II SA/Bk 334/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Sędziowie sędzia NSA Stanisław Prutis, sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.), Protokolant Sylwia Tokajuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 15 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku okresowego 1. oddala skargę; 2. przyznaje adwokatowi A. A. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy.- Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzję z dnia [...] marca 2011 roku, nr [...] , na podstawie art. 38 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. nr 175, poz. 1362 z 2009 roku z późniejszymi zmianami) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa, na skutek odwołania Pana K. C. od decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierownika Działu Świadczeń Społecznych Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. w dniu 01 grudnia 2010 roku, nr [...], w sprawie przyznania zasiłku okresowego - zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. Organ odwoławczy, w uzasadnieniu swojego stanowiska, podkreślił, że ustalenie stanu faktycznego w sprawach pomocowych może nastąpić tylko w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Rzetelne przeprowadzenie wywiadu wymaga współdziałania strony z pracownikiem socjalnym, w tym przede wszystkim umożliwienia przeprowadzenia takiego wywiadu, aby na jego podstawie ustalić, czy wnioskodawca spełnia ustawowe warunki do przyznania wnioskowanej pomocy. Organ podkreślił, iż mimo kilkakrotnych wizyt wskazywanym miejscu pobytu przez wnioskodawcę oraz dwukrotnym wezwaniu go do określenia miejsca zamieszkania lub pobytu – Pan K. C. nie określił jednoznacznie gdzie mieszka lub przebywa. Powyższa postawa wnioskującego o pomoc zadecydowała, zdaniem organu, o odmowie przyznania mu pomocy. Zgodnie bowiem z treścią art. 4 ustawy o pomocy społecznej, który nakazuje osobom i rodzinom korzystającym z pomocy społecznej do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnych sytuacji życiowych, przy czym brak współdziałania – zgodnie z art. 11 ust. 2 cytowanej wyżej ustawy – może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczenia. Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wywiódł Pan K. C., zarzucając organom nie uwzględnienie okoliczności nocowania w piwnicy lub na klatce schodowej oraz nocowania w czasie soboty i niedzieli u wujka (skarżący nie podał jego imienia ani nazwiska), który nie wyraził zgody na przeprowadzenie u niego wywiadu środowiskowego. W obszernej skardze oraz w piśmie z dnia 14 lipca 2011 roku (data wpływu do Sądu – 18 lipca 2011 roku – k. 17) Pan K. C. opisał swoją trudną sytuację materialną, problemy ze sprawą rozwodową i podziału majątku dorobkowego. Skarżył się również na pracowników socjalnych, którzy jego zdaniem, żle wykonują swoje obowiązki. Dołączył także zdjęcia, które mają świadczyć o tym, że śpi w piwnicy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie: Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji pod względem jej zgodności z prawem na podstawie art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1269 z 2002 roku z późniejszymi zmianami) należało uznać, iż wydana została bez naruszeń prawa materialnego i bez uchybienia przepisom proceduralnym, mogącym mieć istotny wpływ na wynik niniejszej sprawy. Przedmiotową sprawę organy obu instancji rozpoznały na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (tekst jednolity: Dz. U. nr 175, poz. 1362 z 2009 roku z późniejszymi zmianami), zwanej dalej u.p.s. Na wstępie należy przywołać przepis art. 38 cytowanej powyżej ustawy, który stanowi, iż zasiłek okresowy przysługuje ze względu na długotrwałą chorobą, niepełnosprawność, bezrobocie, możliwość utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego osobom spełniającym kryteria wyszczególnione w tymże przepisie. Rozstrzygając o przedmiotowym zasiłku, niewątpliwie należy kierować się również treścią art. 2 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W tym miejscu zastrzec trzeba, że zgodnie z art. 3 ust. 4 oraz art. 4 u.p.s. potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ponadto osoby korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Dla prawidłowego rozpoznania wniosku skarżącego, żądającego pomocy finansowej, niezbędnym było ustalenie jego faktycznej sytuacji rodzinnej i majątkowej. Ustalenie sytuacji osób i rodzin ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej następuje w trybie określonym w Rozdziale 7 ustawy o pomocy społecznej. Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4 ustawy). Ma on na celu ustalenie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej osób i ich rodzin (art. 107 ust. 1 ustawy). Rodzinny wywiad środowiskowy stanowi swoiste postępowanie dowodowe. Sporządzany jest on na urzędowym kwestionariuszu i stanowi formę protokołu w rozumieniu art. 67 § 2 pkt 2 i 3 k.p.a., do którego znajdzie zastosowanie art.68 § 2 k.p.a. (por. wyrok z dnia 17 czerwca 1994 roku sygn. akt l SA 336/94, publ. OSP 1996 Nr 4/76 i II SA/Go 723/07 z 16 stycznia 2008 roku). Niewątpliwie rola takiego wywiadu w sprawach o udzielnie pomocy jest niezwykle ważna, bowiem stanowi on sposób zbierania informacji w celu ustalenia sytuacji rodzinnej i majątkowej osoby i rodziny o wnioskodawcy, która ubiega się o pomoc społeczną. Z przepisów art. 107 ustawy o pomocy społecznej w zw. z § 7 rozporządzenia MPiPS z dnia 18 września 2001 roku w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) wynika, że wywiad środowiskowy jest szczególnym środkiem dowodowym mającym zastosowanie w postępowaniu w sprawach z zakresu pomocy społecznej. Składa się nań szereg czynności organu (wykonywanych przez pracownika socjalnego), a w szczególności przesłuchanie strony i jej rodziny pod rygorem odpowiedzialności karnej za udzielenie nieprawdziwych informacji (§ 5 ust. 1 rozporządzenia), wykorzystanie dokumentów wskazanych w § 7, a także przeprowadzenie własnych obserwacji w celu zweryfikowania informacji uzyskanych z innych źródeł dowodowych, a w szczególności z oświadczenia o stanie majątkowym, złożonego przez stronę. Z treści § 2 ust. 2 rozporządzenia, nakazującego przeprowadzenie wywiadu w miejscu zamieszkania osoby lub rodziny albo w miejscu ich pobytu wynika, iż osoba ubiegająca się o pomoc społeczną a także jej rodzina w ramach obowiązku współdziałania z pracownikiem socjalnym zobowiązana jest mu okazać wszelkie zajmowane przez siebie pomieszczenia. Przy tym z całą mocą należy podkreślić, że obserwacje dokonywane przez pracownika socjalnego w trakcie przeprowadzania wywiadu środowiskowego (rodzinnego) nie są oględzinami w rozumieniu art. 85 k.p.a., a więc nie ma do nich zastosowania reżim określony w art. 79 k.p.a. Specyfika postępowania w sprawie świadczeń z pomocy społecznej wymaga jednocześnie aktywności ze strony wnioskodawców. Obowiązani są oni do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej (art. 4 ustawy), a przyjęcie biernej postawy stanowić może podstawę do odmowy przyznania lub wstrzymania świadczeń z pomocy społecznej (art. 11 ust. 2 ustawy). Obowiązek współdziałania osoby z organem (art. 4 ustawy) dotyczy również sporządzania wywiadu środowiskowego (udzielenie organowi niezbędnych informacji, wskazanie, sprecyzowanie potrzeb). W konkretnej sprawie skarżący, dwukrotnie wzywany przez organ (k. 24 i 93) do podania miejsca swego zamieszkania lub pobytu – wskazywał piwnicę lub klatkę schodową bloku przy ulicy S., w którym mieszka jego była żona w dwupokojowym własnościowym lokalu wchodzącym w skład dzielonego przed sądem powszechnym majątku dorobkowego byłych małżonków C. Skarżący wskazywał także fakt przebywania w soboty i niedziele u bliżej nieokreślonego wujka, który nie życzył sobie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w jego lokalu. W świetle powyższych informacji organ starał się ustalić ich prawdziwość. W tym celu aż 10 – krotnie, o różnych porach dnia, dokonywał kontroli klatki schodowej i piwnicy (28 września 2010 roku - k. 19, 5 października 2010 roku - k. 22, 12 października 2010 roku - k. 25, 14 października 2010 roku - k. 26, 18 października 2010 roku – k. 34, 21 października 2010 roku – k. 35, 29 października 2010 roku – k. 39, 2 listopada 2010 roku – k. 40, 5 listopada 2010 roku – k. 45 i 10 listopada 2010 roku – k. 42), stwierdzając jednoznacznie, iż skarżący nie przebywa w wyżej wymienionych miejscach, bowiem nie było tam żadnych oznak, świadczących o nocowaniu przez Pana K. C. Wprawdzie skarżący określił godziny przebywania w piwnicy: "od 22 – 23 i do 7 rano" – niemniej organy pracują w określonych godzinach w porze dziennej, a w konkretnej sprawie nie istniały okoliczności uzasadniające interwencję pracowników socjalnych w godzinach nocnych. Na podkreślenie zasługuje okoliczność, że skarżący pracował tylko 10 godzin tygodniowo (tylko przez dwa dni) – to gdyby rzeczywiście przebywał w piwnicy lub na klatce schodowej – to organ w czasie aż 10 razy, zauważyłby ślady bytności skarżącego lub zastał go w miejscu jego rzekomego pobytu. Dlatego też 2 zdjęcia przedstawione przez skarżącego na okoliczność nocowania w piwnicy – w świetle nie budzących wątpliwości faktów ustalonych przez organy – należy uznać za zrobione wyłącznie dla uzyskania korzystnych dla siebie skutków prawnych. Nie są one jednak odzwierciedleniem stanu faktycznego. Konkludując, w myśl powyższych ustaleń. organy, nie mogąc ustalić miejsca zamieszkania lub pobytu skarżącego , z uwagi na nie podanie przez niego rzeczywistych danych w tym zakresie – nie mogły sporządzić wywiadu środowiskowego, który z kolei jest podstawą wydania decyzji w przedmiocie udzielenia świadczeń z ustawy o pomocy społecznej. Należy także podkreślić, że Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozpoznawania skarg na pracę wykonywaną przez pracowników administracji państwowej. Skargi powyższe nie należą bowiem do spraw wymienionych w art. 3 ppsa. Sąd Administracyjny nie ma kompetencji do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania skargowego w trybie przepisu działu VIII kpa. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych. Dla przykładu należy przywołać chociażby postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 lutego 2009 roku (sygn. akt II OSK 241/09), w którym tenże sąd podkreślił, że "sądy administracyjne nie są właściwe do rozpoznawania skarg powszechnych, jakimi są skargi zawarte w dziale VIII k.p.a., a więc skargi związane z krytyką wykonywania zadań przez właściwe organy albo ich pracowników, ani także do oceny prawidłowości prowadzonego postępowania skargowego w trybie przepisów działu VIII k.p.a.". Wynik postępowania przeprowadzonego przez organ w trybie działu VIII k.p.a. nie daje podstaw do wniesienia skargi do sądu administracyjnego, bowiem ocena prawidłowości postępowania skargowego nie podlega kontroli sądowej (por. postanowienie NSA z dnia14 lutego 2008 roku sygn. akt I OSK 778/08 niepublikowane; postanowienie NSA z dnia 12 kwietnia 2001 roku, I SA 2668/00, LEX 54426; postanowienie WSA w Warszawie z dnia 14 września 2005 roku sygn. akt IV SAB/05 , LEX Nr 203689). Mając całokształt powyższych okoliczności na względzie Sąd uznał, że zaskarżona decyzja jest zgodna z prawem i skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z 2002 roku z późniejszymi zmianami.)