II SA/Bk 317/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie sędzia WSA Elżbieta Lemańska, sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 czerwca 2022 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi G.K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej oddala skargę. Upomnieniem z dnia [...] września 2021 r. nr [...] Burmistrz Miasta A. (dalej: "Burmistrz") wezwał G.K. do uregulowania należności z tytułu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych (decyzja Burmistrza z dnia [...] maja 2021 r. nr [...]) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie oraz kosztami upomnienia. Upomnienie doręczono dorosłemu domownikowi (odbiór pokwitowała K.K.) w dniu [...] września 2021 r. Wnioskiem z dnia [...] września 2021 r. G.K. zwrócił się do Burmistrza o rozłożenie ww. należności na raty, deklarując miesięczne spłaty w wysokości 50 zł, a także o umorzenie dotychczas naliczonych odsetek oraz wstrzymanie ich dalszego naliczania. Decyzją z dnia [...] października 2021 r. nr [...] Burmistrz odmówił rozłożenia przedmiotowej należności na raty w deklarowanej przez dłużnika wysokości, a także umorzenia dotychczas naliczonych odsetek za opóźnienie oraz wstrzymania ich dalszego naliczania. Jednocześnie Burmistrz rozłożył należność wraz z odsetkami ustawowymi na raty w kwocie po 200 zł miesięcznie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. (dalej: "SKO") ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] uchyliło jednak ww. decyzję w całości i orzekło o odmowie rozłożenia na raty przedmiotowej kwoty oraz umorzenia odsetek. Decyzja SKO została uchylona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 13 marca 2022 r. sygn. akt II SA/Bk 100/22. W dniu [...] grudnia 2021 r. Burmistrz wystawił tytuł wykonawczy nr [...] wskazując w podstawie prawnej obowiązku własną decyzję z dnia [...] maja 2021 r. nr [...], zaś [...] stycznia 2022 r. skierował go do organu egzekucyjnego, tj. naczelnika Urzędu Skarbowego w A.. Pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. G.K. wniósł zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej wszczętej na podstawie ww. tytułu wykonawczego, wskazując, że kwestionuje podstawę do wszczęcia egzekucji w zastosowanej formie, która w jego ocenie jest niewspółmiernie uciążliwa do faktycznie zaistniałej sytuacji – braku doręczenia mu upomnienia po wydanej przez SKO decyzji z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]. Zobowiązany wskazał, że po doręczeniu mu decyzji SKO z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] maja 2021 r., złożył wniosek o umorzenie należności wraz z odsetkami, który nie został rozpatrzony pozytywnie (decyzja odmowna Burmistrza z dnia [...] sierpnia 2021 r.). Jeszcze przed doręczeniem mu decyzji w tym przedmiocie, doręczono mu upomnienie wzywające do uregulowania należności. W ocenie zobowiązanego postępowanie w sprawie spłaty należności nadal było więc procedowane. Dłużnik podniósł także, że po wydaniu przez SKO w dniu [...] grudnia 2021 r. decyzji uchylającej decyzję Burmistrza z dnia [...] października 2021 r. i orzekającej o odmowie rozłożenia na raty należności oraz umorzenia odsetek, oczekiwał na pismo wskazujące na pozostałą do spłaty należność, z aktualnym wyliczeniem odsetek, którego nie otrzymał. Podkreślił, że przejawiał i przejawia wolę pełnego uregulowania przedmiotowej należności po odzyskaniu płynności finansowej. Pismem z dnia [...] stycznia 2022 r. organ egzekucyjny przekazał Burmistrzowi zarzut egzekucyjny, zaś postanowieniem z dnia [...] stycznia 2022 r. nr [...] Burmistrz oddalił zarzut w sprawie przedmiotowej egzekucji administracyjnej, wskazując, że nie występuje żadna z okoliczności stanowiących podstawę wniesienia zarzutu. Organ podkreślił, że zobowiązany podniósł, że nie otrzymał upomnienia, podczas gdy upomnienie z dnia [...] września 2021 r. zostało doręczone pełnoletniemu domownikowi w dniu [...] września 2021 r. na wskazany adres do korespondencji, w związku z czym brak było podstaw do wystosowania kolejnego upomnienia. Burmistrz wskazał przy tym na cel instytucji upomnienia, uregulowanej w art. 15 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. 2020, poz. 1427 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") polegający na skłonieniu zobowiązanego do dobrowolnego wykonania określonego obowiązku i tym samym niedoprowadzenie do wszczęcia egzekucji. Organ wyjaśnił, że upomnienie przypomina nie o obowiązku, który znany jest zobowiązanemu, ale o powinności jego wykonania. Burmistrz wskazał również, że prowadzone przez niego postępowania w sprawie zastosowania ulg w spłacie nienależnie pobranych świadczeń, były każdorazowo inicjowane przez stronę, zaś SKO stwierdziło, że w przypadku zobowiązanego nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności stanowiące podstawę do zastosowania ulgi w spłacie zadłużenia. Postanowieniem z dnia [...] marca 2022 r. nr [...] SKO utrzymało w mocy ww. postanowienie, wskazując, że zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia ww. upomnienia. Organ odwoławczy zauważył, że wszelkie wymogi formalne zostały spełnione, wyjaśniając, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stał się wymagalny z dniem wejścia do obrotu prawnego decyzji SKO z dnia [...] lipca 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] maja 2021 r. w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i zobowiązania do jego zwrotu. W konsekwencji zobowiązany miał wiedzę w zakresie istnienia konkretnego zobowiązania, jak i świadomość konieczności podjęcia działań zmierzających do zaspokojenia wierzyciela (Burmistrza). SKO podzieliło ustalenia Burmistrza, że nie zachodzą podstawy zarzutu egzekucyjnego, wymienione w art. 33 § 2 u.p.e.a. Skargę na ww. postanowienie wniósł do sądu administracyjnego G.K., który co do zasady podtrzymał w niej swoje stanowisko wyrażone w zarzucie egzekucyjnym. Wskazał, że wydane orzeczenia naruszyły jego interes prawny, pozbawiając go możliwości dobrowolnej spłaty zobowiązania. Jeszcze raz podkreślił, że po wydaniu przez SKO decyzji w dniu [...] grudnia 2021 r. nr [...]oczekiwał na ponowne upomnienie, zawierające aktualne wyliczenie kwoty zaległości, wobec zawartego w ww. decyzji sformułowania, wskazującego, że sprawa została rozpatrzona ponownie i w całokształcie przez SKO. Skarżący poinformował, że uregulował całość zobowiązania będącego przedmiotem sprawy. Wniósł o uchylenie w całości postanowienia Burmistrza z dnia [...] stycznia 2022 r. oraz zobowiązanie organu I instancji do anulowania wszczętej egzekucji oraz do sporządzenia korekty wysokości zobowiązania przez jej pomniejszenie o koszty niezasadnie wszczętej egzekucji i naliczone odsetki, a także do zobowiązania Burmistrza do sprostowania błędnych informacji przekazywanych innym organom, tj. co do bezpodstawnie wystawionego tytułu wykonawczego oraz do zobowiązania tego organu do zwrotu nienależnie pobranych środków finansowych wraz z odsetkami za zwłokę oraz poniesionych przez skarżącego kosztów w związku z bezzasadnie prowadzoną egzekucją. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżone postanowienie zostało wydane w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym w zakresie zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i utrzymuje w mocy postanowienie w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów na prowadzenie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z przepisem art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia. W sprawie niniejszej bezspornym jest, że skarżący na podstawie ostatecznej decyzji Burmistrza Miasta A. z dnia [...] maja 2021 r. nr [...] (decyzja utrzymana w mocy decyzją SKO z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...]) zobowiązany został do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie. W decyzji tej pouczono skarżącego, że nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze podlega egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto poinformowano go, że przed dokonaniem zwrotu powyższego świadczenia kwotę odsetek ustawowych za opóźnienie należy ustalić z tym organem. Z uwagi na to, że skarżący nie wykonał obowiązków wynikających z wyżej opisanej decyzji, przesłano mu upomnienie z dnia [...] września 2021 r. nr [...] wzywające do wykonania omawianego zobowiązania z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego. Ww. upomnienie doręczono mu w dniu [...] września 2021 r. Skarżący nie wykonał dobrowolnie obowiązku uregulowania należności pieniężnej, tj. zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wychowawczych, inicjował natomiast postępowania w sprawie udzielenia mu ulg w spłacie tego zobowiązania. Ostatecznie sprawy te zakończyły się decyzją SKO z dnia [...] grudnia 2021 r. odmawiającą rozłożenia na raty kwoty zobowiązania oraz umorzenia odsetek. Dalej wskazać należy, że organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, który musi spełniać określone wymogi i być sporządzony według ustalonego wzoru. W myśl art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. tytuł egzekucyjny musi zawierać pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym są środkiem zaskarżenia, służącym ochronie interesów zobowiązanego w fazie wszczęcia tego postępowania. Podstawy zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, na które może powoływać się strona określa art. 33 u.p.e.a. Konieczność wskazania podstawy prawnej spoczywa na zobowiązanym. Zarówno organ jak i Sąd związani są granicami jakie wyznaczają zgłoszone we właściwym czasie zarzuty. W okolicznościach niniejszej sprawy, stwierdzić należy że w doręczonym skarżącemu tytule wykonawczym z dnia [...] grudnia 2021 r. został on pouczony w sposób należyty o terminie do zgłoszenia zarzutów, jak również o podstawach, na których mogą być wniesione zarzuty. W piśmie z dnia [...] stycznia 2022 r. złożonym w siedmiodniowym terminie na zgłoszenie zarzutów w postepowaniu egzekucyjnym, skarżący zakwestionował podstawę do wszczęcia egzekucji w zastosowanej formie, która w jego ocenie jest niewspółmiernie uciążliwa do faktycznie zaistniałej sytuacji, tj. braku doręczenia mu upomnienia po wydaniu przez SKO decyzji z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...]w przedmiocie rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Skarżący oczekiwał bowiem, że po wydaniu przez SKO ww. decyzji otrzyma pismo wskazujące na pozostałą do spłaty należność, z aktualnym wyliczeniem odsetek, którego nie otrzymał. Stąd istotą zgłoszonego zarzutu wedle skarżącego jest fakt, że postępowanie w sprawie spłaty należności nadal było procedowane – długo po wydaniu decyzji oraz upomnienia, wskazanych jako podstawę do wszczęcia egzekucji. Przechodząc do kontroli rozstrzygnięcia organu odwoławczego w zakresie oceny zasadności wyżej opisanego zarzutu egzekucyjnego, w pierwszej kolejności odnieść należy się do charakteru prawnego upomnienia, o którym mowa w art. 15 u.p.e.a. Przede wszystkim podkreślić należy, że zgodnie z doktryną omawiane upomnienie stanowi czynność materialno-techniczną organu wierzycielskiego, a ustawa egzekucyjna nie przewiduje sztywnych wymogów normatywnych co do formy i treści tego rodzaju pisma. Przeciwnie, w ustawie expressis verbis wskazano jedynie, że upomnienie musi zostać przesłane zobowiązanemu na piśmie i powinno zawierać wezwanie do wykonania obowiązku, z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego (zob. Przemysław Ostojski, Instytucja upomnienia w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Samorząd Terytorialny z 2011 r., nr 10, s. 59-76). Celem upomnienia jest dążenie do dobrowolnego wykonania istniejącego obowiązku poprzez uświadomienie zobowiązanemu następstw jego niezrealizowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie obecnie przyjmuje się, że jeżeli w danym przedmiocie uprawniającym do egzekucji administracyjnej w stosunku do określonego, niezmienianego następnie podmiotu, na podstawie art. 15 § 1 u.p.e.a. przesłane i doręczone zostanie upomnienie, brak jest podstaw do występowania przez wierzyciela z kolejnymi upomnieniami, także w przypadkach ponownego wszczynania postępowania egzekucyjnego w tym samym obszarze. Zasadą jest zatem, że upomnienie stanowi czynność dokonywaną przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i tylko jednokrotnie przypomina zobowiązanemu o powinności wykonania danego obowiązku - pod rygorem przymusowego prawnego wyegzekwowania - niezależnie od tego ile razy w danej sprawie wystawiane będą tytuły wykonawcze i wszczynane postępowanie egzekucyjne, z tym jednak zastrzeżeniem, że zasada ta znajduje zastosowanie do sytuacji, gdy dotyczy niezmienionych podmiotów zobowiązanych do wykonania obowiązku, a także tak samo określonego obowiązku. Oznacza to możliwość wszczęcia kolejnego postępowania egzekucyjnego bez ponownego upominania zobowiązanego. Ponowne wystawienie tytułu wykonawczego również nie pociąga za sobą konieczności ponownego upomnienia zobowiązanego (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, wyd. VIII, opubl. WKP 2018, t. 6 do art. 15 u.p.e.a., zob. też wyroki NSA: z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 316/08, z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 618/08, z dnia 16 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 2802/12, z dnia 6 marca 2019 r., sygn. akt II OSK 566/17; wyroki WSA w Poznaniu: z dnia 17 października 2017 r., sygn. III SA/Po 644/19, z dnia 16 czerwca 2020 r., sygn. akt III SA/Po 43/20; wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 maja 2020r., sygn. akt III SA/Łd 203/20; wyrok WSA w Kielcach z dnia 29 kwietnia 2020 r., sygn. akt II SA/Ke 208/20; wszystkie dostępne na: CBOSA). Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy, podzielić należy stanowisko organów, że zarzut dotyczący braku ponownego doręczenia skarżącemu upomnienia pomimo, że "postępowanie w sprawie spłaty należności nadal było procedowane", nie zasługuje na uwzględnienie. Jeszcze raz bowiem zauważyć należy, że skoro w badanym przypadku ostateczna decyzja Burmistrza Miasta A. o zobowiązaniu skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego wydana została [...] maja 2021 r., a upomnienie z [...] września 2021 r. zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] września 2021 r. (dowód - zwrotne poświadczenie odbioru upomnienia - k. 33 akt sądowych), to nie można skutecznie postawić organom zarzutu egzekucyjnego z art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a. – braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Ponadto, w świetle aktualnego brzmienia art. 15 § 1 u.p.e.a., nie zasługiwał - w ocenie Sądu - na uwzględnienie także i ten zarzut skargi, że upomnienie nie zostało po raz kolejny doręczone skarżącemu po zakończeniu postępowania w sprawie rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. W tym miejscu przypomnieć należy, że obowiązek zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego stał się wymagalny z dniem wejścia do obrotu prawnego decyzji SKO z dnia [...] lipca 2021 r. utrzymującej w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] maja 2021 r. w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego i zobowiązania do jego zwrotu. W konsekwencji zobowiązany miał wiedzę w zakresie istnienia konkretnego zobowiązania, jak i świadomość konieczności podjęcia działań zmierzających do zaspokojenia wierzyciela (Burmistrza). Działań tych jednak skarżący nie podejmował, inicjowane zaś przez niego postępowania w celu zastosowania ulgi w spłacie należności, nie unicestwiły wymagalności zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Jeszcze raz podkreślić bowiem należy, że skarżący obowiązek swój powinien wykonać z chwilą doręczenia mu decyzji zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Natomiast podjęte kroki prawne celem uzyskania ulgi, czy też symboliczne wpłaty na poczet zobowiązania, na ocenę tę wpływu nie mają. W tym stanie rzeczy, nie można uznać, że upomnienie z dnia [...] września 2021 r. nie spełniało warunku z art. 15 § 1 u.p.e.a. W sprawie niniejszej nie zaistniała również sytuacja powodująca konieczność ponownego doręczenia upomnienia osobie zobowiązanej do wykonania określonego obowiązku. Podzielić zatem należy stanowisko organów, że w sprawie nie zachodzą podstawy zarzutu egzekucyjnego wskazywane przez skarżącego. W realiach niniejszej sprawy nie zostały również naruszone przepisy prawa procesowego. Wydanie kwestionowanego postanowienia poprzedziło dokładne wyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności mających znaczenie dla podejmowanego w sprawie rozstrzygnięcia (art. 7 i 77 kpa). Ocena ta nie nosi cech dowolności (art. 80 kpa). Zgodnie zaś z art. 107 § 3 kpa w rozstrzygnięciu zawarto podstawowe jej elementy, wskazano uzasadnienie faktyczne i prawne. W szczególności uzasadniono stanowisko organu, wyjaśniono podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Końcowo podkreślić należy, że ani niezadowolenie strony z zapadłego rozstrzygnięcia, ani też subiektywne jej przekonanie o wadliwości zaskarżonego aktu prawnego nie mogą same w sobie stanowić podstawy uwzględnienia skargi. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę jako niezasadną. Sąd rozpoznał niniejszą sprawę na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym. Jak stanowi art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest przy tym niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17).