II SA/Bk 717/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marek Leszczyński, Sędziowie sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk (spr.),, sędzia NSA Danuta Tryniszewska-Bytys, Protokolant st. sekretarz sądowy Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 3 grudnia 2013 r. sprawy ze skargi R. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokat P. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego R. G. wykonane na zasadzie prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 2 kwietnia 2013r. R. G. wystąpił do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. o przyznanie pomocy finansowej w formie zasiłku celowego specjalnego na dofinansowanie potrzeb związanych z zakupem żywności, odzieży, remontem mieszkania oraz zakupem kart do telefonów komórkowych. Decyzją wydaną przez Zastępcę Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z dnia [...] kwietnia 2013 r. nr [...] odmówiono stronie udzielenia wnioskowanej pomocy finansowej, motywując to brakiem środków finansowych w budżecie organu umożliwiających przyznanie wnioskowanej pomocy. Od decyzji tej odwołał się R. G. kwestionując wysokość ustalonych dochodów rodziny. Podniósł też, że odmowa przyznania wnioskowanej pomocy jest niegodziwa ze względu na chorobę psychiczną żony, która musi mieć kontakt ze światem. Dochód zaś rodziny w postaci renty żony nie wystarczą na potrzeby bieżące rodziny. Ponadto stan zdrowia się żony stale się pogarsza, co uniemożliwia wnioskodawcy podjęcie pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] maja 2013 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie Kolegium wskazało, że wnioskodawca prowadzi gospodarstwo domowe wraz z żoną, a źródłem utrzymania rodziny jest świadczenie rentowe żony, dodatek pielęgnacyjny oraz dodatek mieszkaniowy. Powołując się dalej na art. 8 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 7 pkt 2-15 ustawy o pomocy społecznej, SKO wyjaśniło, że prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, na zasadach ogólnych, przysługuje osobom i rodzinom, których dochód na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty wskazanej w przepisie przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednej z następujących okoliczności: sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, niepełnosprawności, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, bezradności w sprawach opiekuńczo - wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, itp. W ocenie Kolegium, organ l instancji prawidłowo ustalił, że w przedmiotowej sprawie nie są spełnione warunki uzasadniające przyznanie prawa do zasiłku celowego na zasadach ogólnych. Ustawowy dochód umożliwiający przyznanie zasiłku wnioskodawcy ustalony w oparciu o obowiązujące przepisy prawa wynosi 456 zł na osobę w rodzinie, tymczasem strona osiągała w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku łączny dochód w wysokości 1014,15 zł, co daje na osobę 507,08 zł. Na dochód rodziny strony składa się świadczenie rentowe w wysokości 717,35 zł, przy którym wypłacany jest dodatek pielęgnacyjny w wysokości 203,50 zł oraz dodatek mieszkaniowy w kwocie 93,30 zł. Dochód ten, zdaniem organu II instancji, wyliczony zostało prawidłowo - zgodnie z art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, który nakazuje sumowanie miesięcznych dochodów osób z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, bez względu na sposób o źródło ich uzyskania. Do dochodu tego prawidłowo też zostały wliczone świadczenia uzyskiwane z tytułu dodatku mieszkaniowego. W ocenie Kolegium, skoro wnioskodawca przekroczył ustawowy próg finansowy, to jego wniosek należało rozpatrzyć w oparciu o art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej w aspekcie szczególnie uzasadnionego przypadku. Przy czym jak podkreślił organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego należy mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Potrzeby osoby korzystającej z pomocy powinny, ale nie muszą być uwzględnione, między innymi wówczas, jeżeli odpowiadają możliwościom finansowym pomocy społecznej, bowiem jest wiele osób oczekujących na taką pomoc, zaś zasoby finansowe gmin z reguły są mniejsze od tych potrzeb. W ocenie Kolegium organ l instancji słusznie uznał, że pomimo, iż sytuacja strony jest trudna i uzasadnia potraktowanie jej jako przypadek szczególny, to bardzo ograniczone środki finansowe przeznaczone na zadania własne uniemożliwiają przyznanie wnioskowanego zasiłku w chwili rozpatrywania wniosku. Okoliczność ta może być powodem podjęcia decyzji odmownej, jak to miało miejsce w rozpatrywanej sprawie. Dlatego też biorąc pod uwagę instytucję uznania administracyjnego mającą zastosowanie w przedmiotowej sytuacji, Kolegium podzieliło stanowisko organu l instancji, iż zgłoszone przez Pana G. potrzeby, w momencie wydawania decyzji przez organ l instancji nie mogły być uwzględnione z uwagi na to, że nie odpowiadają możliwościom pomocy społecznej. Tym bardziej, jak zasygnalizował organ II instancji, rodzina wnioskodawcy otrzymuje systematycznie stały dochód - świadczenie rentowe oraz pomoc w postaci świadczeń pieniężnych na zakup żywności (decyzje z [...] kwietnia 2013r, z dnia [...] marca 2013r., z dnia 23 stycznia 2013 r.) oraz leków. Konkludując Kolegium uznało, że rozstrzygnięciu organu l instancji nie można zarzucić naruszenia prawa, ani przekroczenia granic uznania zakreślonych w art. 7 kpa, zaś odmowa przyznania świadczenia nie jest przejawem dyskryminacji skarżącego przez organ administracji publicznej. Końcowo organ przypomniał, iż pomoc społeczna nie może zastępować starań własnych rodziny, stanowiąc stałe i jedyne źródło dochodu. W tym kontekście, ze zdziwieniem organ odniósł się do działania strony polegającego na rezygnacji z pomocy w postaci paczek żywnościowych ze Stowarzyszenia Pomocy Rodzinie "[...]" ( pismo z dnia 11 stycznia 2013 roku), czy rezygnacji ze statusu poszukującego pracy (decyzja Starosty Powiatu B. z dnia [...] lutego 2013 roku). Wykorzystanie własnych możliwości przez rodzinę winno wyprzedzać inne działania instytucji powołanych do udzielania pomocy. Powyższa decyzja została zaskarżona przez R. G. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku. Zaskarżonej decyzji pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie: - art. 7 i 77 kpa poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie dla wyjaśnienia sprawy; - art. 2, 3 i 39 ustawy o pomocy społecznej poprzez uznanie, że skarżącemu nie należy się zasiłek celowy specjalny, mimo stwierdzenia, że znajduje się on w trudnej sytuacji bytowej i zdrowotnej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., wnosząc o jej oddalenie, podtrzymało argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga jako bezzasadna podlegała oddaleniu. Zasady udzielania świadczeń z publicznych środków pomocy społecznej regulują przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2013r. poz. 182, ze zm.), zaś tryb rozpatrywania tych spraw reguluje Kodeks postępowania administracyjnego, z pewnymi modyfikacjami wynikającymi z przepisów ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z treścią art. 2 ust. 1 ustawy, celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Według art. 3 tejże ustawy pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Zgodnie natomiast z treścią art. 8 ust.1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej prawo do świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej przysługuje osobie w rodzinie, w której dochód na osobę nie przekracza kwoty 456 zł, zwanej dalej "kryterium dochodowym na osobę w rodzinie". W przedmiotowej sprawie, jak słusznie zauważyły organy administracji, skarżący nie spełnia warunków do korzystania ze świadczeń pomocy społecznej na zasadach ogólnych, albowiem dochód na osobę w jego rodzinie w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku wynosił – 507,08 zł na osobę, a zatem przekroczył ustawowe kryterium dochodowe. Skoro więc dochód skarżącego nie uprawniał go do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy społecznej w oparciu o kryterium dochodowe, to organy słusznie rozważały, czy skarżący nie może otrzymać specjalnego zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. W sytuacji bowiem, gdy wnioskodawca nie spełnia kryterium dochodowego, organ, zgodnie z art. 41 ust.1 ustawy o pomocy społecznej, może przyznać specjalny zasiłek celowy. Może on być przyznany w szczególnie uzasadnionych przypadkach, w sytuacjach zupełnie wyjątkowych, bowiem o możliwości jego przyznania nie decyduje dochód strony, a sytuacja życiowa, w której się ona znalazła. Nie można z tej formy pomocy społecznej wyprowadzać wniosku, iż przyznanie takiego zasiłku jest obowiązkiem organu – tak jak czyni się to w odniesieniu do osób spełniających kryterium dochodowe (zob. wyrok NSA z 19 stycznia 2006 r., I OSK 777/05, LEX nr 194414). Ponadto, jak trafnie zauważyło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., specjalny zasiłek celowy jest świadczeniem przyznawanym w ramach uznania administracyjnego. Okoliczność ta, jak już podkreślono wyżej powoduje, że nawet fakt spełniania kryteriów ustawowych nie oznacza automatycznego przyznania osobie zainteresowanej tego świadczenia i w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania zasiłku celowego wynika, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej. Uznanie administracyjne obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalać w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłoszonych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Organy odpowiedzialne za udzielanie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, co jest faktem notoryjnie znanym, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Bezsprzecznym jest również, że przyznana konkretna pomoc musi mieć pokrycie w środkach finansowych, gdyż w przeciwnym wypadku nie mogłaby zostać faktycznie zrealizowana. Nie ulega wątpliwości, iż organ nie może zabezpieczyć wszystkich potrzeb osób ubiegających się o pomoc, jak również udzielać świadczeń w oczekiwanej przez te osoby wysokości. Działanie organu w ramach uznania administracyjnego oznacza załatwienie sprawy zgodnie ze słusznym interesem obywatela, o ile nie stoi temu na przeszkodzie interes społeczny i możliwości organu w zakresie posiadanych uprawnień i środków. Podobne stanowisko prezentowane jest również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych (np. wyroki WSA w Warszawie z dnia 13 sierpnia 2007 r., sygn. akt I SA/Wa 884/07, Lex Nr 382752; z dnia 3 kwietnia 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 94/06, Lex Nr 209723; z dnia 14 lutego 2006 r., sygn. akt I SA/Wa 1825/05, Lex Nr 194040; z dnia 23 września 2005 r., sygn. akt I SA/Wa 1553/04, Lex Nr 192950 i inne). Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższe poglądy. Ocena sytuacji życiowej skarżącego przeprowadzona w niniejszej sprawie uwzględnia jego sytuację osobistą, dochodową i majątkową, w tym trudną sytuację zdrowotną żony skarżącego. Kolegium przeanalizowało zarówno przyczyny, które legły u podstaw wniosku o przyznanie tego rodzaju świadczenia, ale także rozmiar pozostających w dyspozycji organu pomocowego środków finansowych i sposób ich wydatkowania, przeprowadzając na tę okoliczność dodatkowe postępowanie wyjaśniające. Pokreślono, że do ośrodka pomocy społecznej wpływa miesięcznie ok. 1800 wniosków o udzielenie pomocy społecznej, a miesięczny budżet ośrodka wynosi 223.000 zł. W ocenie Sądu, rzeczą właściwych organów jest wyważenie przyznawanej pomocy z uwzględnieniem sytuacji subiektywnej uprawnionego i sytuacji obiektywnej, na którą składa się sytuacja finansowa ośrodka i konieczność zabezpieczenia, choć w części, potrzeb znacznej liczby innych osób znajdujących się w bardzo trudnej sytuacji życiowej i materialnej. Tym obowiązkom organ, w kwestionowanej decyzji, w pełni sprostał. Uzasadniając zaskarżone rozstrzygnięcie podkreślono, że rodzina skarżącego otrzymuje systematycznie stały dochód - świadczenie rentowe żony skarżącego oraz pomoc w postaci świadczeń pieniężnych na zakup żywności (decyzje z 22 kwietnia 2013r, z dnia 18 marca 2013r., z dnia 23 stycznia 2013 r.) oraz leków. Ponadto, jak słusznie zasygnalizowały organy, pomoc społeczna nie może zastępować starań własnych rodziny, stanowiąc stałe i jedyne źródło dochodu. W tym kontekście zaskakująca, również w opinii Sądu, była decyzja o rezygnacji z pomocy w postaci paczek żywnościowych ze Stowarzyszenia Pomocy Rodzinie "[...]", czy wniosek skarżącego G. o rezygnację ze statusu poszukującego pracy. Wykorzystanie własnych możliwości przez rodzinę winno, bowiem wyprzedzać inne działania instytucji powołanych do udzielania pomocy. Wprawdzie stan zdrowia żony skarżącego uniemożliwia mu podjecie pracy w pełnym wymiarze, jednakże skarżący, jak słusznie zasygnalizował organ II instancji, powinien zaktywizować działania w kierunku pozyskania np. prac dorywczych z wykorzystaniem posiadanego doświadczenia w wykonywaniu prac remontowych. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd stwierdził, iż organy obu instancji w sposób wyczerpujący dokonały ustaleń wszystkich okoliczności, od jakich w świetle ustawy uzależnione jest przyznanie specjalnego zasiłku celowego. W przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcia wydane zostały w oparciu o obowiązujące przepisy, granic uznania administracyjnego nie przekroczono, a zatem nie można postawić organom administracji zarzutu dowolności w podejmowaniu decyzji. Ponadto, jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, o odmowie przyznania świadczenia decydowały ograniczone możliwości finansowe ośrodka pomocy społecznej. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 270 ze zm.), orzeczono jak w sentencji.