II SA/Bk 17/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder,, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 lutego 2016 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] listopada 2015 r. nr [...] w przedmiocie odroczenia terminu płatności należności dłużnika alimentacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...] października 2015 r. nr [...], po rozpatrzenia wniosku W. K. (powoływanego dalej jako Skarżący) o odroczenie do dnia [...] grudnia 2016 r. terminu płatności należności dłużnika alimentacyjnego, z tytułu wypłaconych na rzecz syna M. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego w okresie od 1 października 2011 r. do 30 września 2012 r. w kwocie 5.400,00 zł wraz z odsetkami (na dzień wydania decyzji organu I instancji) w kwocie 2.248,36 zł, odmówił odroczenia płatności powyższych zobowiązań. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ wyjaśnił, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, iż wnioskodawca nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego i w konsekwencji osobie uprawnionej – synowi Skarżącego zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Prezydent Miasta B. zobowiązał Skarżącego do zwrotu należności z tytułu wypłaty na rzecz syna świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W odpowiedzi na powyższą decyzję Skarżący zwrócił się z prośbą o odroczenie terminu spłaty należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. W toku postępowania wszczętego ww. wnioskiem organ I instancji ustalił, że Skarżący jest osobą rozwiedzioną, zameldowany jest przy ul. [...] w B., jednakże tam nie mieszka. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe w mieszkaniu M. R. przy ul [...]w B. (wynajmuje 1 pokój) i ponosi opłatę w wysokości 550,00 zł miesięcznie (wg. deklaracji). Według oświadczenia Skarżącego nie posiada on nieruchomości, ruchomości, przedmiotów wartościowych, a źródłem utrzymania jest wynagrodzenie za pracę w wysokości 2.283,24 zł miesięcznie (umowa o pracę zawarta na czas nie określony). Skarżący z uwagi na stan zdrowia został uznany na stałe za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym. Na podstawie powyższych ustaleń organ I instancji stwierdził, że Skarżący posiada stały, comiesięczny dochód z tytułu wynagrodzenia za pracę, która to okoliczność stanowi gwarancję realnej możliwości spłaty zadłużenia (choćby w ratach), ewentualnie istnieje możliwość przymusowego wyegzekwowania zobowiązań alimentacyjnych zasądzonych na rzecz jego dzieci. Podnoszone zaś przez wnioskodawcę jako argument, jego ograniczone możliwości finansowe nie mogą być, zdaniem organu I instancji, uznane za przesłankę wystarczającą do odroczenia terminu spłaty powstałych zobowiązań albowiem dopóki istnieją możliwości wyegzekwowania zobowiązania, niezasadnym byłoby odstąpienie od ich dochodzenia. Zwłaszcza, jak podkreślił organ, że aktualna sytuacja finansowa w stosunku do stanu poprzedniego, kiedy Skarżący utrzymywał się z zasiłku stałego i pielęgnacyjnego z obiektywnego punktu widzenia, niewątpliwie uległa poprawie. Organ wskazał też, że we wrześniu 2014 roku odroczono terminu płatności należności (sześć decyzji po 50% umorzeniu) dając Skarżącemu możliwość na podjęcie działań celem spłaty wcześniej ustalonego zadłużenia. Skarżący, jak podkreślono, w wyznaczonym czasie nie dokonał żadnej dobrowolnej wpłaty na poczet przedmiotowej zaległości. Na tej podstawie organ uznał, że skoro wnioskodawca wnosi o odroczenie terminu spłaty kolejnych zobowiązań twierdząc, że nie dysponuje środkami pieniężnymi na ten cel, to tym bardziej nie wywiąże się z poprzednich, których termin karencji upływa w dniu 31 grudnia 2015 r. Organ I instancji stwierdził też, że w niniejszej sprawie nie występuje słuszny interes strony do udzielenia wnioskowanej ulgi, albowiem nie można go utożsamiać z subiektywnym przekonaniem o potrzebie jej zastosowania. Konkludując organ I instancji stwierdził, iż w zaistniałej sytuacji Skarżący może złożyć wniosek o układ ratalny z propozycją spłacania rat np. w wysokości 200,00 zł miesięcznie (dot. ostatnich 4 decyzji, uwzględniając, że ma w perspektywie spłatę poprzednich 6 decyzji, na co powinien zabezpieczyć środki finansowe w zbliżonej wysokości), co będzie zarówno odpowiednie do jego możliwości finansowych, jak również będzie dawało gwarancję rzeczywistego zrealizowania obowiązku spłaty należności i to na dogodnych dla niego warunkach. Od powyższej decyzji odwołanie złożył Skarżący podając, iż nie jest w stanie uregulować w podanym terminie należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Wniósł o wnikliwą analizę jego sytuacji i odroczenie terminu spłaty należności z uwagi na bardzo trudną sytuację. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] listopada 2015 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Argumentując podjęte rozstrzygniecie organ w pierwszej kolejności powołał się na regulację art. 30 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2015 r., poz.859 ze zm.) wskazując, że na wniosek dłużnika alimentacyjnego organ może umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin ich płatności albo rozłożyć je na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W dalszej kolejności Kolegium przypomniało, że Skarżący był zobowiązany do alimentów na rzecz dzieci, a w związku z tym, że nie uiszczał tych alimentów, a egzekucja komornicza okazała się bezskuteczna, na rzecz osób uprawnionych zostały przyznane świadczenia z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu których Skarżący został zobowiązany decyzją Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...]. Analizując z kolei wniosek Skarżącego o odroczenie terminu płatności wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, SKO przypomniało, że decyzja organu w tym zakresie ma charakter uznaniowy, co oznacza, że norma prawna nie przewiduje obowiązku określonego zachowania się organu, lecz daje mu możliwość wyboru jednego spośród kilku wariantów rozstrzygnięć. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. Organ podkreślił jednocześnie, że wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego ( lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i jako takie zgodnie z ogólnymi regułami interpretacyjnymi powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. W ocenie SKO odroczenie terminu płatności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń może mieć miejsce wówczas, gdy istnieje szansa, że dłużnik alimentacyjny wywiąże się z zobowiązania w określonym terminie, albo gdy zobowiązany przewiduje uzyskanie środków finansowych, które pozwolą na spłatę zobowiązań. Skarżący, jak wynika z akt sprawy, nie uiszczał zasądzonych na dzieci alimentów, alimenty te uiszczało za niego Państwo. Skarżący nie wyjaśnił też, w jaki sposób ureguluje świadczenia alimentacyjne po upływie okresu na jaki spłata należności zostałaby odroczona, a wręcz wprost stwierdził, że nie jest w stanie zobowiązania uregulować w określonym przez organ terminie. Odraczanie w takiej sytuacji terminu spłaty należności nie ma, zdaniem organu, podstaw. Organ odwoławczy przypomniał ponadto, iż instytucja ta wobec Skarżącego była już stosowana i dotychczas nie wpłynęła na poczet długu żadna kwota. Za odmową odroczenia terminu spłaty zobowiązań przemawia również, w ocenie Kolegium, aktualna sytuacja życiowa odwołującego, który od dnia 1 kwietnia 2015 r. jest zatrudniony na czas nie określony za wynagrodzeniem netto wynoszącym 2.283,24 zł miesięcznie. Sytuacja finansowa odwołującego uległa więc radykalnej poprawie. Może nie jest w stanie spłacić zobowiązań jednorazowo, co podnosi w odwołaniu, nie mniej jednak podkreślono, może on złożyć wniosek o układ ratalny z propozycją spłacania rat np. w wysokości 200,00 zł miesięcznie. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wniósł Skarżący podnosząc, że podjęte przez organy obu instancji decyzje naruszają jego konstytucyjne prawo do egzystencji. Wyjaśnił, że od sierpnia 2015 roku jest na zwolnieniu lekarskim, a jego praca jest zagrożona zwolnieniem. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie podtrzymując w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, pod względem zgodności z prawem, a więc prawidłowości wykładni i zastosowania przepisów prawa. Uwzględnienie skargi, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie jako: "p.p.s.a."), następuje tylko w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia przepisów prawa materialnego lub istotnych wad przeprowadzonego postępowania. W wyniku kontroli zaskarżonej decyzji w powyższym zakresie uznać należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż przy jej wydaniu nie doszło do naruszenia prawa. Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był przepis art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tj. Dz. U. z 2015 r., poz.859 ze zm.), który stanowi, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ustawodawca w preambule do ww. ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Mając to na uwadze trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Rozłożenie na raty płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, o jakie zawnioskował w przedmiotowej sprawie Skarżący, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki odroczenia płatności należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2015 r., poz. 583 j.t.) w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w Poznaniu w wyroku z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864). Dodatkowo należy zasygnalizować, że analizowany przepis art. 30 ust. 2 ustawy oparty jest na tzw. uznaniu administracyjnym, które polega na tym, że organ pomimo zaistnienia okoliczności uzasadniających wniosek nie ma obowiązku go uwzględnić, a uwzględniając go nie jest nim związany i może samodzielnie zdecydować, czy i w jakim zakresie świadczenie umorzyć, rozłożyć na raty czy odroczyć. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 k.p.a. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji, stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Jak już wyżej wskazano przesłankami odroczenia terminu płatności należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie, czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (tak: NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i życiowej Skarżącego. Słusznie przyjęły, że oceniając możliwość odroczenia płatności należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie Skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, ale jego sytuacja finansowa jest stabilna albowiem od dnia 1 kwietnia 2015 r. jest zatrudniony na czas nieokreślony za wynagrodzeniem netto wynoszącym 2.283,24 zł miesięcznie. Ponadto, co istotne Skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo i nie posiada żadnych osób na utrzymaniu. W ocenie Sądu organy zasadnie też przyjęły, że odroczenie terminu płatności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego świadczeń może mieć miejsce wówczas, gdy istnieje szansa, iż dłużnik alimentacyjny wywiąże się z zobowiązania w określonym terminie. Pewną gwarancją jest wcześniejsza postawa wobec obowiązków alimentacyjnych wobec dzieci. Skarżący, jak wynika z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, nie uiszczał zasądzonych na dzieci alimentów, świadczenia te (z uwagi na bezskuteczność egzekucji komorniczej) zostały wypłacone z funduszu alimentacyjnego. W konsekwencji decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] Skarżący został zobowiązany do zwrotu należności z tytułu wypłaconych na rzecz syna M. K. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jak wynika z powyższego Skarżący nie regulował nie tylko bieżących alimentów, ale nie podjął się też próby spłaty zaległości z tego tytułu, pomimo nawet zmiany sytuacji dochodowej. Powyższe okoliczności, jak słusznie wywiodły organy, miały wpływ na ocenę złożonego przez Skarżącego wniosku o odroczenie płatności powstałych należności. Jako trafną należy też uznać argumentację, że skoro Skarżący nie wyjaśnił w jaki sposób ureguluje powstałe należności po upływie okresu na jaki spłata należności zostałaby odroczona, a wręcz wprost stwierdził, że nie jest w stanie tego zobowiązania uregulować w określonym przez organ terminie, to odraczanie terminu spłaty należności nie ma uzasadnionych podstaw. Organy prawidłowo też przypomniały, że instytucja odroczenia terminu płatności należności była już wobec Skarżącego stosowana we wrześniu 2014 roku, jednakże od tego czasu Skarżący nie dokonał żadnej dobrowolnej wpłaty na poczet przedmiotowej zaległości. W tych okolicznościach organom nie można zarzucić przekroczenia granic przysługującego im uznania administracyjnego. Fakt zaś przebywania na zwolnieniu lekarskim oraz posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji Skarżącego wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Ponadto, jak słusznie zasugerowały organy, Skarżący może w każdej chwili wystąpić o układ ratalny z propozycją spłacania rat należności np. w wysokości 200,00 zł miesięcznie, co będzie zarówno odpowiednie do jego możliwości finansowych, jak również będzie dawało gwarancję rzeczywistego zrealizowania obowiązku spłaty należności i to na dogodnych dla niego warunkach. Reasumując Sąd doszedł do wniosku, że podniesione w skardze zarzuty są niezasadne, gdyż postępowanie przed organami zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał oceniono właściwie. Zostały także prawidłowo zinterpretowane, mające zastosowanie w sprawie, przepisy. Sąd nie doszukał się też innych naruszeń przepisów prawa materialnego, czy procesowego, które skutkowałyby koniecznością uchylenia zaskarżonych decyzji. Mając powyższe na uwadze, na mocy art. 151 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.