnienie i pozwoli pogodzić interes indywidualny z interesem społecznym. Ulga ta spowoduje także ten skutek, że łączne zadłużenie Z. M. zmniejszy się, nie powodując zarazem u dłużnika alimentacyjnego przekonania, że państwo przejmuje odpowiedzialność za zobowiązania alimentacyjne obywateli względem własnych dzieci, wyręczając w łożeniu na ich utrzymanie w sytuacji, gdy rodzic z jakiejkolwiek przyczyny nie wywiązuje się z tego obowiązku, a następnie nie upomina się o wypłacone zamiast rodzica świadczenia, ewentualnie w sposób arbitralny umarza zadłużenie z tego tytułu. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego wniósł Z. M. zaskarżając ją w części odmawiającej umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w kwocie 13.673,55 zł. Skarżący wniósł o uchylenie decyzji w zaskarżonej części i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu skarżący podniósł, że skoro organ uznał za uzasadnione umorzenie odsetek, które są świadczeniem ubocznym, to tym bardziej powinien umorzyć świadczenie główne. Zdaniem skarżącego jego sytuacja dochodowa i rodzinna przemawia za zastosowaniem art. 30 ust. 2 ustawy, co przyznał sam organ umarzając odsetki. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego. Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2018 r., poz. 554 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa), organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który to przepis przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (vide: wyrok WSA w Poznaniu z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864). W cytowanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawodawca przewidział uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Jak już wyżej wskazano przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (vide: NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Jak wynika z akt sprawy skarżący dysponuje stałym źródłem dochodu, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, nie ma na utrzymaniu innych osób. Jest osobą stosunkowo młodą (45 lat) i aktywną zawodowo. Mając na względzie powyższe, podzielić należy pogląd organów obu instancji, że wskazywane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania skarżącego umorzenia przedmiotowych należności w całości. W ocenie Sądu organy trafnie przyjęły, że nie są to przesłanki pozwalające na wyjątkowe potraktowanie skarżącego i dające podstawę do całkowitego zwolnienia go z zobowiązania. Skarżący posiada bowiem stały dochód oraz możliwości wsparcia ze środków pomocy społecznej. Jednocześnie przy podejmowaniu kontrolowanego orzeczenia, organy uwzględniły stan zdrowia skarżącego, który umożliwia mu pracę zawodową w określonym zakresie. Powyższe zadecydowało o umorzeniu odsetek. Reasumując stwierdzić należy, że sytuacja dochodowa i zdrowotna skarżącego została w pełni uwzględniona przy rozpatrywaniu przesłanek stanowiących podstawę umorzenia, jednakże wybór rozstrzygnięcia po dokonaniu jej analizy, jak już wyżej wskazano, należy ostatecznie do organu administracji, który w rozpatrywanej sprawie przedstawił swoje stanowisko w sposób wyczerpujący i logiczny. Ponadto należy mieć na uwadze fakt, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie, zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi, powinny być interpretowane w sposób ścisły a nie rozszerzający. W związku z tym umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Wskazywane przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych. Końcowo pouczyć należy skarżącego, że odmowa umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego nie przekreśla jego prawa do ubiegania się o umorzenie tych należności w przyszłości. Nadto na wniosek skarżącego organ może odroczyć termin spłaty zobowiązania lub ustanowić spłatę zobowiązania w ratach uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, na postawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. -Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), skarga podlega oddaleniu.