II SA/Bk 459/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder, po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2013r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. N. na postanowienie referendarza sądowego z dnia 14 maja 2013 r. w sprawie ze skargi J. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2012r. nr [...] w przedmiocie uchylenia postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie naruszenia stosunków wodnych na działce i umorzenia postępowania przed organem I instancji p o s t a n a w i a : odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych We wniosku z dnia 26 lutego 2013r. J. N. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oświadczając, iż pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz ze współmałżonką I. W.– N. oraz dwójką dzieci S. N. (18 lat) i B. N. (16 lat). Źródło utrzymania rodziny stanowi dochód z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez I. W. – N. oraz jej wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w łącznej wysokości około 3.000 zł. Ponadto, wnioskodawca uzyskuje dochód z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej. Wykazane wydatki miesięczne to: energia elektryczna – 200 zł; wywóz nieczystości płynnych – 180 zł (dwa razy miesięcznie); wywóz nieczystości stałych – 40 zł; zakup oleju napędowego grzewczego – 1.000 zł (3.000 zł kwartalnie); podatek od nieruchomości - 22,33 zł (267 zł rocznie); telefon, Internet – 300 zł oraz zakup żywności, środków czystości, odzieży – około 1.000 zł. Dodatkowo skarżący płaci kredyt zaciągnięty w P. B. z ratą miesięczną 444,22 CHF (tj. około 1.500 zł) oraz ponosi koszty miesięcznego utrzymania dzieci: wyżywienie – 500 zł oraz ubrania i inne przedmioty – około 500 zł. W skład majątku rodziny wchodzi: dom o powierzchni 178 m2, mieszkanie o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 5 ha oraz samochód osobowy Citroen C4 (w leasingu na potrzeby działalności gospodarczej). Ponadto skarżący podkreślił, iż w tym roku przebywał na zwolnieniu lekarskim i musi zbierać środki finansowe na zabiegi i rekonwalescencję. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego o bardziej szczegółowe dane, co do uzyskiwanych dochodów (z posiadanego mieszkania i z tytułu prowadzonej przez wnioskodawcę oraz jego współmałżonkę działalności gospodarczej) oraz miesięcznych wydatków, J. N. oświadczył, iż nie jest w stanie przedłożyć wymaganych dokumentów z zakresu rozliczenia dochodów prowadzonej działalności gospodarczej (własnej i współmałżonki) oraz zeznań podatkowych za 2012 r. z uwagi na krótki termin zakreślony w cytowanym wezwaniu oraz urlop księgowej. Odnośnie rachunków i faktur potwierdzających wysokość wydatków rodziny to dołączenie ich do akt sprawy jest niemożliwe z powodu dużej ich ilości oraz braku części wymaganych dokumentów. Szacunkowe dane dotyczące wysokości dochodów rodziny oraz ponoszonych wydatków zawarte są w złożonym urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wraz z powyższym wnioskodawca przedłożył wyciąg z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP dotyczący własnej działalności gospodarczej oraz działalności prowadzonej przez żonę. Postanowieniem z dnia 14 maja 2013r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia J. N. wniósł sprzeciw wskazując, że przedłożone do akt sprawy dokumenty oraz złożone oświadczenia są wiarygodne, a tym samym wystarczające do przyjęcia, że nie jest on w stanie uiścić wymaganego wpisu sądowego. Wynikająca zaś z wniosku dysproporcję pomiędzy dochodami i wydatki skarżący uzasadnił dodatkowym źródłem dochodu, którego nie da się udokumentować, a mianowicie sporadyczną pomocą rodziny. Końcowo skarżący podkreślił, że posiadanie przez niego majątku nie może być traktowane jako jedna z okoliczności dyskwalifikujących go jako osobę, której należy przyznać prawo pomocy. Podsumowując skarżący ponownie wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Na wstępie należy zaznaczyć, iż sprzeciw został wniesiony skutecznie, co powoduje utratę mocy postanowienia z dnia 14 maja 2013r., a wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy podlega ponownemu rozpatrzeniu. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: dalej powoływanej: p.p.s.a. (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270 ze zm.) sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Dalej należy przypomnieć, że co do zasady, strona zobowiązana jest do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Prawo pomocy stanowi natomiast instytucję wyjątkową i z tego powodu, nie można z niej czynić powszechnie stosowanego środka pomocy. Z uwagi na powyższe, przyznanie prawa pomocy winno być stosowane tylko w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Strona musi zatem wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. Zgodnie z treścią art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jednakże, co trzeba podkreślić, to na wnioskodawcy spoczywa ciężar dowodu, a w szczególności obowiązek wykazania braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądamiadministracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Na obecnym etapie zasygnalizować też trzeba, że w przedmiotowej sprawie skarżący składał już wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych (k. 15). Został on negatywnie rozpatrzony postanowieniem WSA w Białymstoku z dnia 18 września 2012r., a Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 25 października 2012 r., sygn. II OZ 947/12 oddalił zażalenie od tego orzeczenia wskazując, że wnioskodawca nie wykazał okoliczności, które mogłyby świadczyć o jego trudnej sytuacji materialnej. Podobnie, zdaniem Sądu, należy ocenić obecnie rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy. W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż źródłem dochodu czteroosobowej rodziny pozostaje umowa o pracę oraz działalność gospodarcza w formie kancelarii radcy prawnego prowadzona przez I. W. - N., dochód miesięczny z tego tytułu wynosi około 3.000 zł. Wnioskodawca prowadzi natomiast przedsiębiorstwo E. D. J. N.– sprzedaż hurtowa owoców i warzyw. Skarżący nie określił jednak wysokości dochodu z tytułu prowadzenia tej działalności, nie nadesłał również wymaganych dokumentów w tym zakresie. Wykazane zaś wydatki miesięczne wynoszą około 5.400 zł (energia elektryczna, wywóz nieczystości płynnych, wywóz nieczystości stałych, zakup oleju napędowego grzewczego, podatek od nieruchomości, telefon, Internet, zakup żywności, środków czystości, odzieży, rata spłaty kredytu oraz koszty utrzymania dzieci). Majątek J. N. stanowi: dom o powierzchni 178 m2, mieszkanie o powierzchni 50 m2, nieruchomość rolna o powierzchni 5 ha oraz samochód osobowy Citroen C4 w leasingu. Zestawiając przedstawione powyżej dane z brakiem dokumentów określających faktyczny dochód uzyskiwany przez małżeństwo N. z tytułu prowadzonych działalności, wyciągów z kont bankowych, zeznań podatkowych za 2012 r. oraz rachunków i faktur potwierdzających wydatki miesięczne rodziny, uniemożliwiają, zdaniem Sądu, pełną ocenę sytuacji majątkowej rodziny, a tym samym skutkują negatywnym rozpatrzeniem złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu należy jeszcze raz podkreślić, że Sąd nie kwestionuje obciążeń spoczywających na skarżącym, jak również konieczności zapewnienia dzieciom odpowiedniego standardu rozwoju, tym niemniej koszty sądowe nie mogą być stawiane w ostatniej kolejności ich zaspokojenia (vide postanowienia NSA z 18.02.3010 r., I FZ 447/09 oraz z 06.11.2009 r., II OZ 971/09 – obydwa dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Strona ma obowiązek podjąć starania o ich wygospodarowanie, a dopiero brak takiej możliwości uzasadnia uwzględnienie wniosku o prawo pomocy. Tym bardziej, że instytucja ta, będąca wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego, powinna umożliwiać dostęp do sądu przede wszystkim podmiotom znajdującym się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, do których, zdaniem sądu, skarżący nie należy. Nie może budzić wątpliwości, że zadeklarowane, wysokie wydatki i koszty są w stanie ponosić wyłącznie osoby, których dochody przekraczają te wydatki. Zasady doświadczenia życiowego pozwalają postawić zaś tezę, że uzyskanie kredytu w wysokości około 80.000 CHF jest dostępne tylko dla osób posiadających płynność finansową i wysokie, a przede wszystkim stałe dochody. W sytuacji skarżącego dysproporcja między deklarowanymi wydatkami a dochodami jest zauważalna na niekorzyść dochodów. Przy braku w aktach jakichkolwiek dowodów na utratę płynności finansowej strony i na zaleganie w spłatach zobowiązań - trudno przyjąć wskazywane dochody jako jedyne. Argumentacja zaś otrzymywania doraźnej pomocy finansowej ze strony rodziny, jako nieudokumentowana, nie mogła być przez Sąd uwzględniona. Wobec powyższych okoliczności należało stwierdzić, iż J. N. nie wykazał w sposób przekonywujący, iż faktycznie znajduje się w sytuacji materialnej, która skutkuje, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania sądowego. Z przyczyn wskazanych powyżej, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzeczono jak w sentencji.