II SA/Bk 861/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Mirosław Wincenciak (spr.), po rozpoznaniu w dniu 21 października 2014 roku na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu Syndyka Masy Upadłości S. Spółki z o.o. w W. w upadłości likwidacyjnej od postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 września 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Syndyka Masy Upadłości S. Spółki z o.o. w W. w upadłości likwidacyjnej na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia [...] lipca 2014 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami badania sprawdzającego automatu do gier o niskich wygranych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych , Syndyk Masy Upadłości S. Sp. z o.o. w W. w upadłości likwidacyjnej wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Wyjaśnił, że Spółka nie prowadzi działalności gospodarczej, ponieważ znajduje się w upadłości, która od dnia 16 maja 2012 r. obejmujące likwidację majątku. Postępowanie upadłościowe ma na celu zaspokojenie zobowiązań wobec wierzycieli, stąd też wszelkie środki pozyskiwane ze sprzedaży jej majątku przekazywane są na zabezpieczenie spłaty zobowiązań oraz pokrywanie kosztów postępowania upadłościowego. We wniosku PPPr wskazał, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1 000 000 zł, za 2013 r. poniosła ona stratę w wysokości 277 624,21 zł, wartość posiadanych środków trwałych wynosi 4 178 877 zł. Na rachunku bankowym Spółka posiada środki w łącznej wysokości 64,17 zł, zaś w kasie – 1 913,53 zł. Uzasadniając wniosek o prawo pomocy Syndyk wskazał, że od lipca 2012 r. finansował koszty postępowania upadłościowego z dochodów z umowy dzierżawy zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz umowy dzierżawy z dnia 18 lipca 2012 r. Z uwagi to, że dzierżawca od października 2013 r. zaprzestał przekazywania środków na podatek POG, zaś od stycznia 2014 r. przestał płacić czynsz - umowy nie zostały przedłużone i wygasły z końcem lutego 2014 r. Tym samym Syndyk został pozbawiony źródła finansowania kosztów postępowania upadłościowego i pozostał z zaległościami podatkowymi wygenerowanymi przez dzierżawcę w kwocie 344 000 zł plus odsetki. Udało mu się zmniejszyć stratę bilansową na koniec 2013 r. do kwoty 277 624, 21 zł. Celem odzyskania kosztów od dzierżawcy wystąpił przeciwko niemu z powództwem (w sprawie tej uzyskał zwolnienie od kosztów sądowych, jednakże pozwowi nie został jeszcze nadany bieg). W związku z utratą źródeł finansowania postępowania upadłościowego środki masy upadłościowej ulegają systematycznemu zmniejszeniu. Syndykowi nie udało się, pomimo intensywnych starań, zlikwidować masy upadłości drogą sprzedaży. Kontynuuje działania w tym kierunku, jednakże nie może liczyć na przychody, a stale ponosi wydatki (m.in. na znaczki pocztowe, ogłoszenia prasowe, utrzymanie biura, wynagrodzenia pracowników). W konsekwencji, zdaniem Syndyka, o ile kwota 1977,70 zł wystarczy na uiszczenie wpisu w sprawie niniejszej, to nie może jednak być przeznaczona na ten cel bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego. Jak wskazał Syndyk, obecnie uczestniczy w kilkudziesięciu postępowaniach administracyjnych dotyczących majątku upadłego i od lipca 2014 r. złożył już 5 wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach rozpoznawanych przez WSA w Białymstoku, Olsztynie i Wrocławiu. Poszczególne kwoty, które w tych sprawach powinny został uiszczone, to odpowiednio: 500 zł, 100 zł, 100 zł, 500 zł oraz 200 zł. Wielkości te, choć pojedynczo mieszczą się w kwocie 1 977,70 zł, to jednak sumarycznie przekraczają posiadane środki i nie mogłyby zostać pokryte nawet gdyby zaniechano prowadzenia dalszych czynności upadłościowych i wydatkowano wszystkie pieniądze na wpisy sądowe. Jednocześnie Syndyk nie może odstąpić od zaskarżania aktów, które w jego ocenie zostały wydane z naruszeniem prawa, ponieważ jest zobowiązany do należytej ochrony interesów upadłego, z czego jest rozliczany przez sędziego-komisarza (k. 17-19). Do wniosku PPPr skarżący dołączył: sprawozdanie finansowe (k.21-28), opis i oszacowanie wartości przedsiębiorstwa (k. 29), wyciągi z rachunków bankowych (k. 30-60), raporty kasowe (k. 61-64). Postanowieniem z dnia 11 września 2014 r. referendarz tutejszego sądu odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego ograniczają się do wpisu od skargi w wysokości 100 zł. W związku z tym fakt posiadania przez Spółkę na rachunku bankowym i w kasie środków pieniężnych w wysokości 1 977,70 zł tj. w kwocie wielokrotnie przekraczającej koszty sądowe w sprawie, uniemożliwia przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Obowiązek spłaty zobowiązań wobec wierzycieli nie wyklucza obowiązku partycypowania Spółki w kosztach postępowania sądowego. Koszty te jako należności budżetu państwa należy uiszczać na równi z innymi wydatkami obciążającymi skarżącego. Sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego złożył Syndyk twierdząc, że wniosek o przyznanie prawa pomocy zasługuje na uwzględnienie, mimo że Spółka posiada pewne środki pieniężne. Wyjaśnił, że dla oceny zasadności wniosku PPPr nie ma znaczenia widniejąca w sprawozdaniu finansowym wartość środków trwałych, skoro nie można nimi dokonać zapłaty a występują znaczne trudności z ich spieniężeniem. Również kwota 4 178 877 zł jako wartość środków trwałych pochodzi z 2012 r. (z dnia ogłoszenia upadłości) i nie odpowiada stanowi aktualnemu. Obecnie wartość majątku Spółki jest niższa, o czym świadczy Aktualizacja opisu i oszacowania wartości przedsiębiorstwa z dnia 15 kwietnia 2013 r., w której wartość tę określono na 2 218 505 zł. Jak dalej wskazał Syndyk, w chwili obecnej, ze względu na brak dochodów z umowy dzierżawy zorganizowanej części przedsiębiorstwa oraz umowy dzierżawy sprzętu komputerowego, utracił źródło dochodów pozostając z zaległościami podatkowymi wygenerowanymi przez dzierżawcę w kwocie 344 000 zł plus odsetki. Wystąpił co prawda z powództwem o zapłatę przeciwko dzierżawcy, jednakże na razie, poza uzyskaniem zwolnienia od kosztów sądowych, sprawie nie nadano biegu. Wyjaśniono, że wobec utraty źródeł finansowania postępowania upadłościowego środki masy ulegają systematycznemu zmniejszeniu i wynoszą według stanu na dzień 4 września 2014 r. - 304, 60 zł (197,83 zł w kasie, 67,60 zł i 39, 17 zł na rachunkach bankowych). Podniósł, że nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej – nie urządza gier na automatach o niskich wygranych, ponieważ zgodnie z art. 169 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego syndyk prowadzący przedsiębiorstwo upadłego nie może prowadzić działalności wymagającej koncesji albo zezwolenia, chyba że co innego wynika z ustawy lub decyzji o przyznaniu koncesji albo zezwolenia. Jedynie na podstawie art. 316 ust. 2 Prawa upadłościowego i naprawczego wydzierżawił zorganizowaną część przedsiębiorstwa oraz sprzęt komputerowy. Wskazał, że w związku z nieprowadzeniem działalności gospodarczej przez Spółkę (Syndyka), wygaśnięciem umów dzierżawy oraz trudnościami w sprzedaży składników masy upadłości - Syndyk nie uzyskuje regularnych przychodów. Pomimo wielu starań nie udało mu się zlikwidować masy upadłości, zaś miesięcznie ponosi koszty postępowania w wysokości około 18 447,52 zł, w tym m.in. podatki od nieruchomości – 1 678 zł, czynsz najmu lokali – 4 920 zł, energia – 65,31 zł, telefony – 130,09 zł, usługa księgowa – 2 460 zł, koszty opłat bankowych i pocztowych – 200 zł, wynagrodzenie zleceniobiorców – 7 000 zł, koszty delegacji pracowników około 350 zł, obowiązkowy ZUS – 1 544,12 zł oraz opłaty skarbowe – około 100 zł. Syndyk wskazał, że z powodu braku środków nie pokrywa wszystkich bieżących kosztów i zalega z opłatami z tytułu: podatku od nieruchomości - 8,390 zł (za okres 04-08.2014), czynszu najmu lokali – 29 520 zł (za okres 03-08.2014), usługi księgowej - 9 840 zł, wynagrodzenia zleceniobiorców - 28.000 zł oraz składek ZUS – 6 176,48 zł (za okres 05-08.2014). Zaznaczył też, że choć w skład masy upadłości nadal wchodzą trzy nieruchomości, to są one obciążone hipotekami i środki z ich ewentualnej sprzedaży zostaną przeznaczone na zaspokojenie wierzytelności. Wyjaśnił, że uczestniczy obecnie w kilkudziesięciu postępowaniach administracyjnych dotyczących majątku upadłego i złożył już 15 wniosków o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawach rozpoznawanych przez wojewódzkie sądy administracyjne, w których łączna wysokość opłat sądowych wynosi ponad 3 000 zł. Powyższe oznacza, że wprawdzie kwota 304, 60 zł wystarczy na uiszczenie wpisu od skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie, to jednak nie może być przeznaczona na ten cel bez uszczerbku dla postępowania upadłościowego (k.78-82). Do sprzeciwu Syndyk załączył wyciągi z rachunków bankowych na dzień 22 września 2014 r.(k. 83-84), raport kasowy za sierpień 2014r. (k. 85), kserokopię pozwu o zapłatę oraz wydruki z ksiąg wieczystych (k. 86-112). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje: Wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych zawierający żądanie udzielenia prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych tj. na datę rozpoznania zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 100 zł – podlegał oddaleniu. Do rozpoznania wniosku strony mają zastosowanie przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), dalej p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osobie prawnej (w sprawie niniejszej Spółce S[...]), a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Powyższą regulację należy stosować mając na uwadze, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest odpłatność. Sąd podejmuje czynności jedynie wówczas, gdy strona lub uczestnik postępowania wniosą stosowną, przewidzianą dla danej czynności, opłatę (np. wpis od skargi, od skargi kasacyjnej). Wyjątki od tej zasady, a więc sytuacje, gdy dokonanie czynności w postępowaniu sądowym jest nieodpłatne - wynikają z konkretnych przepisów ustawy p.p.s.a. (art. 239) lub też mają charakter prawa pomocy. Z uwagi na to, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego, jego przyznanie następuje w sytuacjach wyjątkowych, po uprzednim wszechstronnym zbadaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy. Zatem to na żądającym zwolnienia od kosztów sądowych spoczywa ciężar wykazania braku możliwości poniesienia kosztów postępowania, przy czym przedstawione dowody i podane okoliczności nie mogą budzić wątpliwości z punktu widzenia ich wiarygodności. Natomiast ocena, czy warunki do przyznania prawa pomocy zostały spełnione, jest ostatecznie kompetencją sądu. Nawet zatem, jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Dodać należy, że udzielenie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (vide postanowienie NSA w sprawie I OZ 1099/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Analiza finansowej sytuacji strony skarżącej nie pozwala na przyjęcie, że uiszczenie kwoty 100 zł wykracza poza jej możliwości fiskalne. Przede wszystkim Syndyk nie wykazał zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Przedłożone dokumenty budzą wątpliwości co do zobrazowania w nich rzeczywistej i aktualnej sytuacji finansowej i dochodowej Spółki. Niewątpliwie zamiarem Syndyka było wykazanie, iż uszczupleniu ulega ilość środków finansowych na rachunkach bankowych Spółki i w jej kasie. W tym też celu przedstawiono wyciągi z tychże rachunków i wyjaśniono, że Spółka nie prowadzi żadnej działalności. Z dokumentów wynika tymczasem, że zdarzają się nieregularne wpływy (np. k. 83 – wyciąg). Należy jednak zauważyć, że brak jest szczegółowego wyjaśnienia z jakiego tytułu następują wpływy. Wątpliwości, w świetle oświadczeń Syndyka o trudnej sytuacji finansowej Spółki, budzą również przedłożone za lipiec i sierpień 2014 r. raporty kasowe (k. 63, 85). Wynika z nich, że w lipcu 2014 r. opłacono usługę księgową w kwocie 2 460 zł, zaś w sierpniu 2014 r. opłacono podobną usługę na kwotę 2 960 zł. Wobec poniesienia tych wydatków (stosunkowo wysokich mając na uwadze kwotę wymaganego w sprawie wpisu) traci wiarygodność oświadczenie Syndyka, jakoby nie posiadał środków na uiszczenie kosztów sądowych, w tym w sprawie niniejszej w kwocie 100 zł. Podkreślić też należy, że skarga została złożona przez stronę na początku września 2014 r., a zatem w tym samym niemal czasie co poniesienie drugiego z wymienionych wyżej wydatków. Oznacza to, że w czasie wniesienia skargi i złożenia wniosku o prawo pomocy Spółka posiadała środki na uiszczenie wymaganego wpisu w kwocie 100 zł. Suma ta jest nieznaczna także w porównaniu z deklarowanymi miesięcznymi kosztami postępowania upadłościowego – 18 447,52 zł. Wbrew przekonaniu Syndyka w sprawie nie może mieć znaczenia, że uiszczenie wpisu zwiększy jego wydatki z uszczerbkiem dla postępowania upadłościowego. Przepis art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie zakłada takiej zależności, a stanowi jedynie o braku dostatecznych środków. Z przedstawionych dokumentów wynika zaś, że dotychczas Syndyk posiadał dostateczne środki na pokrycie kosztów sądowych. Nie może również ujść uwadze, że wartość masy upadłości jest na tyle znacząca, iż mimo zgłaszanych trudności w sprzedaży nieruchomości i zabezpieczonych na nich wierzytelności Syndyk nadal prowadzi to postępowanie. Wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 1 000 000 zł a wartość przedsiębiorstwa Spółki – 2 218 505 zł. Wprawdzie według bilansu za rok 2013 firma poniosła stratę w wysokości 277 624,21 zł, jednak zgodzić się należy ze stanowiskiem NSA w sprawie II GZ 355/11 (postanowienie dostępne w CBOSA), że "strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej". Także mimo wykazywania straty nie udowodniono, że Spółka zalega z jakimikolwiek płatnościami (wymieniono je co prawda w sprzeciwie, ale brak jest dokumentów na tę okoliczność). Nie sposób też pominąć, że na koniec 31 grudnia 2013 r. Spółka dysponowała aktywami obrotowymi, w tym należnościami krótkoterminowymi na kwotę 884 198,78 zł. Syndyk nie wyjaśnił, czy należności te są wymagalne lub zostały już rozdysponowane. Zdaniem sądu nie ma podstaw do przyjęcia, że wierzytelności związane z postępowaniem upadłościowym oraz wierzytelności o charakterze cywilnoprawnym korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed wierzytelnościami Skarbu Państwa wynikającymi z obowiązku finansowania przez stronę kosztów prowadzenia sprawy przed sądem administracyjnym (por. postanowienie NSA w sprawie I FZ 40/13, CBOSA). Obowiązek ten wynika zaś z art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poza tym z art. 342 § 1 pkt 1 Prawa upadłościowego i naprawczego wynika, że w pierwszej kategorii należności podlegających zaspokojeniu z funduszu masy upadłości znajdują się nie tylko koszty postępowania upadłościowego, ale i m.in. należności powstałe z czynności syndyka. Skoro zatem Syndyk wniósł w rozpoznawanej sprawie skargę, to wydatki z tym związane, choć nie dotyczą samego postępowania upadłościowego, należą w zasadzie do pierwszej kategorii należności zaspokajanych z masy upadłości wskazanych w powołanym przepisie (por. postanowienie NSA w sprawie I FZ 431/12, postanowienie WSA w Białymstoku w sprawie II SA/Bk 685/14, CBOSA). Nie może prowadzić do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy fakt prowadzenia przez Syndyka kilkunastu postępowań sądowych i konieczność ponoszenia kosztów z tym związanych. Wszczynając te postępowania strona powinna liczyć się z tym, że będzie się to wiązało z obowiązkiem ponoszenia określonych wydatków. Jak stwierdził NSA w sprawie I OZ 191/11 (dostępnym w CBOSA) osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków. Mając powyższe na uwadze ocenić należy, że strona skarżąca nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na uiszczenie wymaganego wpisu od skargi w kwocie 100 zł. Dlatego na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.