II SA/Bk 461/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Mieczysław Markowski, Sędziowie sędzia WSA Marek Leszczyński,, sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 października 2015 r. sprawy ze skargi U. A. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia (...) kwietnia 2015 r. nr (...) w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] kwietnia 2015 r. nr [...] utrzymano w mocy decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...] stycznia 2015 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Powołaną na wstępie decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] stycznia 2015 r., po rozpatrzeniu wniosku U. A., odmówiono ww. umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz M. A., w okresie od 1 sierpnia 2014 r. do 30 września 2014 r. w kwocie 555,58 zł oraz odsetek w kwocie 20,40 zł. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że U. A. jest osobą rozwiedzioną i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z dziećmi: synem E. A. (14 lat) oraz córką M. K. (6 lat), w mieszkaniu stanowiącym własność matki strony. Wnioskodawczyni nie pracuje zawodowo ani dorywczo. Jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Pozostaje pod opieką Poradni Hematologicznej i nie legitymuje się stopniem niepełnosprawności. Syn z uwagi na skrzywienie kręgosłupa jest pod opieką Poradni Ortopedycznej. Dochodem strony są świadczenia w formie zasiłków rodzinnych na dwoje dzieci, świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę oraz alimenty na syna. Rodzina korzysta także z dodatku mieszkaniowego i energetycznego. Mając na względzie powyższe, uznano że w niniejszej sprawie nie istnieją podstawy do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wnioskodawczyni jest bowiem osobą w wieku produkcyjnym, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, co wskazuje na perspektywy poprawy i zmiany sytuacji dochodowej. Rozpoznając ponownie sprawę, na skutek odwołania U. A., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. nie podzieliło zarzutów odwołania i decyzją z dnia [...] kwietnia 2015 r. orzekło o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu I instancji. Organ odwoławczy podkreślił, że zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 17 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm. – dalej powoływana jako: "ustawa"). Stanowi on, że organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Cytowany przepis formułuje uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. W konkretnej sprawie U. A. nie wywiązywała się ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego, stąd osobie uprawnionej M. A. zostało wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 587,58 zł (w tym odsetki 20,40), w okresie od 1 sierpnia 2014 r. do 30 września 2014 r. Następnie decyzją Prezydenta Miasta B. z dnia [...] października 2014 r. (nr [...]) zobowiązano dłużnika alimentacyjnego do zwrotu tej należności wraz z odsetkami. W związku z wnioskiem o umorzenie opisanych wyżej należności, przeprowadzono wywiad środowiskowy, w wyniku którego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką i synem. Nie pracuje zawodowo i jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jest zobowiązana do alimentacji na rzecz córki M. A. w wysokości po 300 zł miesięcznie. Źródłem utrzymania wnioskodawczyni są świadczenia w formie zasiłków rodzinnych na dwoje dzieci w kwocie 212 zł, świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę w kwocie 500 zł oraz alimenty na syna w kwocie 647,22 zł, rodzina korzysta także z dodatku mieszkaniowego w kwocie 294,31 zł i energetycznego w wysokości 15,77 zł, stąd do dyspozycji strony pozostaje kwota - 1.669,30 zł. Mając na względzie powyższe, Kolegium stwierdziło za organem I instancji, że wskazane okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia żądania skarżącej umorzenia omawianych należności. W ocenie Kolegium umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu. Następnie organ podkreślił, że obowiązek alimentacyjny ciąży na obojgu rodzicach, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dzieci. Bezsprzecznym jest, że wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zwalnia z obowiązku alimentacji. W takiej sytuacji zobowiązany powinien czynić starania aby wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego, a w sytuacji wypłacenia świadczenia na rzecz osoby uprawnionej podejmować wszelkie możliwe działania w jego spłacie. Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy uznano, że zobowiązana ma 43 lata i będąc zarejestrowaną w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna ma możliwość ubiegania się o pracę, a poza tym na obecnym etapie postępowania nie można przesądzać, że nie otrzyma jej w okresie późniejszym i wówczas sytuacja ta może ulec zmianie. Ponadto podkreślono, że brak zatrudnienia w chwili obecnej jest sytuacją przejściową, bowiem z wyjaśnień odwołującej wynika, że ma ona wykształcenie wyższe, a więc ma możliwość wykorzystania zasobu wiedzy w trakcie poszukiwania pracy. Organ zauważył natomiast, że z akt sprawy nie wynika, aby zobowiązana starała się rozwiązać sytuację w jakiej się znalazła, wykorzystując własne możliwości. Reasumując Kolegium uznało, że w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie żądania oraz pozwalające na zastosowanie najdalej idącej ulgi jaką jest umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie są to bowiem okoliczności, pozwalające na wyjątkowe potraktowanie ww. i uwzględnienie żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Z doświadczenia życiowego wiadomym jest, że osoby w wieku jak odwołująca, mogą być dotknięte schorzeniami, które wymagają leczenia, co wcale nie oznacza, że nie mogą pracować i postarać się o takie zarobkowanie, które jest stosowne do ich sytuacji zdrowotnej. Końcowo podniesiono, że przy dołożeniu należytej staranności, wnioskodawczyni jest w stanie uregulować należność w łącznej kwocie 587,58 zł, chociażby np. poprzez rozłożenie tej kwoty na raty (wniosek w tej sprawie należy składać do tego samego organu, jak w sprawie umorzenia). Odnosząc się zaś do zarzutu dotyczącego ustalonej wysokości pozostałej kwoty do umorzenia z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, organ wyjaśnił, że skoro w okresie od 1 sierpnia 2014 r. do 30 września 2014 r. zobowiązana nie wywiązywała się z obowiązku alimentacyjnego, to osobie uprawnionej M. A. zostało wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 587,58 zł (w tym odsetki 20,40). W konsekwencji cała kwota świadczeń wypłaconych w tym okresie podlega zwrotowi. Podniesiona przez skarżącą okoliczność, że w tym okresie wpłaciła dla komornika kwotę 100 zł za miesiąc sierpień 2014 r. i kwotę 170 zł za miesiąc wrzesień 2014 r. nie ma znaczenia dla samego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia w całości pozostałej do spłaty kwoty należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jest natomiast okolicznością istotną jeśli chodzi o przeznaczenie wyegzekwowanych w tym okresie kwot. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skarżąca podała, że nie zgadza się z wydanym rozstrzygnięciem, wnosząc jednocześnie o jego uchylenie oraz poprzedzającej jego wydanie decyzji organu I instancji. Skarżąca zarzuciła niewłaściwe ustalenie oraz ocenę stanu faktycznego w jej sprawie. Podniosła, że nie jest w stanie spłacić choćby w ratach należność, a tym bardziej w całości. Wskazała, że jest osobą bezrobotną od 2011 r., podejmuje różne kroki, aby zmienić tę sytuację. Do tej pory nie udało jej się jednak znaleźć zatrudnienia, pomimo uczestniczenia w programach unijnych, które miały zwiększyć jej kwalifikacje i pozwolić na zdobycie pracy. Podała, że korzysta z pomocy społecznej. Następnie bardzo szeroko opisała sytuację rodzinną, dochodową i zdrowotną. Końcowo wskazała, że od miesiąca maja 2015 r. nie otrzymuje dodatku do czynszu i energii. Ustanowiony w urzędu profesjonalny pełnomocnik, w piśmie procesowym z dnia 1 października 2015 r. wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z zaświadczenia lekarskiego oraz faktur VAT za zakup leków na okoliczność aktualnej sytuacji finansowej i zdrowotnej skarżącej. Pełnomocnik podkreślił, że skarżąca w chwili obecnej kontynuuje leczenie w poradniach lekarza rodzinnego, jak i innych poradniach specjalistycznych (hematologiczna). Leczenie wymaga zakupu co miesiąc leków dla siebie, jak i syna, który leczy się dermatologicznie ze względu na problemy trądzikowe w wysokości 200 zł. Skarżąca nadal utrzymuje się z otrzymywanych zasiłków oraz raz w miesiącu otrzymuje pomoc żywieniową z Caritasu. W dalszym ciągu zarejestrowana jest jako bezrobotna, pomimo tego szuka pracy we własnym zakresie, bierze udział w szkoleniach. Końcowo pełnomocnik podniósł, że zwrot nienależnie pobranych świadczeń będzie miał negatywny wpływ na sytuację życiową skarżącej, w szczególności spowoduje znaczne pogorszenie obecnej sytuacji finansowej, w efekcie czego skarżąca nie będzie mogła samodzielnie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb, nie będzie mogła żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka. W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., podtrzymując stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2012 r., poz. 1228 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ww. ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w Poznaniu w wyroku z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864). W cytowanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów ustawodawca przewidział uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 k.p.a. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Jak już wyżej wskazano przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (tak: NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i życiowej skarżącej. Słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżąca jest osobą bezrobotną, ale jej sytuacja finansowa jest stabilna. Jak wynika bowiem z ustaleń organów obu instancji otrzymuje ona świadczenia w formie zasiłków rodzinnych na dwoje dzieci w kwocie 212 zł, świadczenia z funduszu alimentacyjnego na córkę w kwocie 500 zł oraz alimenty na syna w wysokości 647,22 zł, a także korzysta z dodatku mieszkaniowego – 294,31 zł i energetycznego – 15,77 zł. Do dyspozycji jej pozostaje kwota 1.669, 30 zł. Należy również zauważyć, że skarżąca jest w wieku produkcyjnym (43 lata) i jako zarejestrowaną w Urzędzie Pracy ma możliwość ubiegania się o pracę, a także poszukiwania jej we własnym zakresie. Z akt sprawy, jak również z zaświadczeń przedłożonych w postępowaniu sądowym nie wynika, aby stan zdrowia skarżącej uniemożliwiał jej podjęcia pracy. W szczególności skarżąca nie legitymuje się orzeczeniem lekarskim wskazującym na brak możliwości zarobkowania. Ponadto z wyjaśnień samej skarżącej wynika, że ma ona wykształcenie wyższe, a więc ma możliwość wykorzystania zasobu wiedzy w trakcie poszukiwania pracy. Słuszne jest zatem twierdzenie organów, że brak zatrudnienia w chwili obecnej jest sytuacją przejściową, która w każdej chwili może ulec zmianie. Na tym etapie postępowania trudno jest bowiem przesądzić, że nie otrzyma jej w okresie późniejszym. Fakt, że skarżąca uczestniczy w licznych programach unijnych i szkoleniach, w ocenie Sądu zwiększa jej szanse na znalezienie pracy. Opisane wyżej okoliczności bez wątpienia wskazują na perspektywy poprawy i zmiany sytuacji dochodowej. Podnoszona zaś przez skarżącą konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem, w tym na leki, nie czyni jej sytuacji wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Niewątpliwie sytuacja skarżącej jest trudna, niemniej jednak należy mieć na względzie, że umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Podkreślić również należy, że wskazywana przez skarżącą okoliczność pogorszenia się obecnie sytuacji dochodowej i zdrowotnej skarżącej w porównaniu do rozpatrywanego wniosku o umorzenie należności alimentacyjnych, nie może mieć wpływu na prawidłowość kontrolowanego przez Sąd rozstrzygnięcia. Okoliczności te mogą stanowić podstawę złożenia kolejnego wniosku o umorzenie zaległych należności z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych. Zgodzić się natomiast należało z organami, że sytuacja dochodowa i rodzinna skarżącej, ustalona w obecnym postępowaniu, nie stanowiła dostatecznej podstawy do umorzenia ciążących na niej należności. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę oddalono.