II SA/Bk 35/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca 2011 r. wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "E. B." w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] grudnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i przekazania do ponownego rozpatrzenia sprawy środowiskowych uwarunkowań dla przedsięwzięcia p o s t a n a w i a. 1) odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych; 2) przyznać prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienia radcy prawnego. Stowarzyszenie "E. B." z siedzibą w B. wniosło o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. Uzasadniając powyższy wniosek Stowarzyszenie podało, że jego majątek powstaje wyłącznie ze składek członkowskich oraz, że a dzień 28 kwietnia 2011 r. nie posiada środków finansowych w związku ze współorganizowaniem (obsługa medialna) konferencji dotyczącej gospodarki odpadami, na którą zostały przeznaczone środki finansowe pochodzące ze składek. W związku z powyższym Stowarzyszenie nie jest w stanie pokryć żadnych kosztów związanych z opłatą "zażalenia", ani kosztów radcy prawnego. W oświadczeniu o majątku i dochodach (k.76 ) Stowarzyszenie wskazało, że na koniec 2010 r. posiadało 802,39 zł (majątek obrotowy). Na koniec marca bieżącego roku stan konta Stowarzyszenia wynosił około 500 zł, natomiast na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy tj. 28 kwietnia 2011 r. – 5 zł. Organizacja społeczna wyjaśniła, że nie nadesłała wyciągu z rachunku bankowego za miesiąc luty bieżącego roku, gdyż w okresie tym nie było żadnych operacji na koncie (k. 74 – 77). W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego z dnia 09 maja 2011 r. (k. 79) Stowarzyszenie "E.B." z siedzibą w B. oświadczyło, że od 01 lutego do 30 kwietnia bieżącego roku nie uzyskało dochodów. W tym okresie wydatki organizacji wyniosły 773,26 zł, w tym: koszty korespondencji – 29,55 zł; zakup akcesoriów komputerowych (atrament do drukarki, pamięć usb itp.) – 161,18 zł; obsługa konferencji ekologów – 540 zł; mapy – 42,53 zł. Stan kasy na dzień 30 kwietnia 2011 r. wynosił 5,51 zł, na ten dzień stan rachunku bankowego Stowarzyszenia to 4,80 zł. Ponadto Stowarzyszenie podało, że ma 13 członków, wysokość miesięcznej składki członkowskiej - 5 zł (k. 81). Do akt sprawy strona skarżąca dołączyła: wyciąg z rachunku bankowego w Alior Bank za miesiące: styczeń, marzec, kwiecień i maj 2011 r. (k. 82 – 85); potwierdzenia pocztowe (k. 87 – 88 i k. 91); faktury (k. 89 – 90); rachunek za obsługę konferencji ekologów (k. 92); bilans Stowarzyszenia na dzień 31 grudnia 2010 r. (k. 93); rachunek wyników za 2010 r. (k. 94); informację dodatkową do bilansu za 2010 r. (k. 95 – 96); zeznanie podatkowe za 2010 r. (k. 97 – 103). Postanowieniem z dnia 15 czerwca 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania stronie skarżącej prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W złożonym od tego postanowienia sprzeciwie Stowarzyszenie wskazało, że nie dysponuje odpowiednimi środkami pieniężnymi na wynajęcie radcy prawnego, a kwoty przedstawianych przez niego żądań są zbyt abstrakcyjne i zbyt wygórowane. Podniosło, również, że nie zgadza się z uzasadnieniem postanowienia referendarza, że mogło zgromadzić środki pieniężne i dlatego nie zasługuje na zwolnienie od kosztów sądowych. W ocenie strony skarżącej referendarz rozważył tylko i wyłącznie, że może ona pozyskać środki finansowe, na przykład poprzez zwiększenie liczby członków, nie rozważył natomiast, że nawet zwiększenie liczby członków, a co za tym idzie zwiększenie składek członkowskich nie przyczyni się do zwiększenia środków finansowych Stowarzyszenia. Strona skarżąca podniosła, że z oszczędności które poczyniła może co najwyżej uiścić wpis. Ponadto strona skarżąca zaznaczyła, że skoro nie zasługuje na prawo pomocy w zakresie całkowitym, pomimo faktycznego braku środków finansowych i majątku trwałego, to Sąd co najmniej powinien ustanowić mu radcę prawnego do wniesienia skargi kasacyjnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny ustalił i zważył, co następuje: Wobec skutecznego wniesienia przez stronę skarżącą sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego, złożony wniosek o przyznanie prawa pomocy podlegał rozpatrzeniu przez Sąd stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej w skrócie p.p.s.a). Bez znaczenia pozostaje fakt, iż Stowarzyszenie ograniczyło sprzeciw do rozstrzygnięcia w zakresie ustanowienia radcy prawnego, bowiem skuteczne wniesienie sprzeciwu, bez względu na zakres zaskarżenia, powoduje wyeliminowanie z obrotu prawnego rozstrzygnięcia referendarza sądowego w całości. Na wstępie należy zaznaczyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Zgodnie zaś z art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże ona, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nie posiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo, że podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexisi Nexis, Warszawa 2006, s. 504). Ze złożonych oświadczeń wynika, że w okresie od 20 stycznia do 27 kwietnia 2011 r. stan konta Stowarzyszenia wynosił 545 zł (k. 82 – 84), natomiast na dzień 31 maja 2011 r. - 4,80 zł (k. 85). W okresie od 01 stycznia 2011 r. do 31 maja 2011 r. na konto strony skarżącej wpłynęło 35 zł z tytułu składek członkowskich. W tym samym czasie wydatki organizacji wyniosły 773,26 zł. Na dzień 31 grudnia 2010 r. majątek obrotowy Stowarzyszenia wynosił 802,39 zł (dodatni wynik finansowy), w tym 510 zł środki pieniężne w banku oraz 292,39 zł środki pieniężne w kasie. W roku 2010 r. przychód strony skarżącej wyniósł 1.395 zł (składki członkowskie). W tym samym okresie poniesione wydatki wyniosły 592,16 zł, w tym materiały 474,76 zł oraz usługi pocztowe – 117,85 zł (k. 95 – 96 i k. 82). Majątek strony skarżącej powstaje wyłącznie ze składek członkowskich i jest przeznaczony na realizację celów statutowych. Przenosząc powyższe okoliczności na grunt przedmiotowej sprawy Sąd stwierdził, że sam fakt, że Stowarzyszenie ma zapewnioną w statucie możliwość uzyskiwania środków finansowych na pokrycie wydatków związanych z działalnością statutową nie jest wystarczający, do przerzucania całości kosztów prowadzonego postępowania sądowoadministracyjnego na rzecz Skarbu Państwa. Przyznanie wnioskowanego prawa pomocy prowadziłoby do sytuacji, w której działalność Stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych (w zakresie wzmiankowanych kosztów postępowania), to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek. Natomiast odmiennie należałoby oceniać okoliczności, w których Stowarzyszenie zakładając sobie pewne cele, jednocześnie jasno i precyzyjnie określając sposób pozyskania środków, z których cele te będą realizowane, z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie zgromadzić dostatecznej ilości środków na funkcjonowanie. Jednakże zdaniem Sądu okoliczności te nie zostały w niniejszej sprawie wykazane (vide: postanowienie postanowienia NSA z dnia 20 grudnia 2006 r. sygn. akt II OZ 1433/06; z dnia 25 marca 2010 r., sygn. akt II OZ 252/10, z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt. II OZ 853/10; z dnia 09 września 2010 r. sygn. akt II OZ 842/10 publ. https://cbois.nsa.gov.pl/). Należy też zaznaczyć, że Stowarzyszenie w okresie od 20 stycznia do 27 kwietnia 2011 r. (okres pokrywający się z dat uzyskania wezwania do uiszczenia wpisu, tj. 1 lutego 2011 r. - k.17 i z data otrzymania postanowienia z dnia 10 marca 2011 r. o odrzuceniu skargi- tj. 31 marca 2011 r. - k.43) dysponowało na koncie kwotą 545 zł, która przewyższała koszty sądowe w niniejszej sprawie. Ponadto w złożonym sprzeciwie Stowarzyszenie podkreśliło, iż z oszczędności które poczyniło może co najwyżej uiścić wpis. Zatem w ocenie Sądu posiadało ono kwotę niezbędną do uiszczenia wpisu od skargi i związku z powyższym Sąd odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, o czym orzekł w punkcie I sentencji. Odnosząc się natomiast do wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego, należy zauważyć, że zgodnie z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie radcy prawnego następuje w sytuacji, gdy osoba prawna, a także jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Stosownie zaś do art. 246 § 3 adwokata, radcę prawnego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. W niniejszej sprawie Stowarzyszenie nie ma ustanowionego profesjonalnego pełnomocnika, a zatem spełnia przesłankę, o której mowa w ww. artykule. Ponadto w ocenie Sądu strona skarżąca posiada jedynie środki finansowe wystarczające do uiszczenia wpisu od skargi. Nie jest jednak w stanie ponieść kosztów związanych z ustanowieniem radcy prawnego. Mając na względzie fakt, że Stowarzyszenie zamierza wnieść skargę kasacyjną, którą z kolei zgodnie z art. 175 § 1 p.p.s.a powinien sporządzić profesjonalny pełnomocnik, Sąd postanowił przyznać mu radcę prawnego w celu zapewnienia stronie skarżącej prawa do sądu, o czym orzekł na podstawie art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. (pkt II sentencji).