II SA/Bk 113/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Jacek Pruszyński,, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Anna Makal, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 26 kwietnia 2012 r. sprawy ze skargi Biura Usługowo-Handlowego USŁUGI TRANSPORTOWE P. M. w I. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] grudnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymiaru kary pieniężnej oddala skargę. Zaskarżoną do Sądu decyzją z [...] grudnia 2011 r. nr [...] Dyrektor Izby Celnej w B. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Celnego w S. z [...] października 2011 r. nr [...] wydaną w przedmiocie nałożenia na P. M., Biuro Handlowo-Usługowe w I. (dalej również jako skarżący) kary pieniężnej w kwocie 8.000 zł za wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji. Z akt sprawy wynika, że [...] sierpnia 2011 r. w miejscowości B. na drodze krajowej nr 8 funkcjonariusze celni dokonali kontroli dokumentów związanych z wykonywaniem międzynarodowego przewozu drogowego rzeczy środkiem transportowym marki MERCEDES-BENZ o numerze rejestracyjnym [...]. Skarżący okazał do kontroli m.in. wypis z licencji nr [...] na wykonywanie międzynarodowego zarobkowego przewozu drogowego rzeczy oraz międzynarodowy list przewozowy nr [...]. W trakcie kontroli, na podstawie danych zawartych w bazie informatycznej Biura Obsługi Transportu Międzynarodowego ustalono, że kontrolowany pojazd nie został przez przedsiębiorcę zgłoszony do licencji na wykonywanie międzynarodowego transportu drogowego. Podczas prowadzonego postępowania Naczelnik Urzędu Celnego w S. uzyskał z kolei informację, iż ww. pojazd został zgłoszony do licencji nr [...] w dniu 13 września 2011 r. Skarżący wyjaśniał, że [...] sierpnia 2011 r. wykonywał transport z Litwy samochodem zastępczym o numerze rejestracyjnym [...] w zastępstwie uszkodzonego i niezdolnego do jazdy samochodu o numerze rejestracyjnym [...], który był zgłoszony do licencji. Pojazd o numerze rejestracyjnym [...] został zgłoszony do licencji ok. [...] sierpnia 2011 r. Ponadto skarżący wskazał, iż wykonywany [...] sierpnia 2011 r. transport był pojedynczy, niezarobkowy i na potrzeby własne. Dotrzymał także obowiązek zgłoszenia zmian w terminie 14 dni od ich powstania do organu wydającego licencję. Decyzją z [...] października 2011 r. Naczelnik Urzędu Celnego w S. nałożył na skarżącego karę pieniężną za wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał m.in. art. 8, art. 14 ust. 1, art. 92 ust. 1 i 4, art. 93 ust. 1, 3, 4 i 7 ustawy z 6 września 2001 r. o transporcie drogowym, Dz. U. z 2007 r. Nr 125, poz. 874 ze zm. (dalej w skrócie: "u.t.d.") oraz załącznik do tej ustawy (l.p. 1.2). Rozpatrując odwołanie, Dyrektor Izby Celnej zwrócił uwagę, że u.t.d. szczegółowo określa zasady podejmowania i wykonywania transportu drogowego. Ubiegając się o udzielenie licencji przedsiębiorca do pisemnego wniosku musi dołączyć m.in. wykaz pojazdów samochodowych wraz z kserokopiami krajowych dokumentów dopuszczających pojazd do ruchu, a w przypadku gdy przedsiębiorca nie jest właścicielem tych pojazdów, również dokument potwierdzający prawo do dysponowania nimi (art. 8 ust. 3 pkt 8 u.t.d.). Zgodnie z przepisem art. 14 u.t.d. przewoźnik drogowy jest obowiązany zgłaszać na piśmie organowi, który udzielił licencji, wszelkie zmiany danych, o których mowa w art. 8, a więc także zmianę pojazdów, którymi transport drogowy jest wykonywany. Organ zauważył, że celem u.t.d. było uporządkowanie i ujednolicenie zasad wykonywania transportu i określenie nadzoru nad jego wykonywaniem tak, aby transport ten odbywał się na zasadach i w warunkach zapewniających bezpieczeństwo wszystkich uczestników ruchu. Gwarantem takiego bezpieczeństwa jest m.in. wykonywanie transportu drogowego dopuszczonymi do ruchu pojazdami. Aby uprawnione organy miały nadzór nad tym, jakimi pojazdami wykonywany jest transport, wprowadzono obowiązek dokumentowania dopuszczenia pojazdu do ruchu. Przedsiębiorca obowiązany jest czynić to zarówno ubiegając się o licencję, jak i przy każdej zmianie pojazdu. Tylko wtedy nadzór w tym zakresie może być realny. Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych (wyroki NSA z 15 maja 2008 r. sygn. akt II GSK 113/08 i z 16 września 2010 r. sygn. akt II GSK 780/09; wyrok WSA w Białymstoku z 25 marca 2010 r. sygn. akt II SA/Bk 55/10) borgan podniósł, że transport drogowy powinien być wykonywany nie tylko przy użyciu tej samej liczby, ale także tych samych pojazdów, które zostały zgłoszone przez przedsiębiorcę. Dopiero po otrzymaniu wypisu, bądź wypisów w liczbie odpowiadającej ilości pojazdów samochodowych określonych we wniosku o udzielenie licencji można wykonywać transport drogowy pojazdem. Nieprawidłowa jest przy tym wykładnia art. 14 ust. 1 u.t.d., stosownie do której przedsiębiorca mógłby wykonywać transport drogowy przy użyciu pojazdu samochodowego niezgłoszonego organowi, który udzielił licencji, a następnie dokonać zgłoszenia w ciągu 14 dni. Obowiązek zgłaszania pojazdu do licencji winien być realizowany przed rozpoczęciem wykonywania transportu drogowego. W związku z powyższym Dyrektor Izby Celnej potwierdził fakt wykonywania przez skarżącego transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji. Stwierdził przy tym, iż w rozpoznawanym przypadku nie zaistniały przesłanki uzasadniające zastosowanie przepisu art. 93 ust. 7 u.t.d., ponieważ stwierdzone naruszenie przepisów nie było następstwem zdarzeń lub okoliczności, których wykonujący przewóz nie mógł przewidzieć. Zdaniem organu odwoławczego awaria samochodu nie może stanowić przesłanki uzasadniającej zastosowanie tego przepisu. Nie godząc się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący złożył skargę do Sądu wnosząc "o skierowanie decyzji do ponownego rozpatrzenia". Wskazał, że transport z Litwy samochodem [...] był transportem jednostkowym wskutek okoliczności poprzedzających, których nie mógł przewidzieć. Okolicznościami takimi był wypadek właściwego samochodu o nr rej. [...] w miejscowości P. w dniu [...] sierpnia 2011 r. ok. godz. 18. Samochód uległ uszkodzeniu i wnioskiem KPP w P. został odholowany na parking. Z uwagi, iż ładunek musiał zostać dostarczony na Litwę w firmie zapadła decyzja o przeładunku na samochód o nr rej. [...]. Jednak zbiegiem okoliczności w samochodzie tym nastąpiła poważna awaria. Ostatecznie pojazdem który został wysłany w trasę był pojazd [...] i na niego przeładowano całość ładunku na Litwę. Pojazd ten przygotowywany był do wystąpienia z dodatkowym wnioskiem do posiadanej licencji. Ostatecznie wystąpiono o zmianę pojazdu w miejsce [...]. W tej sytuacji nie zwiększono ilości pojazdów z wypisami do posiadanej licencji. Pojazdem wykonano tylko dostarczenie towaru na Litwę. W chwili zatrzymania pojazdu do kontroli pojazdem odbywano powrót bezpłatny. Pojazd nie posiadał ładunku powrotnego. Pojazd był sprawny technicznie i posiadał dokument dopuszczenia do ruchu. Wstępne czynności zgłoszenia do licencji pojazdu poczyniono około [...] sierpnia 2011 r. a ostatecznie pojazd zgłoszony został do licencji [...] września 2011 r., tj. 14 dni od zaistnienia zdarzenia. Zdaniem skarżącego powyższe jest wystarczającym dowodem na zastosowanie art. 92a ust. 4 u.t.d. Ponadto zauważył, że nałożona kara za wykonywanie transportu bez wymaganej licencji różni się od kary za wykonywanie transportu pojazdem niewpisanym do licencji. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Rozstrzygnięcie sporu powstałego na tle nałożenia na skarżącego kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji wymaga przeanalizowania stosownych przepisów prawa regulujących zasady podejmowania i wykonywania transportu drogowego (w brzmieniu obowiązującym w 2011 r.). Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.t.d., podjęcie i wykonywanie transportu drogowego wymaga uzyskania odpowiedniej licencji na wykonywanie transportu drogowego. Licencji tej udziela się na pisemny wniosek przedsiębiorcy (art. 8 ust. 1 u.t.d.). Elementy, jakie powinien zawierać taki wniosek wymienione zaś zostały w art. 8 ust. 2 i 3 u.t.d. Jednym z nich jest obowiązek dołączenia do wniosku wykazu pojazdów samochodowych wraz z kserokopiami krajowych dokumentów dopuszczających pojazd do ruchu, a w przypadku gdy przedsiębiorca nie jest właścicielem tych pojazdów - również dokumentu potwierdzającego prawo do dysponowania nimi (art. 8 ust. 3 pkt 8 u.t.d.). Organ udzielający licencji wydaje jej wypis lub wypisy w liczbie odpowiadającej liczbie pojazdów samochodowych określonych we wniosku o udzielenie licencji (art. 11 ust. 3 u.t.d.). Przewoźnik drogowy jest również obowiązany zgłaszać na piśmie organowi, który udzielił licencji, wszelkie zmiany danych, o których mowa w art. 8, nie później niż w terminie 14 dni od dnia ich powstania. Jeżeli zmiany, o których mowa w ust. 1, obejmują dane zawarte w licencji, przedsiębiorca jest obowiązany wystąpić z wnioskiem o zmianę treści licencji (art. 14 ust. 1 i 2 u.t.d.). Podczas wykonywania transport drogowy kierowca pojazdu samochodowego jest obowiązany mieć przy sobie i okazywać, na żądanie uprawnionego organu kontroli m.in. wypis z licencji (art. 87 ust. 1 u.t.d.). Natomiast stosownie do treści art. 92 ust. 1 u.t.d., kto wykonuje przewóz drogowy lub inne czynności związane z tym przewozem, naruszając obowiązki lub warunki wynikające z przepisów ustawy podlega karze pieniężnej w wysokości od 50 złotych do 15.000 złotych. Wykaz naruszeń obowiązków lub warunków, o których mowa w ust. 1, oraz wysokości kar pieniężnych za poszczególne naruszenia określa załącznik do ustawy. Zgodnie z lp. 1.2 tego załącznika wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji podlega karze pieniężnej w wysokości 8.000 zł. W orzecznictwie sądów administracyjnych, na tle wymienionych przepisów prawa, wyrażono już pogląd, że transport drogowy powinien być wykonywany nie tylko przy użyciu tej samej liczby, ale także tych samych pojazdów, które zostały zgłoszone przez przedsiębiorcę w wykazie dołączonym do wniosku o udzielenie licencji na wykonywanie transportu drogowego. Przedsiębiorca posiadający licencję może w oparciu o nią wykonywać przewozy tylko pojazdami zgłoszonymi do licencji. Dopiero po otrzymaniu wypisu bądź wypisów w liczbie odpowiadającej ilości pojazdów samochodowych określonych we wniosku o udzielenie licencji lub jej zmian, a co za tym idzie po uzyskaniu potwierdzenia zgłoszenia pojazdu do licencji, przedsiębiorca może wykonywać transport drogowy danym pojazdem. Wypisy z licencji służą sprawdzeniu, czy transport drogowy nie jest wykonywany przy użyciu większej liczby pojazdów. (zob. np. wyroki NSA z 15 maja 2008 r. sygn. akt II GSK 156/08, z 16 września 2010 r. sygn. akt II GSK 780/09, z 11 maja 2011 r. sygn. akt II GSK 511/10; wyrok WSA w Białymstoku z 25 marca 2010 r. sygn. akt II SA/Bk 55/10 i z 17 lutego 2011 r. sygn. akt II SA/Bk 741/10 - dostępne w Centralne Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Orzekający w tej sprawie Sąd podziela poglądy wyrażone w przywołanych orzeczeniach i przyjmuje je jako własne. W związku z powyższym nie można zaakceptować stanowiska dopuszczającego możliwość wykonywania transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji w sytuacji, gdy następnie pojazd ten został zgłoszony w trybie art. 14 ust. 1 u.t.d. Taka wykładnia przeczyłaby istocie kary pieniężnej za wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji (lp. 1.2 załącznika do u.t.d.). Podzielić należy stanowisko, że wprowadzona w lp. 1.2 załącznika do ustawy podstawa nałożenia kary pieniężnej dotyczy wykonywania transportu pojazdem niezgłoszonym do licencji, a więc zachowania polegającego na wykonaniu, nawet jednorazowo i niezależnie od jego przyczyn, transportu drogowego przy użyciu środka transportu, o którym organ udzielający licencji nie posiada informacji, iż jest użytkowany do tego celu. Wynikający art. 14 ust. 1 ustawy 14-dniowy termin odnosi się jedynie do tych zmian, których wystąpienie nie jest powiązane z obowiązkiem ich uprzedniego zgłoszenia, zagrożonego sankcją (zob. też wyroki NSA z 15 maja 2008 r. sygn. akt II GSK 113/08, z 15 czerwca 2011 r. sygn. akt II GSK 630/10 - dostępne w Centralne Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W realiach rozpatrywanej sprawy skarżący w dniu kontroli wykonywał transport drogowy pojazdem niezgłoszonym do licencji, co jednoznacznie potwierdzają dowody zgromadzone w toku postępowania (protokół kontroli, pismo Głównego Inspektoratu Transportu Drogowego z [...] września 2011 r. informujące, że pojazd o nr rej. [...] nie został zgłoszony do licencji [...]). Późniejsze dokonanie zgłoszenia w trybie i terminie przewidzianym w art. 14 ust. 1 u.t.d. nie może sanować istniejącego w dniu kontroli stanu wykonywania przewozu drogowego z naruszeniem obowiązków lub warunków wynikające z przepisów omawianej ustawy. Zasadnie, więc nałożono na skarżącego karę pieniężną za wykonywanie transportu drogowego pojazdem niezgłoszonym do licencji w wysokości 8.000 zł (lp. 1.2. załącznika do u.t.d.). Jednocześnie organy trafnie oceniły brak przesłanki do zastosowania art. 93 ust. 7 u.t.d., który obowiązywał w dacie orzekania Przepis ten stanowi klauzulę zwalniającą podmiot wykonujący transport drogowy z odpowiedzialności administracyjnej. Z jego treści wynika, że nie stosuje się przepisów dotyczących nałożenia kary pieniężnej, jeżeli stwierdzone zostanie, że naruszenie przepisów nastąpiło wskutek zdarzeń lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W takiej sytuacji, właściwy ze względu na miejsce przeprowadzanej kontroli organ wydaje decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie nałożenia kary pieniężnej. W związku z tym, że analizowana regulacja przewiduje wyjątkową sytuację (wyjątek od zasady nałożenia kary administracyjnej), nie powinna być wykładana rozszerzająco. Możliwość uwolnienia się przedsiębiorcy od kary pieniężnej uzależniona, więc powinna być od szczególnych, nadzwyczajnych okoliczności lub zdarzeń, których nie mógł on przewidzieć. Ocena ich wystąpienia przeprowadzona zostać winna z uwzględnieniem obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy czym, ocena ta z uwagi na to, że stroną postępowania jest podmiot gospodarczy musi odbywać się przy zaostrzonych regułach. Od podmiotów prowadzących działalność gospodarczą wymaga się bowiem staranności wyższej niż przeciętna. Jednocześnie, co nie ulega wątpliwości, to rzeczą przedsiębiorcy jest wykazanie okoliczności objętych hipotezą tego przepisu. Aczkolwiek organy nie mogą być zwolnione od obowiązku podjęcia wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego sprawy i oceny przedstawionych w sprawie dowodów (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 K.p.a.). W rozpatrywanej sprawie organy trafnie wskazały, że awaria pojazdu, na którą powołuje się skarżący, nie stanowi przesłanki uzasadniającej zastosowanie art. 93 ust. 7 u.t.d. Zdaniem Sądu podmiot profesjonalnie trudniący się wykonywaniem transportu drogowego, przy zachowaniu należytej staranności powinien przewidzieć możliwość występowania tego rodzaju zdarzeń i odpowiednio wcześniej objąć zgłoszeniem do licencji na wykonywanie tego transportu zastępcze pojazdy mogące kontynuować transport drogowy w zgodzie z przepisami regulującymi zasady jego podejmowania i wykonywania. Zdaniem Sądu również wypadek, na który strona powołuje się w skardze, nie może stanowić okoliczności uzasadniającej odstąpienie od nałożenia kary pieniężnej w tej sprawie. Z twierdzeń skarżącego wynika bowiem, że ładunek z samochodu pierwotnie udającego się na Litwę, który uległ wypadkowi, został przeniesiony na samochód o nr rej. [...], tj. pojazd zgłoszony do licencji. W ten sposób transport mógł być kontynuowany zgodnie z przepisami u.t.d. Fakt, że pojazd zastępczy uległ następnie awarii nie może, co już wyżej podkreślono, uzasadniać twierdzenia, że wystąpiły zdarzenia lub okoliczności, których podmiot wykonujący przewozy nie mógł przewidzieć. W tej sytuacji, organy dysponując kompletnie zebranym materiałem dowodowym wykazały, że skarżący w dniu [...] sierpnia 2011 r. wykonywał transport drogowy pojazdem niezgłoszonym do licencji, co w konsekwencji obligowało je do nałożenia kary pieniężnej w wysokości określonej w załączniku do ustawy. Nie znajdują przy tym oparcia w zgromadzonych dowodach twierdzenia skarżącego, iż transport wykonywał niezarobkowo, na potrzeby własne. Podkreślić trzeba, że skarżący jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą w zakresie transportu drogowego towarów. Ponadto z listu przewozowego nr [...] wynika, że w ramach tej działalności wykonywał usługę transportową do kontrahenta na Litwie. Podróż powrotna, bez rozładowanego już towaru nie może oznaczać, że wykonywał przewóz drogowy niezarobkowy. Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.).