II SA/Bk 728/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.),, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 14 lutego 2012 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] sierpnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania z pobytu stałego 1. oddala skargę, 2. przyznaje adwokatowi T. M. od Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku) kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem wynagrodzenia za zastępstwo prawne skarżącego wykonane na zasadzie prawa pomocy. U podstaw podjętego rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia faktyczne: W dniu [...] września 2010 r. B. B. zwróciła się do Urzędu Miejskiego w S. z wnioskiem o wymeldowanie męża J. B. z pobytu stałego przy ul. A. W. – K. w S.. W uzasadnieniu podała, iż mąż nie mieszka w przedmiotowym lokalu od marca 2009 r. W tym czasie przebywał u kolegów lub rodziny. Natomiast z informacji otrzymanych od Policji wie, iż mąż od miesiąca września 2009 r. do chwili obecnej przebywa w Areszcie Śledczym w S. Ponadto podała, iż od 2008 r. jest w separacji z mężem, wobec którego została orzeczona eksmisja z w/w lokalu. Na potwierdzenie powyższego dołączyła do wniosku wyrok Sądu Okręgowego w S. I Wydział Cywilny z dnia [...] lutego 2008 r. sygn. akt [...] orzekający o separacji pomiędzy nią a J. B. (pkt I wyroku) oraz o eksmisji w/w z przedmiotowego lokalu (pkt IV wyroku). Końcowo podała, iż mąż nie posiada kluczy od przedmiotowego mieszkania, część zaś jego rzeczy osobistych zabrała jego siostra. Po otrzymaniu zawiadomienia o wszczęciu postępowania w niniejszej sprawie, J. B. złożył pisemne wyjaśnienia, w których podniósł, iż nie opuścił wyżej opisanego lokalu dobrowolnie, lecz został do tego przymuszony przez żonę, która przestała go wpuszczać do mieszkania od połowy marca 2009 r. W związku z tym mieszkał u znajomych, rodziny i w noclegowni. Ponadto podał, iż wielokrotnie podejmował próby powrotu do lokalu, ale były one nieskuteczne, ponieważ żona straszyła go Policją. Natomiast od [...] września 2009 r. przebywa w Areszcie Śledczym w S., do którego został doprowadzony z ulicy; po jego opuszczeniu zamierza wrócić do przedmiotowego lokalu. Mając na względzie powyższe, organ I instancji pouczył J. B. o możliwości wystąpienia do sądu z pozwem o przywrócenie posiadania przedmiotowego lokalu. Wyżej wymieniony dokonał wskazanej czynności, jednakże powództwo to zostało oddalone prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] grudnia 2010 r. sygn. akt [...]. W tym stanie rzeczy, Prezydent Miasta S. decyzją z dnia [...] lipca 2011 r. ...) orzekł o wymeldowaniu J. B. z pobytu stałego przy ul. A. W. – K., uznając, iż w przedmiotowej sprawie zostały spełnione przesłanki z art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm.). Organ wyjaśnił, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje, iż J. B. nie mieszka w przedmiotowym lokalu od marca 2009 r., a od września 2009 r. przebywa w Areszcie Śledczym. Z faktu zaś, że skarżący, pomimo wykorzystania środków prawnych nie uzyskał możliwości powrotu do lokalu organ wywiódł, że lokal został przez niego opuszczony dobrowolnie. Organ podkreślił, iż stanowisko prezentowane w tym względzie znajduje odzwierciedlenie w orzecznictwie sądowoadministracyjnym (tak m.in: wyrok WSA w Kielcach z dnia 7 października 2009 r. II SA/Kr 503/09). Ponadto w związku z orzeczoną eksmisją organ uznał, iż skarżący nie będzie miał możliwości zamieszkania w spornym lokalu, co świadczy, że opuszczenie lokalu ma charakter trwały. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, na skutek odwołania J. B., Wojewoda P. decyzją z dnia [...] sierpnia 2011 r. (nr [...]) orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji pierwszoinstancyjnej. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, iż warunkiem niezbędnym wydania decyzji o wymeldowaniu osoby z pobytu stałego jest ustalenie, czy spełniona została przesłanka opuszczenia lokalu. Zgodnie bowiem z orzecznictwem sądowoadministracyjnym, spełnienie przesłanki opuszczenia przez zainteresowaną osobę dotychczasowego miejsca pobytu stałego następuje wówczas, gdy jest w pełni dobrowolne i wynika z jej własnej woli, a nie z powodu bezprawnych działań lub zachowań innych osób. Przy czym, podobnie jak orzecznictwo nadaje przesłance opuszczenia miejsca pobytu stałego cechy trwałości i dobrowolności, tak też w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjęto za równoznaczną z dobrowolnym i trwałym opuszczeniem lokalu taką sytuacje, w której osoba nie mieszka w lokalu z powodu stawianych jej przeszkód, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub zastosowane środki okazały się nieskuteczne (tak: wyrok NSA z dnia 10 lutego 2010 r. sygn. akt II OSK 281/09, Lex 597521, wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 16 kwietnia 2008 r. sygn. akt II SA/Bd 871/07, Lex 489184, wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 27 marca 2008 r. sygn. akt III SA/Wr 432/07, Lex 489489). Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpatrywanej sprawy organ stwierdził, iż fakt niezamieszkiwania skarżącego w spornym lokalu od marca 2009 r. oraz przebywanie w/w w Areszcie Śledczym od września 2009 r. nie budzi wątpliwości. Okoliczność powyższa wskazana przez B. B. została również potwierdzona przez samego skarżącego. Powyższe zdaniem organu dowodzi, iż skarżący opuścił miejsce stałego zameldowania zanim został jeszcze zatrzymany i osadzony w Areszcie Śledczym. Odnosząc się natomiast do twierdzeń skarżącego, iż nie opuścił on lokalu dobrowolnie, gdyż do jego opuszczenia został przymuszony przez żonę, a przed osadzeniem w Areszcie Śledczym wielokrotnie próbował wrócić do spornego lokalu, w tym również w obecności Policji, stwierdzono, iż skarżący nie uzyskał poprzez prawnie dostępne i wykorzystane środki prawne możliwości powrotu do niego. Jego powództwo o przywrócenie posiadania, z którym wystąpił w październiku 2010 r. do Sądu Rejonowego w S. I Wydział Cywilny zostało oddalone wyrokiem tego Sądu z dnia [...] grudnia 2010 r. sygn. akt [...]. Powyższe nakazuje uznać, iż skarżący sporny lokal opuścił dobrowolnie. Natomiast z faktu orzeczonej wobec skarżącego eksmisji wywiedziono, iż opuszczenie to ma charakter trwały. Wyrażony przez skarżącego zamiar powrotu do przedmiotowego lokalu nie zmienia powyższej oceny - deklaracje skarżącego, co do powrotu do miejsca stałego zameldowania dotyczą bowiem zdarzenia przyszłego, a co ważniejsze nie uwzględniają obiektywnych okoliczności sprawy ukształtowanych wyrokami sądów o eksmisji oraz o oddaleniu powództwa o przywrócenie posiadania lokalu. Istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy nie ma również podnoszona przez skarżącego okoliczność pozostawienia w przedmiotowym lokalu przedmiotów i rzeczy osobistych. Pozostawienie rzeczy osobistych nie świadczy bowiem o skoncentrowaniu spraw życiowych w danym lokalu (tak: wyrok WSA w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2009 r. sygn. akt VIII SA/Wal 36/09). Końcowo organ podkreślił, iż ewidencja ludności ma charakter rejestracyjno - porządkowy i winna odzwierciedlać stan faktyczny w zakresie stałego lub czasowego pobytu osób w danym miejscu. Utrzymywanie zameldowania skarżącego pod dotychczasowym adresem stanowiłoby w okolicznościach konkretnej sprawy fikcję. Nie godząc się z powyższą decyzję J. B. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku wnosząc o jej uchylenie. W uzasadnieniu skargi podniósł, że lokalu nie opuścił dobrowolnie i czynił starania o powrót do lokalu. Ponadto wskazał, że opuszczenie lokalu nie ma charakteru trwałego. Z faktu orzeczenia o jego eksmisji z lokalu nie wynika, że nie może on do niego wrócić. Areszt Śledczy nie jest miejscem jego stałego zamieszkania ani zameldowania. Podkreślił też, że Sąd nie wskazał mu lokalu zastępczego, a eksmisji nie wykonał komornik. Ponadto w lokalu zostały jego meble i rzeczy osobiste. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w kwestionowanej decyzji i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowi przepisy art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. Nr 139, poz. 993 ze zm.), zwanej dalej ustawą. Zgodnie z jego treścią organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która bez wymeldowania opuściła dotychczasowe miejsce pobytu stałego lub czasowego. A zatem jak słusznie zauważają organy obu instancji wyłączną przesłanką wymeldowania określonej osoby z oznaczonego lokalu jest fakt opuszczenia przez nią tego lokalu. Podkreślić jednak należy, iż legalność decyzji dokonującej wymeldowania w trybie art. 15 ust. 2 ustawy zależy od nadania właściwego znaczenia terminowi opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu stałego lub czasowego bez wymeldowania. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się już pogląd, iż przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przedmiotowego przepisu jest spełniona, jeżeli opuszczenie ma charakter trwały i jest dobrowolne (vide: wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r., V SA 3169/00, Lex 50123). O trwałości opuszczenia miejsca pobytu świadczy upływ czasu, tj. okres pozostawania poza miejscem dotychczasowego pobytu, a o dobrowolności opuszczenia, samodzielna rezygnacja z przebywania pod danym adresem, niewywołana przymusem fizycznym czy psychicznym osoby trzeciej. Przy czym wskazać należy, iż w wyroku z dnia 12 kwietnia 2001 r. sygn. V SA 3078/00 (Lex 78937), Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że za równoznaczną z opuszczeniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy należy uznać nie tylko dobrowolną zmianę miejsca pobytu, ale także sytuację, w której osoba dotychczas zameldowana została usunięta z lokalu i do niego niedopuszczona, a nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu. Przechodząc do meritum sprawy stwierdzić należy, iż organy obu instancji prawidłowo przyjęły, iż w konkretnym przypadku zachodzą przesłanki, o których mowa w art.15 ust. 2 w/w ustawy, uzasadniające wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego w S. przy ul. A. W. – K. [...]. Jak wynika bowiem z ustaleń organów, które znajdują potwierdzenie w aktach sprawy, J. B. nie zamieszkuje w miejscu stałego zameldowania od marca 2009, a od września 2009r. przebywa w Areszcie Śledczym. Powyższe okoliczności nie są kwestionowane przez strony postępowania, w tym samego skarżącego. Sam pobyt w Areszcie Śledczym nie świadczy wprawdzie o dobrowolnym i trwałym opuszczeniu miejsca stałego pobytu, jednakże w niniejszej sprawie, jak już wspomniano, opuszczenie w/w lokalu miało miejsce w marcu 2009 r. Wynikający z ustawy okres trzymiesięczny upłynął zatem jeszcze przed tym, jak skarżący trafił do Aresztu Śledczego. Niezależnie zaś od składanych przez skarżącego deklaracji o chęci pozostawania w lokalu, zasadnicze znaczenie ma fakt orzeczenia wobec niego eksmisji z przedmiotowego lokalu. Ponadto za brakiem możliwości przebywania w lokalu przemawia to, że skarżący pozostaje w separacji z zamieszkującą w lokalu żoną a z faktu, iż to jego żona złożyła wniosek o wymeldowanie należy wnioskować, że nie istnieją realne możliwości zamieszkiwania przez skarżącego w przedmiotowym lokalu. W tej sytuacji, nie budzi wątpliwości, że opuszczenie miejsca stałego pobytu przez skarżącego nosi znamiona dobrowolności. Trafności takiej oceny nie może zaś podważać przyczyna, która skłoniła skarżącego do wyprowadzenia się z dotychczasowego mieszkania i uniemożliwiała mu zamieszkiwanie w lokalu. Należy bowiem jeszcze raz zwrócić uwagę na fakt orzeczenia wobec skarżącego eksmisji, a także na to, że jego pozew o naruszenie posiadania został prawomocnie oddalony wyrokiem Sądu Rejonowego w S. I Wydział Cywilny z dnia [...] grudnia 2010 r. sygn. akt [...]. Jak wskazuje zaś orzecznictwo sądów administracyjnych rezygnacja z przebywania w określonym lokalu może nastąpić wyraźnie, poprzez złożenie stosownego oświadczenia, ale i w sposób dorozumiany, poprzez zachowanie, które w sposób niebudzący wątpliwości wyraża wolę danej osoby skoncentrowania swojej aktywności życiowej w innym miejscu (por. między innymi: wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r. sygn. II OSK 302/05, Lex 190969; wyrok NSA z dnia 23 kwietnia 2001 r. sygn. V SA 3169/00, Lex 50123). Przy ustalaniu zamiaru (jego dobrowolności i trwałości) nie można zatem poprzestać wyłącznie na oświadczeniach zainteresowanej strony, ale należy wziąć pod uwagę obiektywne, możliwe do stwierdzenia okoliczności towarzyszące opuszczeniu lokalu, jak też zachowanie strony po tym zdarzeniu. Deklaracje osoby wymeldowanej o zamiarze powrotu do lokalu mogą bowiem pozostawać w sprzeczności z innymi okolicznościami charakteryzującymi jej pobyt poza miejscem dotychczasowego zameldowania. W świetle dotychczasowych wywodów zgodzić się należy z oceną organów, iż poczynione w tym wypadku ustalenia całkowicie uzasadniały zastosowanie art. 15 ust. 2 ustawy, a to w celu wyeliminowania oczywistej fikcji meldunkowej, jaka zaistniała po opuszczeniu przez skarżącego spornego lokalu. Należy bowiem wyjaśnić, że wymeldowanie z pobytu stałego nie jest uzależnione od zgody, bądź też jej nie wyrażenia przez osobę wcześniej zameldowaną. W świetle art. 15 ust. 2 ustawy, wymeldowanie stanowi eliminację, tzw. fikcji prawnej polegającej na tym, że dana osoba jest zameldowana pod wskazanym adresem, pod którym w rzeczywistości nie zamieszkuje. Z przedstawionych wyżej względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzeczono jak w sentencji. O wysokości kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, przyznanych ustanowionemu z urzędu adwokatowi, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 250 p.p.s.a. oraz przepisów § 2 ust. 3, § 18 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.).