II SA/Bk 411/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku Wydziału II: Barbara Romanczuk, po rozpoznaniu w dniu 05 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi K. E. K. prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą Przedsiębiorstwo Handlowo – Usługowe "E." S. P. w R. T. na postanowienie P. Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w B. z dnia [...] kwietnia 2010 r. Nr [...] w przedmiocie opłaty legalizacyjnej p o s t a n a w i a odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. K. E. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata podając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, wnukiem oraz synem. Skarżący podniósł, iż obecnie nie posiada wolnych środków finansowych, którymi mogłaby pokryć koszty sądowe powstałe w sprawie niniejszej i ustanowienia adwokata, z uwagi na wydatkowanie wszystkich oszczędności na budowę stacji paliw. Stwierdził, iż bieżące dochody przeznaczane są na utrzymanie rodziny i domu, jak również zakup leków (choroba serca). Rodzina skarżącego aktualnie uzyskuje dochody z emerytury skarżącego w wysokości 1.363 zł, wynagrodzenia córki w wysokości 1.864, 48 zł oraz wynagrodzenia syna w wysokości 1.317 zł. Majątek rodziny wnioskodawcy stanowi dom o powierzchni [...] m 2, stacja paliw, samochód P. E. (spłacany w formie leasingu), samochód V. P., rok produkcji [...] (samochód syna) oraz samochód F. K., rok produkcji [...] (samochód córki). Skarżący na dzień [...] lipca 2010 r. posiada oszczędności w kwocie 2.400 zł (k. 16-18). Do wniosku skarżący dołączył zestawienie przychodów i dochodów z działalności stacji paliw za miesiące marzec – kwiecień 2010 r. (k. 20) W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego tut. Sądu z dnia 20 lipca 2010 r. (k. 21) K. E. K. oświadczył, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają syn, córka i wnuk, natomiast jego miesięczna emerytura wynosi 1.147,94 zł netto (k. 23-24). Razem z oświadczeniem skarżący przedłożył zestawienie przychodów i dochodów z działalności stacji paliw za miesiące kwiecień – czerwiec 2010 r. (k. 25), decyzję w sprawie wymiaru podatku od nieruchomości za rok 2010 na kwotę 3.362 zł (k. 26), dokumentacje leasingowe ze wskazaniem miesięcznej raty płaconej z tego tytułu na kwotę 4.219,31 zł (lipiec 2010 r. k. 27-29), raport miesięczny ZUS potwierdzający wynagrodzenie syna (k. 30), zaświadczenie z zakładu pracy córki (k. 31), zestawienie obrotów stacji paliw za miesiące marzec – maj 2010 r. (k. 32), zeznanie podatkowe o wysokości dochodu skarżącego osiągniętego w 2009 r. oraz z tytułu działalności gospodarczej (k. 33-35), rachunki za energię elektryczną za miesiące maj, lipiec- wrzesień 2010 r. opiewające każdy na kwotę około 300 zł, rachunki za usługi telefoniczne i Internet za miesiące kwiecień – czerwiec 2010 r. opiewające każdy na kwotę około 120 zł (k. 37-38). Zgodnie z treścią art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego następuje, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Warunkiem przyznania przedmiotowego uprawnienia stronie, jest wykazanie przez nią, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania – kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy rozstrzygniecie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż źródłem miesięcznego utrzymania czteroosobowej rodziny pozostaje jego emerytura w wysokości 1.147,94 zł netto (k. 24), wynagrodzenie syna w wysokości 1.012,16 zł netto (k. 30) oraz wynagrodzenie za pracę uzyskiwane przez córkę wnioskodawcy w wysokości 1.864,48 zł netto (k. 31). Wykazane wydatki miesięczne wynoszą łącznie około 4.919,31 zł i przedstawiają się następująco: podatek od nieruchomości – 280 zł (rocznie 3.362 zł)(k. 26), rata leasingu za samochód – 4.219,31 zł (k. 29), energia elektryczna – około 300 zł (k. 36); usługi telekomunikacyjne i internetowe – około 120 zł (k. 37-38). W skład majątku rodziny wnioskodawcy wchodzi dom o powierzchni [...] m 2, stacja paliw, samochód P. E. (spłacany w formie leasingu), samochód V. P., rok produkcji [...] (samochód syna) oraz samochód F. K., rok produkcji [...] (samochód córki). Skarżący na dzień [...] lipca 2010 r. posiada oszczędności w kwocie 2.400 zł. Skarżący w okresie od kwietnia do czerwca 2010 roku osiągnął następujący dochód z działalności gospodarczej prowadzonej w formie stacji paliw: kwiecień – strata w wysokości 11.471,75 zł, maj – dochód 1.135,45 zł, czerwiec – 4.488,42 zł (k. 25). Z zeznania podatkowego za 2009 r. wynika natomiast, iż wnioskodawca z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiągnął dochód w kwocie 17.287,03 zł, zaś przychód za 2009 r. wynosił 1.865.865,47 zł (k. 33-35). Mając powyższe na uwadze w sprawie niniejszej należało stwierdzić, iż treść złożonego przez K. E. K. oświadczenia dotyczącego sytuacji majątkowej rodziny w szczególności w zakresie wysokości uzyskiwanego dochodu miesięcznego budzi uzasadnione wątpliwości, co do jego zgodności ze stanem rzeczywistym. Przede wszystkim należy podkreślić, iż u podstaw przedmiotowego rozstrzygnięcia legły rozbieżności między deklarowanym dochodem miesięcznym tj. kwotą 4.024,58 zł (emerytura skarżącego oraz wynagrodzenia dzieci), a wykazanymi wydatkami, które wynoszą 4.919,31 zł, w tym rata leasingowi wynosi 4.219,31 zł (k. 29). Tym bardziej, iż zapewne te wydatki są znacznie wyższe. Wnioskodawca bowiem nie przedstawił żadnych dokumentów czy też wyjaśnień na temat innych niezbędnych wydatków i ich wysokości w postaci np. kosztów utrzymania trzech samochodów, wyżywienia, środków czystości, odzieży, zakupu leków itp. Nie wskazał, również w formularzu wniosku, iż osiąga dochody z działalności stacji paliw. Mimo wezwania nie przedstawił także wyciągów z rachunków bankowych. Zestawiając osiągnięty dochód z wykazanymi miesięcznymi wydatkami, należało stwierdzić, iż już tylko te wydatki przekraczają o prawie 1.000 zł deklarowane dochody. Można domniemywać – skarżący bowiem we wniosku nie wskazał uzyskiwanego z działalności gospodarczej dochodu - iż wykazana różnica pokrywana jest z dochodów osiąganych z prowadzenia stacji paliw, które w poszczególnym miesiącach przedstawiają się inaczej. W miesiącu kwietniu 2010 r. skarżący z tytułu działalności gospodarczej miał stratę w wysokości 11.471,75 zł, natomiast w czerwcu 2010 r. osiągnął dochód w wysokości 4.488,42 zł (k. 25). Ponadto powyższe zestawienie przychodów i dochodów wskazuje, iż skarżący obraca ogromnymi kwotami pieniędzy, gdyż jego przychód z działalności gospodarczej za trzy miesiące tego roku zamyka się kwotą 537.705,26 zł (k. 25). Również przychód z poprzedniego roku wynosił 1.865.865,47 zł (k. 33 zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 13.06.2008 r. w sprawie II FZ 193/08 NSA wskazał, iż rozmiar i warunki działalności gospodarczej prowadzonej przez osobę fizyczną, ubiegającą się o zwolnienie od kosztów sądowych, muszą być uwzględniane przy badaniu całokształtu sytuacji majątkowej wnioskodawcy (LEX nr 493771) Ponadto w postanowieniu z dnia 24.06.2008 r. (sygn. akt I FZ 260/08) wskazał, iż strata wynikająca z zeznań podatkowych i bilansu jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych, a co za tym idzie, sama okoliczność nie warunkuje potrzeby udzielania pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych (LEX nr 479125). Powyższe okoliczności prowadzą do wniosku, iż skarżący w złożonym oświadczeniu przedstawił jedynie okoliczności mogące świadczyć o złej sytuacji materialnej rodziny, co w konsekwencji prowadzi do wniosku, iż dysponuje on nieujawnionymi środkami finansowymi, które to mogą być przeznaczone na pokrycie kosztów sądowych, które w sprawie niniejszej na obecnym etapie kształtują się na poziomie 3.650 zł (k. 2) oraz pokrycie kosztów ustanowienia adwokata z wyboru. Tym bardziej, iż we wniosku skarżący wykazał, iż posiada oszczędności w kwocie 2.400 zł, a na wezwanie referendarza sądowego nie wskazał przeznaczenia tych oszczędności. Co do zasady bowiem prawo pomocy nie powinno być udzielane osobom, które otrzymują stałe miesięczne dochody i posiadają zgromadzone oszczędności. Niewątpliwie koszty sądowe, w tym ustanowienia adwokata nie mogą być stawiane na ostatnim miejscu pod względem kolejności ich zaspokajania, gdyż prawo pomocy stanowi instytucję zarezerwowaną wyłącznie dla podmiotów znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. W tych okolicznościach niewątpliwie natomiast należy wskazać, iż skarżący nie udowodnił, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Przedstawione bowiem przez K. E. K. okoliczności odnośnie dochodów skarżącego oraz jego wydatków przeczą zasadom logiki i życiowego doświadczenia (podobnie wypowiedział się NSA w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 240/09, postanowieniu z dnia 30 października 2008 r., sygn. akt II OZ 952/08 i postanowieniu z dnia 31 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 272/08). Zaakcentować również należy, iż fakt zawarcia umowy leasingowej na samochód i bieżące regulowanie miesięcznej raty w wysokości ponad 4.000 zł prowadzi do wniosku, że K. E. K. znajduje się w dobrej sytuacji materialnej. Skoro wnioskodawca zdecydował się na taki krok, musiało się to mieścić w jego możliwościach finansowych, tzn. skarżący oceniał swoją sytuację jako na tyle dobrą, że będzie w stanie spłacać leasing jednocześnie ponosząc wydatki związane z utrzymaniem. Dodatkowo trzeba pamiętać, iż prawo pomocy to inaczej "prawo ubogich", a do takiej kategorii skarżących, nie można zaliczyć wnioskodawcy, którego rodzina ma stałe źródło utrzymania oraz majątek. Instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych lub osoby pozbawione środków do życia bądź, gdy środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide: postanowienie NSA z 19 października 2005 r. I GZ 107/05, niepubl.). Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (vide: postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Ponadto, jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 "prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu". Bez wątpienia skarżącego nie można zaliczyć do takiej kategorii wnioskodawców. Końcowo jeszcze raz należy zaakcentować, iż w postępowaniu sądowoadministracyjnym wniosek o przyznanie prawa pomocy podlega rozpatrzeniu w oparciu o złożone oświadczenia strony oraz ewentualne dokumenty potwierdzające zawarte w nich dane. W sprawie niniejszej z przedstawionych wyżej przyczyn wniosek K. E. K. uznano za niewiarygodny. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 245 § 2 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.