II SA/Bk 470/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Elżbieta Trykoszko, Sędziowie sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.),, sędzia WSA Andrzej Melezini, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 21 sierpnia 2014 r. sprawy ze skargi J. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] marca 2014 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 17 pkt 1 kpa oraz art. art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2012 r., poz.1228 ze zm.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. w dniu [...] grudnia 2013 r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia dłużnikowi alimentacyjnemu – J. L. w całości kwoty należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 5.600,00 zł i odmowy umorzenia odsetek w kwocie 392,92 zł z tytułu wypłaconych D. i J. L. świadczeń z funduszu alimentacyjnego. U podstaw tego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia. Postępowanie w sprawie zostało wszczęte na wniosek dłużnika alimentacyjnego – J. L., który w piśmie z dnia 20 listopada 2013 r. zwrócił się z prośbą o umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami, argumentując ją trudną sytuacją dochodową i rodzinną. W wyniku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego w dniu 3 grudnia 2013 r. organ I instancji ustalił, że J. L. jest osobą rozwiedzioną i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami, w mieszkaniu stanowiącym ich współwłasność. Strona nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Od dnia 18 czerwca 2013 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł. jako osoba bezrobotna. Nie zgłasza problemów zdrowotnych. Nie korzysta ze świadczeń pomocy społecznej. Nie ponosi żadnych opłat związanych z użytkowaniem mieszkania, ani z codzienną egzystencją. Jest na wyłącznym utrzymaniu rodziców, którzy otrzymują świadczenie emerytalne. Mając na uwadze powyższe ustalenia organ I instancji nie uwzględnił wniosku. W motywach rozstrzygnięcia podał, że przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkowej i nie mogą stawiać go w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych zobowiązanych do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego. Od powyższej decyzji J. L. złożył odwołanie i wniósł o umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami z uwagi na to, że nie jest w stanie spłacić tych należności. Organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję I – instancyjną i podał, że przepis art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów formułuje uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. Wskazano, że z akt sprawy wynika, iż J. L. (lat 44), nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, więc osobom uprawnionym D. L. i J. L. zostało wypłacone świadczenie z funduszu alimentacyjnego w kwocie 5.992,92 zł (w tym odsetki 392,92 zł), w okresie od 1 marca 2013r. do 30 września 2013 r. Decyzją z dnia [...] listopada 2013 r. znak: [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Specjalistę Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B., zobowiązano dłużnika alimentacyjnego – J. L. do zwrotu tej należności wraz z odsetkami. J. L. występując o umorzenie należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, zaakcentował fakt bezrobocia i niemożność uzyskania dochodu pozwalającego na zwrot tych należności i płacenie bieżących alimentów. Zgłoszone przez stronę okoliczności były przedmiotem wyjaśnienia w postępowaniu pierwszoinstancyjnym i dowody zgromadzone na te okoliczności potwierdzają istnienie zgłoszonych faktów. Innych okoliczności nie zgłaszał i nie zgłasza w odwołaniu. Jak wynika z akt sprawy dochód J. L. został ustalony w oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony, w dniu 3 grudnia 2013 r. i podpisany przez skarżącego. Z ustaleń dokonanych przez organ podczas tego wywiadu wynika, że odwołujący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z rodzicami - w mieszkaniu stanowiącym ich współwłasność. Od dnia 18 czerwca 2013 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w Ł. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie partycypuje w kosztach utrzymania mieszkania. Stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania regulują rodzice, którzy wspierają wnioskodawcę także w formie żywności. W ocenie Kolegium stwierdziło, że umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu. Organ podniósł, że nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych rodziców względem dzieci, które - jak stanowi art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – mają charakter obligatoryjny. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego (lub świadczeń z nim związanych) mają charakter wyjątkowy i z tego względu powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Bezsprzecznym jest, że wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zwalnia z obowiązku alimentacji wobec D. L. i J. L. W takiej sytuacji zobowiązany powinien czynić starania aby wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego, a w sytuacji wypłacenia świadczenia na rzecz osób uprawnionych podejmować wszelkie możliwe działania w jego spłacie. Organ odwoławczy podniósł, że skarżący aktualnie wspierany jest przez swoich rodziców, którzy regulują stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem mieszkania i pomagają w formie żywności. Urodził się w 1969 r. a więc ma dopiero 44 lata, tym samym będąc zarejestrowanym w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna ma możliwość ubiegania się o pracę, a poza tym nie można na tym etapie postępowania przesądzać, że nie otrzyma takowej w przyszłości i wówczas sytuacja ta może ulec zmianie. Organ wskazał, że w chwili obecnej brak zatrudnienia jest sytuacją przejściową, bowiem z wyjaśnień odwołującego wynika, że ma on wykształcenie wyższe - zawód wyuczony nauczyciel, a więc ma możliwość wykorzystania zasobu wiedzy w trakcie poszukiwania pracy. Nie wynika z materiału dowodowego by J. L. starał się rozwiązać sytuację w jakiej się znalazł, wykorzystując własne możliwości. W ocenie Kolegium, to że w okresie wcześniejszym pracował jako nauczyciel w Zespole Szkół Zawodowych nr 2 w O. i wywiązywał się w całości z należności z tego tytułu nie są okolicznościami zasługującymi na uwzględnienie w świetle art. 30 ust. 2 ustawy. Organ podniósł, że brak możliwości bieżącego regulowania spłaty zadłużenia nie jest okolicznością uzasadniającą umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powstałego w poprzednim okresie. Zgłoszone przez skarżącego okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową na tle innych dłużników alimentacyjnych, bowiem z samej istoty zadłużenia wynika zły stan finansowy i życiowy dłużnika. Inaczej zadłużenie nie powstałoby. Z działalności bieżącej Kolegium można wywnioskować, że przedstawiona przez J. L., aczkolwiek subiektywnie bardzo trudna sytuacja, obiektywnie - w porównaniu do innych spraw, do takich nie należy. Świadczy o tym chociażby dobry stan zdrowia, młody wiek oraz brak osób na utrzymaniu skarżącego. Wobec powyższego Kolegium nie dopatrzyło się żadnych przeszkód zdrowotnych ani życiowych, które stanowiłyby realną przeszkodę w możliwości pozyskania dochodu. W konkluzji organ odwoławczy stwierdził, że sytuacja życiowa wnioskodawcy nie uzasadnia zastosowania instytucji umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Decyzję tę do sądu administracyjnego zaskarżył J. L. Zarzucił niewłaściwą ocenę jego sytuacji finansowej i rodzinnej. Podał, że nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami, gdyż mieszkanie jest wyłączną własnością jego rodziców, co zostało podane w przeprowadzonym wywiadzie środowiskowym, w dniu 3 grudnia 2013 r. Powołując się na art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów oraz na niektóre fragmenty stwierdzeń zacytowanych w zaskarżonej decyzji wniósł o wyjaśnienie zawartego zwrotu "Bowiem umorzenie powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa Strony nie pozwala w sposób trwały na wywiązanie się z ciążącego obowiązku". Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego wraz z odsetkami w całości lub części za okres od 1 marca 2013r. do 30 września 2013r., z uwagi na trudną sytuację rodzinną i dochodową. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie jako bezzasadnej podtrzymując swoje stanowisko zawarte w kwestionowanej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje. Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 1228 ze zm.). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie organów orzekających w sprawie, przedstawiona przez skarżącego sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu z wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (zob. wyrok WSA w wyroku z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864). W cytowanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawodawca przewidział uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7 kpa. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wnikliwym wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności sprawy, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Jak już wyżej wskazano przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (tak NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i życiowej skarżącego. Słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący jest osobą bezrobotną, to jednak z uwagi na wyższe wykształcenie, wyuczony zawód – nauczyciel, wiek – 44 lata oraz brak problemów zdrowotnych ma szansę na poprawę swojej sytuacji dochodowej. Należy mieć na względzie, iż umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) skargę oddalono.