II SA/Bk 178/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Andrzej Melezini, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 28 maja 2014 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego oddala skargę Wnioskiem z dnia [...] września 2013 r. K. M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o przyznanie zasiłku stałego. Decyzją z dnia [...] października 2013 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych MOPR odmówiono przyznania K. M. świadczenia z pomocy społecznej w formie zasiłku stałego. W postępowaniu przed organem I instancji ustalono, że wnioskodawczyni jest osobą samotnie gospodarującą, całkowicie niezdolną do pracy z powodu niepełnosprawności. Posiada gospodarstwo rolne o pow. 8,7800 ha, w tym 3,1195 ha przeliczeniowych, z którego osiąga dochód – obliczony ryczałtowo na kwotę 779, 88 zł miesięcznie (3,1195 ha x 250) zgodnie z art. 8 ust. 9 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 z późn. zm.), dalej u.p.s. Na okres od maja do października 2013 r. wnioskodawczyni przyznano dodatek mieszkaniowy w wysokości 216, 83 zł miesięcznie. Łączny dochód strony w sierpniu 2013 r. wyniósł 996, 71 zł i przekroczył kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynoszące 542 zł. Wskazano, że dla ustalenia dochodu osoby będącej właścicielem gospodarstwa rolnego nie ma znaczenia czy jest ono uprawiane czy też nie i z jakiego powodu. W każdym przypadku dochód ten jest ustalany jako iloczyn liczby ha przeliczeniowych i kwoty dochodu ustalonej ryczałtowo dla 1 ha przeliczeniowego – niezależnie od dochodowości konkretnego gospodarstwa rolnego. Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. M. podnosząc, że organ I instancji przyjął wadliwą metodę obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego. W jej ocenie praca w gospodarstwie rolnym i osiąganie z tego tytułu dochodu nie stanowią uzyskiwania dochodu z tytułu podjęcia pracy w warunkach chronionych. Wskazała, że odmowa przyznania zasiłku stałego jest bezpodstawna, bowiem ustawodawca zapewnia jej ten zasiłek w art. 37 ust. 3 u.p.s. w kwocie minimum 30 zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] grudnia 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W ocenie Kolegium odwołująca się nie spełnia warunku dochodowego kwalifikującego do otrzymania zasiłku stałego, bowiem na jej miesięczny dochód – z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku - składa się dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 779,88 zł oraz dodatek mieszkaniowy w wysokości 216, 83 zł, co daje łącznie kwotę 996,71 zł. Kwota ta znacznie przekracza ustalone przez ustawodawcę kryterium dochodowe wynoszące dla osoby samotnie gospodarującej 542 zł. Ustosunkowując się do zarzutów dotyczących obliczania dochodu z gospodarstwa rolnego Kolegium wyjaśniło, że przepis art. 8 ust. 9 u.p.s., zgodnie z którym z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości 250 zł, nie budzi najmniejszych wątpliwości interpretacyjnych. Wynika z niego jednoznacznie, że dla ustalenia spełnienia przesłanki kryterium dochodowego dochód miesięczny z gospodarstwa rolnego ustala się zawsze jako iloczyn kwoty wskazanej jako dochód miesięczny z 1 ha przeliczeniowego i ilości ha przeliczeniowych - niezależnie od tego, w jaki sposób właściciel korzysta z gospodarstwa lub w jaki sposób nim rozporządził. Zdaniem Kolegium wniosek ten znajduje potwierdzenie w wykładni systemowej wskazanego przepisu. Za niedopuszczalne uznać bowiem należy niestosowanie tego przepisu w sytuacji, gdy strona bezpłatnie wydzierżawia gospodarstwo rolne, pozbawiając się tym samym źródła dochodu. Kolegium przypomniało, że jednym z podstawowych zadań pomocy społecznej jest usamodzielnienie osób i rodzin korzystających z pomocy i ich integracja ze środowiskiem (art. 3 ust. 2 u.p.s.). Osoby korzystające z pomocy społecznej mają obowiązek współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 4 u.p.s.). Wyjaśniono też, że z wydanego dla odwołującej się orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia [...] października 2011 r. wynika, że wymaga ona korzystania ze środowiskowego systemu wsparcia w samodzielnej egzystencji. Nie wnosiła jednak w złożonym wniosku o objęcie jej usługami socjalnymi, opiekuńczymi, terapeutycznymi i rehabilitacyjnymi. W skardze do sądu administracyjnego K. M. przede wszystkim zarzuciła błędne wyliczenie dochodu z gospodarstwa rolnego. Wskazała, że dochód ten nie powinien być liczony ryczałtowo w sytuacji, gdy osoba nie prowadzi gospodarstwa rolnego. Zarzuciła, że organ od dochodu w postaci dodatku mieszkaniowego nie odliczył składki na ubezpieczenie społeczne w wysokości 125 zł miesięcznie, co powinno być uczynione niezależnie od tego czy odprowadzała składki czy też nie, zwłaszcza że i tak będą podlegały ściągnięciu. Końcowo wskazała, że doszło do naruszenia art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s., a także naruszenia art. 7 i 77 § 1 k.p.a. co miało wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko z uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Ocenił zarzuty skargi jako bezzasadne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlega oddaleniu. Podstawę prawną przyznania zasiłku stałego osobie samotnie gospodarującej stanowi przepis art. 37 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn.: Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej u.p.s., zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. Przyznanie tej formy pomocy może nastąpić, jeśli wnioskodawca spełni wszystkie wymienione w art. 37 ust. 1 pkt 1 u.p.s. przesłanki tj. kryterium niepełnosprawności i kryterium dochodowości. Decyzja w przedmiocie zasiłku stałego ma bowiem charakter związany tzn. nie może być pozytywna dla ubiegającego się o pomoc, jeśli ten nie spełnia choćby jednego z wymienionych wyżej kryteriów. Innymi słowy, w przypadku niespełnienia choćby jednej z powyższych przesłanek – zasiłek stały nie przysługuje. Kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej ustalono w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. w związku z § 1 pkt 1a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U., poz. 823). Na dzień wydawania zaskarżonej decyzji wynosiło ono 542 zł. Natomiast za osobę całkowicie niezdolną do pracy uważa się osobę całkowicie niezdolną do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczoną do I lub II grupy inwalidów lub legitymującą się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (art. 6 pkt 1 u.p.s.). Jak bezspornie wynika z akt, skarżąca jest osobą samotnie gospodarującą, niemającą nikogo na utrzymaniu i posiadającą do dnia [...] października 2013 r. ustalony umiarkowany stopień niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (vide orzeczenie z dnia 13 października 2011 r., k. 2 akt adm.). Posiada gospodarstwo rolne o powierzchni przeliczeniowej 3,1195 ha. Okoliczność posiadania przez skarżącą gospodarstwa rolnego oznacza, że dochód z niego należy ustalać zgodnie z art. 8 ust. 9 u.p.s. jako iloczyn ilości ha przeliczeniowych i kwoty dochodu z 1 ha przeliczeniowego ustalanej przez Radę Ministrów drogą rozporządzenia, przy czym kwotę dochodu należy uwzględnić jako obowiązującą w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku, czyli w sprawie niniejszej w sierpniu 2013 r. (wniosek strona złożyła w dniu [...] września 2013 r.). Na podstawie § 1 pkt 2d wymienionego rozporządzenia wynosiła ona 250 zł. To ustalenie wynika z treści art. 8 ust. 3 u.p.s., zgodnie z którym za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku lub w przypadku utraty dochodu z miesiąca, w którym wniosek został złożony, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Uwzględniając powyższe, miesięczny dochód skarżącej z gospodarstwa rolnego na dzień wydawania decyzji zaskarżonej wyniósł 779, 88 zł. Na dochód skarżącej, oprócz tego z gospodarstwa rolnego, składała się również kwota dodatku mieszkaniowego w wysokości 216, 83 zł, co daje łączny dochód w wysokości 996, 71 zł. Przekroczone zatem zostało kryterium dochodowe wynoszące na dzień rozstrzygania przez Kolegium 542 zł. Należy podzielić dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię przepisu art. 8 ust. 9 u.p.s., zgodnie z którą w przypadku ustalania prawa do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej należy przyjąć, iż każdy właściciel nieruchomości rolnej uzyskuje dochód miesięczny w wysokości z 1 ha przeliczeniowego wskazanej we właściwym rozporządzeniu określającym zweryfikowane kryteria dochodowe oraz kwoty świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, niezależnie od tego, w jaki sposób korzysta z nieruchomości lub w jaki sposób nią rozporządził. Stanowisko to jest zgodne z dominującą linią orzeczniczą sądów administracyjnych, którą skład orzekający w sprawie niniejszej w pełni podziela (vide wyrok z dnia 4 stycznia 2011r., I OSK 1327/10 oraz z dnia 24 listopada 2011 r., I OSK 1154/11 i powołane w nich orzecznictwo NSA w sprawach: I OSK 1292/09, I OSK 724/09, I OSK 928/10 - dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Odosobnione pozostaje odmienne stanowisko, na które powołuje się skarżąca, wynikające z wyroku z dnia 15 września 2006 r. w sprawie I SA/Wa 1215/06 (CBOSA). Stąd też twierdzenie skarżącej, kwestionującej ryczałtowe ustalanie wysokości dochodu z gospodarstwa rolnego, nie miało wpływu na ocenę trafności podjętego rozstrzygnięcia w sprawie. Prawidłowo także nie pomniejszono kwoty dochodu o składki na rolnicze ubezpieczenie społeczne i zdrowotne. Wprawdzie zgodnie z art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s. wyliczony przychód należy pomniejszyć o składki na ubezpieczenie zdrowotne (określone w przepisach ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych) oraz o składki na ubezpieczenia społeczne określone w odrębnych przepisach, jednak, w ocenie sądu, odliczeniu podlegają jedynie wpłacone składki na ubezpieczenia społeczne czy zdrowotne (vide także wyroki tutejszego sądu w sprawach II SA/Bk 47/13, II SA/Bk 1080/13, CBOSA). Tymczasem jak wynika z akt sprawy (oświadczenie skarżącej z dnia [...] października 2013 r., k. 12 i 14 akt adm.) strona nie opłacała tych składek od IV kwartału 2012 r. do dnia składania oświadczenia. W tej sytuacji (nieopłacania składek) brak jest podstaw, by o kwoty wyliczonych przez KRUS składek pomniejszać jej przychód. Nawet jednak w sytuacji przyjęcia, że przedmiotowe składki (także nieopłacane) powinny być odliczone od dochodu (takie stanowisko zaprezentował WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 19 listopada 2013 r. w sprawie I SA/Wa 2242/13, CBOSA), nie mogłoby to zmienić końcowej oceny o braku podstaw do przyznania skarżącej zasiłku stałego. Również bowiem i wówczas jej dochód (996,71 zł – 125 zł = 871, 71 zł) przekraczałby kryterium ustawowe (542 zł). W tych okolicznościach zaakceptować należy stanowisko organu, że skarżącej zasiłek stały nie przysługiwał, bowiem nie spełniła ona warunku niskiej dochodowości. Rozstrzygnięcie odmowne wydano, wbrew zarzutom skarżącej, bez naruszenia przepisów o postępowaniu wyjaśniającym (art. 7, 77 § 1 k.p.a.). Także uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymagania przepisu art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie nie miało również miejsca naruszenie prawa materialnego tj. jak zarzucono w skardze art. 8 ust. 3 pkt 2 u.p.s., co wyżej wyjaśniono. Także nie ma racji skarżąca wskazując, że przepis art. 37 ust. 3 u.p.s. gwarantuje jej przyznanie zasiłku stałego w wysokości co najmniej 30 zł. Przepis ten określa jedynie minimalną wysokość zasiłku stałego mogącą być przyznaną osobie, która spełnia kryteria uzyskania tej formy pomocy pieniężnej, w tym kryterium dochodowości, co w przypadku skarżącej nie ma miejsca. Należy zauważyć, że skarżąca nie podejmuje żadnych działań mających poprawić jej sytuację finansową. Zdaniem sądu umiarkowany stopień niepełnosprawności nie wyklucza jej zupełnie z rynku pracy. Nota bene ustał on z dniem 31 października 2013 r. i odwołanie do sądu pracy nie dało pozytywnego rezultatu. Nawet jeśli skarżąca nie jest w stanie prowadzić gospodarstwa rolnego, to mogłaby czynić starania celem podjęcia pracy w warunkach chronionych i w ten sposób poprawić swoją sytuację materialną. O podejmowaniu takich działań brak jest jednak jakichkolwiek informacji w aktach, zaś wynika z nich, że gospodarstwo rolne wydzierżawiła nieodpłatnie. Stale ponosi także comiesięczne opłaty za przechowywanie jej mebli, mimo że uzyskała lokal mieszkalny - co daje możliwość uniknięcia ponoszonych opłat w kwocie 154 zł miesięcznie. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.