II SA/Bk 117/11

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi J. K. na decyzję P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] stycznia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie nakazu rozebrania obiektu budowlanego p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. J. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia radcy prawnego (k. 17). Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mógłby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej, z powodu trudnej sytuacji finansowej. Wnioskodawca wskazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz synem. Źródło utrzymania jego rodziny stanowią dochód uzyskiwany z gospodarstwa rolnego (dopłaty do gruntów rolnych) w wysokości 2.400 zł rocznie. W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi dom w M. oraz w B., a także nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Ponadto rodzina skarżącego posiada samochód ciężarowy z 2008 r., traktor oraz koparkę z 2004 r. W uzasadnieniu swego wniosku skarżący wskazał, iż do jego miesięcznych wydatków należy zaliczyć spłatę kredytu – 3.300 zł, opłatę za energię elektryczną – około 500 zł, opłatę za gaz – około 1.000 zl oraz leasing samochodu ciężarowego – 5.200 zł (k. 17-18). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący wskazał, iż jego rodzina aktualnie utrzymuje się z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług sprzętem budowlanym. Prowadzona przez skarżącego działalność rolnicza polega na świadczeniu usług agroturystycznych. Z działalności tej wnioskodawca w przeciągu 2 lat uzyskał łączny dochód w wysokości około 5.000 zł. Dodatkowo skarżący podkreślił, iż przedłożył do akt sprawy rachunki dotyczące bieżących wydatków, które są zmienne w różnych okresach. Obecnie rodzina wnioskodawcy spłaca: kredyt na dom w M. – 3.250 zł/m-c, kredyt w S. Ch. - 8.000 zł/12 m-cy, kredyt S. Ch. -450 zł do sierpnia 2011 r., kredyt obrotowy w K. B. na firmę – 30.000 zł, kredyt w K. B. – 1.200 zł/m-c, leasing trzyletni samochodu S. – 5.200 zł/m-c. Końcowo skarżący wskazał, iż oprócz 14-nastoletniego syna z orzeczonym stopniem niepełnosprawności ma również na utrzymaniu córkę studiującą na Uniwersytecie Jagiellońskim w K., której koszt miesięcznego utrzymania wynosi 2.500 zł oraz pełnoletniego syna w wieku 24 lat. J. K. posiada także inwentarz żywy w postaci 5 koni, zaś żona samochód osobowy fiat S., rok produkcji [...](k. 33-34). Do akt sprawy J. K. dołączył: wyciągi z rachunku bankowego z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej (k.35-46), wezwanie z dnia 12.03.2011 r. do zapłaty rachunku za gaz na łączną kwotę 1.860 zł (k. 46, 50), zamówienie z dnia 30.03.2011 r. na nową maszynę marki C. z kaucją w wysokości 25.000 zł, upomnienie z tytułu rachunku za energię elektryczną na kwotę 438,11 zł – opłacone (k. 48,51), rachunki za energię elektryczną za różne okresy i na kwoty na kwotę od 1.846,25 zł do 100,50 zł (k. 49,57,58-59,62,63-65,67-68), decyzje w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości (k. 53,60,61,69,88-89), rachunek za Canal+- 10 zł (k. 55,56), harmonogram spłat kredytu w wysokości 8.000 zł – miesięczna rata około 740 zł (k. 66), dowody wpłaty do S. B.S.A. na kwotę około 110 zł miesięcznie (k. 70-86), harmonogram spłat kredytu w S.(k. 87), zeznania roczne H. K. za 2009 r. (k. 90-95) oraz rozliczenie dochodu za remanent za styczeń – listopad 2010 r. (k. 96-97). Należy mieć na uwadze, iż prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Stanowi ono realizację uprawnień wynikających z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku (Dz.U. z 1993 roku, Nr 61, poz. 284 z późn. zm). Wskazać jednak należy, iż prawo dostępu do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. W przypadku, gdy dostęp jednostki do sądu jest ograniczony - czy to przez działanie prawa, czy faktycznie - ograniczenie tego prawa nie będzie sprzeczne ze wskazanymi wyżej przepisami Konstytucji i Konwencji, gdy ograniczenie dostępu do sądu nie narusza samej istoty tego prawa i gdy zmierza do realizacji uzasadnionego prawnie celu oraz gdy zachowana została rozsądna relacja proporcjonalności pomiędzy stosowanymi środkami a celem do realizacji, którego stosowane środki zmierzały. Stąd ograniczona ilość funduszy publicznych dostępna na udzielanie pomocy prawnej sprawia, że koniecznością systemu wymiaru sprawiedliwości jest przyjęcie procedury selekcji, a sposób, w jaki ta procedura funkcjonuje w poszczególnych sprawach, winien być pozbawiony arbitralności lub dysproporcjonalności i nie powinien rzutować na istotę prawa dostępu do sądu (vide: postanowienia WSA w Łodzi z 23.12.2008 roku, II SA/Łd 848/08, wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 lipca 2002 roku w sprawie P., C. i S. vs. Wielka Brytania nr 56547/00, LEX nr 75481). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja zwolnienia od kosztów sądowych stanowi bowiem w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego akcentuje się, iż to na stronie ciąży obowiązek udowodnienia, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy (vide: postanowienia NSA: z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05; z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04; z dnia 14 lutego 2005 r., sygn. akt FZ 760/04; z dnia 31 grudnia 2004 r., sygn. akt GZ 146/04; z dnia 19 października 2007 r., sygn. akt II FZ 498/07- nie publikowane). W rozpatrywanej sprawie sytuacja materialna J. K. uzasadnia tezę, iż jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej, które na obecnym etapie kształtują się na poziomie 500 zł (k. 2) oraz koszty ustanowienia pełnomocnika z wyboru. W złożonych oświadczeniach wnioskodawca wykazał, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz de facto trójką dzieci. Zarówno bowiem pełnoletni i bezrobotny syn pozostaje na utrzymaniu rodziny skarżącego, jak i studiująca córka, której miesięczny koszt utrzymania wynosi 2.500 zł. Źródłem utrzymania ich pięcioosobowej rodziny pozostaje głównie dochód uzyskiwany z prowadzonej przez H. K. działalności gospodarczej w zakresie świadczenia usług budowlanych oraz prowadzenia działalności agroturystycznej (około 5.000 zł w okresie 2 lat) i dopłat do gruntów rolnych ( 2.400 zł rocznie). Prowadzona przez żonę skarżącego działalność gospodarcza w roku 2009 przyniosła przychód w wysokości 317.706,85 zł, zaś dochód za rok 2009 kształtował się na poziomie 88.930,78 zł (k. 91). Natomiast dochód z działalności gospodarczej za styczeń - listopad 2010 roku wyniósł 20.586,65 zł, zaś przychód wyniósł 179.411,19 zł (k. 96). Rozliczenie dochodu z 2010 r. daję kwotę miesięczną 1.871,51 zł. Wnioskodawca zaakcentował, iż uzyskiwane przez jego rodzinę dochody w całości przeznaczane są na bieżące utrzymanie. Do akt sprawy skarżący przedłożył liczne dokumenty potwierdzające część ponoszonych wydatków i ich wysokość, za różne okresy rozliczeniowe. Podsumowując ogólnie wskazane przez skarżącego wydatki należy podnieść, iż ze zgromadzonych dokumentów wynika, iż rodzina skarżącego wydaje miesięcznie około 15.000 zł, z których znaczna część przeznaczana jest na spłatę zaciągniętych kredytów. W skład majątku wnioskodawcy wchodzą dwa domy oraz nieruchomość rolna o powierzchni [...] ha. Poza tym skarżący rodzina skarżącego posiada samochód ciężarowy z 2008 r., traktor, koparkę z 2004 r. oraz samochód osobowy S. z [...]0 r. Została również wpłacona w marcu 2011 r. kaucja w kwocie 25.000 zł na zakup maszyny marki C. Podkreślić w tym miejscu należy, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Po przeanalizowaniu wniosku skarżącego oraz przedłożonych do akt dokumentów należy stwierdzić, że sytuacja majątkowa J. K. budzi uzasadnione wątpliwości, co do jej zgodności ze stanem faktycznym. J. K. przedłożył wprawdzie dokumenty wskazujące na osiągnięcie z prowadzonej działalności gospodarczej w roku 2010 dochodu jedynie w kwocie 20.586,65 zł (k. 96). Niemniej jednak powyższe rozliczenie wyniku finansowego wskazuje, iż rodzina skarżącego posiada płynność finansową, a przychód z działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę w roku 2010 zamyka się kwotą 179.411,19 zł (k. 96), zaś w roku 2009 zamykał się kwotą ponad 317.706,85 zł (k. 91). Ponadto wykazywane przez rodzinę skarżącego dochody co do zasady wystarczają na pokrycie bieżących wydatków rodziny. Skarżący bowiem posiada jedynie niewielkie zaległości w spłatach rachunków za energię elektryczną lub gaz, które są ostatecznie opłacane w terminie późniejszym. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13.06.2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771). W tych okolicznościach niewątpliwie należy wskazać, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powyższe okoliczności prowadzą również do wniosku, iż J. K. bądź to nie wskazał rzeczywistych kwot osiąganych przez jego rodzinę dochodów czy ponoszonych wydatków, bądź posiadane środki przeznacza na cele, którym nie sposób przyznać pierwszeństwa zaspokojenia przed kosztami postępowania sądowego. De facto bowiem przy uzyskiwanym dochodzie około 2.500 zł miesięcznie (dochód z prowadzonej działalności gospodarczej, dopłat bezpośrednich oraz prowadzonej agroturystyki) skarżący miesięcznie wydaje kwotę około 15.000 zł na bieżące wydatki. Przedstawione zatem okoliczności odnośnie dochodów skarżącego oraz jego wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Powyższe okoliczności, a w szczególności niewiarygodne oświadczenia przede wszystkim w zakresie wysokości osiąganego dochodu z prowadzonej przez żonę skarżącego działalności gospodarczej, posiadanie płynności finansowej, w zestawieniu z wykazanymi obrotami z działalności gospodarczej oraz posiadanie licznego majątku nie pozwalają na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.