II SA/Bk 96/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Elżbieta Lemańska,, sędzia WSA Marek Leszczyński, Protokolant starszy sekretarz sądowy Marta Marczuk, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2018 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] września 2017 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę Skarga została wywiedziona na podstawie następujących okoliczności. We wniosku z dnia [...] lipca 2017 r. D. K. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. z prośbą o umorzenie wypłaconych na rzecz jego dzieci świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości wraz z odsetkami. Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezydenta Miasta B. przez Kierowania Sekcji Funduszu Alimentacyjnego Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w B. odmówiono wnioskodawcy umorzenia: - w całości należności dłużnika alimentacyjnego w wysokości 2.470,48 zł oraz kosztów wystosowanego upomnienia w wysokości 11,60 zł z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego; - w całości pozostałej do spłaty kwoty ustawowych odsetek oraz odsetek za opóźnienie w wysokości 289,39 zł naliczonych na dzień wydania decyzji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ podał, że D. K. jest rozwiedziony i zamieszkuje w Domu dla Bezdomnych Mężczyzn Caritas Archidiecezji B. w B. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo, ani dorywczo. Jest zarejestrowany w PUP w B. jako osoba poszukująca pracy. Korzysta z pomocy społecznej w formie zasiłku okresowego w kwocie 317 zł miesięcznie oraz zasiłków celowych na bieżące potrzeby. Z uwagi na problemy zdrowotne D. K. złożył wniosek o przyznanie stopnia niepełnosprawności. Wnioskodawca jest w wieku aktywności zawodowej. Posiada 10 letni staż pracy i kwalifikacje zawodowe. Organ stwierdził, że przedstawione przez wnioskodawcę okoliczności, nie czynią jego sytuacji wyjątkową oraz nie mogą stawiać go w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do innych dłużników alimentacyjnych zobowiązanych do zwrotu należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego Od powyższej decyzji D. K. złożył odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...] września 2017 r. nr [...] utrzymało w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu podano, że podstawę prawną umorzenia należności od dłużnika alimentacyjnego stanowi art. 30 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.). Wskazano, że rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego ma charakter uznaniowy i jest uzależnione od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności opartych na sytuacji dochodowej i rodzinnej. Organ odwoławczy podał, że z akt sprawy wynika, iż D. K. nie wywiązywał się z obowiązku alimentacyjnego, więc osobom uprawnionym K. K. i D. K. zostały wypłacone świadczenia z funduszu alimentacyjnego w okresie 2014/2015 i 2015/2016. W związku z wnioskiem o umorzenie ww. zobowiązań, przeprowadzono wywiad środowiskowy z którego wynika, że strona prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Wnioskodawca nie pracuje zawodowo, ani dorywczo i jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w B. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Jest zobowiązany do alimentacji na rzecz córek w wysokości po 500 zł miesięcznie. D. K. występując o umorzenie należności w kwocie 2.771,47 zł (należność główna i odsetki) wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobom uprawnionym, akcentuje fakt dolegliwości zdrowotnych (dowód: orzeczenie o stopniu niepełnosprawności) i niskich dochodów. Jego zdaniem okoliczności te stanowią przesłanki do zastosowania wnioskowanego umorzenia. Organ odwoławczy podał, że źródłem utrzymania wnioskodawcy jest zasiłek okresowy wypłacany w wysokości 317 zł miesięcznie. Przy czym zaznaczono, że dochód w takiej wysokości, nawet w przypadku rodzin z dziećmi, czy też matek samotnie wychowujących dzieci nie należy do rzadkości. Umorzenie należności dłużnika alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego uniemożliwia mu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki winien być jednak skutkiem czynników obiektywnych, tj. takich, na które zobowiązany nie ma (nie miał) wpływu. Zdaniem organu odwoławczego nie można przy tym zapominać o charakterze zobowiązań alimentacyjnych rodziców względem dzieci, które mają charakter obligatoryjny. Wszelkiego rodzaju zwolnienia z obowiązku alimentacyjnego mają charakter wyjątkowy i z tego względu powinny być interpretowane w sposób ścisły, a nie rozszerzający. Bezsprzecznym jest, że wypłata świadczeń z funduszu alimentacyjnego, nie zwalnia z obowiązku alimentacji wobec K. K. i D. K. W takiej sytuacji odwołujący powinien czynić starania aby wywiązać się z obowiązku alimentacyjnego, a w sytuacji wypłacenia świadczenia na rzecz osoby uprawnionej podejmować wszelkie możliwe działania w jego spłacie. W niniejszym przypadku z przedłożonego orzeczenia wydanego przez Miejski Zespół Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w B. wynika, że ustalony lekki stopień niepełnosprawności datuje się od [...] marca 2014 r. i orzeczenie o stopniu niepełnosprawności jest ważne do [...] lipca 2018 r. (wydane na czas określony). Z orzeczenia tego wynika, że ustalony stopień niepełnosprawności nie wyklucza możliwości podejmowania pracy, jedynie z przeciwwskazaniem wynikającym ze stwierdzonego schorzenia. W ocenie Kolegium, w niniejszej sprawie nie zachodzą okoliczności uzasadniające uwzględnienie żądania oraz pozwalające na zastosowanie najdalej idącej ulgi jaką jest umorzenie zaległości z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Nie są to bowiem okoliczności, pozwalające na wyjątkowe potraktowanie odwołującego i uwzględnienie żądania w oparciu o art. 30 ust. 2 ustawy. Skargę od tej decyzji do sądu administracyjnego złożył D. K. i zarzucił naruszenie: - art. 138 § 1 pkt 2 K.p.a., poprzez jego nie zastosowanie i utrzymanie w mocy wadliwej decyzji; - art. 7, 8 i 77 § 1 K.p.a., poprzez brak wszechstronnego zbadania sprawy w sposób budzący zaufanie do organów, jak również poprzez wyprowadzenie błędnych wniosków ze zgromadzonego materiału dowodowego; - art. 30 ust. 2 ustawy, poprzez przekroczenie granicy uznania administracyjnego poprzez jego wadliwą wykładnię i odmówienie umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego, w sytuacji gdy zachodziły przesłanki do uwzględnienia wniosku. Wskazując na powyższe naruszenia skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu zarzucił, że organy obu instancji błędnie ustaliły zakres wniosku i ograniczył go do kwoty 2.771,47 zł. Tymczasem wnosił on o umorzenie zaległości alimentacyjnych w całości tj. w wysokości 27.000 zł. Nie ulega wątpliwości, że czym innym jest ocena możliwości spłacenia przez skarżącego zadłużenia w kwocie 2.771,47 zł a czym innym spłata zadłużenia w kwocie około 27.000 zł. Skarżący podniósł, że zdaje sobie sprawę z tego, iż instytucja umorzenia zadłużenia alimentacyjnego ma charakter wyjątkowy. Jednakże jego sytuacja życiowa uzasadnia umorzenie przynajmniej części zadłużenia. Od czasu wydania decyzji przez organ odwoławczy jego sytuacja ulegał niewielkiej zmianie. A mianowicie od września przebywa na stażu za który otrzymuje stypendium w wysokości 1.430 zł. Kwota jaką zarabia w 60% jest egzekwowana przez komornika na poczet bieżących alimentów. Skarżącemu pozostaje do dyspozycji kwota 570 zł miesięcznie. Kwota ta jest w całości wydatkowana na zakup jedzenia, leków, biletów. Skarżący pomimo wielu starań nie może podjąć lepiej płatnej pracy. Nadal skazany jest mieszać w schronisku dla bezdomnych. W chwili obecnej potencjalne możliwości zatrudnienia i spłacenia zadłużenia w części zostały zrealizowane – skarżący ma zatrudnienie, jednak możliwości spłacenia zadłużenia pozostały bez zmian. Na trudną sytuację życiową skarżącego składają się trzy czynniki: brak stabilnej pracy, bezdomność oraz zły stan zdrowia. Czynniki te nie mają charakteru przejściowego. Skarżący bez pomocy państwa w postaci chociażby częściowego umorzenia zaległości alimentacyjnych tych problemów sam nie rozwiąże. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył co następuje: Skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza przepisów postępowania, ani przepisów prawa materialnego. Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2017 r., poz. 489 ze zm.; dalej powoływana jako ustawa). Zgodnie z art. 30 ust. 2 ustawy organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. W ocenie organów orzekających w sprawie niniejszej, przedstawiona przez skarżącego sytuacja dochodowa i rodzinna nie uzasadniała umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami. Stanowisko to zdaniem Sądu zasługuje na aprobatę. Ustawodawca w preambule do ustawy podkreślił, że dostarczanie środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb, a w szczególności dzieciom, jest w pierwszej kolejności obowiązkiem członków ich rodziny wskazanych w Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym, a wspieranie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania alimentów należy łączyć z działaniami zmierzającymi do zwiększenia odpowiedzialności osób zobowiązanych do alimentacji. Uwzględniając powyższe trzeba stwierdzić, że przewidziana w art. 30 ust. 2 tej ustawy możliwość udzielenia, na wniosek dłużnika alimentacyjnego, ulgi w spłacie należności wypłaconych tytułem świadczeń alimentacyjnych, stanowi wyjątek od zasady zawartej w art. 27 ust. 1 ustawy, który to przepis przewiduje obowiązek zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z ustawowymi odsetkami. Umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z odsetkami, ma więc charakter wyjątkowy i zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Ponadto, badając czy okoliczności faktyczne sprawy stanowią przesłanki umorzenia należności wypłaconych z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie charakter zobowiązań alimentacyjnych, które zgodnie z postanowieniami art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci mają charakter obligatoryjny (vide: wyrok WSA w Poznaniu z 5 sierpnia 2010 r., IV SA/Po 119/10, Lex nr 737864). W cytowanym wyżej art. 30 ust. 2 ustawodawca przewidział uprawnienie dla właściwego organu administracji do umorzenia należności alimentacyjnych. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie ma więc charakter uznaniowy i uzależnione jest od stwierdzenia przez organ przesłanki występowania szczególnych okoliczności, opartych na kryterium dochodowym i rodzinnym. Oznacza to, że umorzenie należności dłużnika, nie jest obligatoryjne nawet, w przypadku gdy zostaną spełnione wszystkie przesłanki warunkujące udzielenie tej pomocy. Ustawodawca swobodnemu uznaniu właściwego organu pozostawił bowiem odmowę lub uwzględnienie wniosku dłużnika alimentacyjnego. Warunkiem wydania decyzji w tym przedmiocie jest jednak szczegółowe zbadanie stanu faktycznego sprawy po kątem występowania powyższych przesłanek i zindywidualizowanie uzasadnienia decyzji. Uznaniowy charakter takiej decyzji nie oznacza bowiem, że organ administracji może podjąć ją w sposób całkowicie dowolny, gdyż jest on związany treścią cytowanego przepisu oraz przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7. Wobec tego, rozstrzygnięcie sprawy musi zostać poprzedzone wyjaśnieniem i rozważeniem wszystkich okoliczności, a w uzasadnieniu decyzji winny być przedstawione motywy podjętego rozstrzygnięcia. Rolą sądu administracyjnego, kontrolującego zgodność z prawem wydanej decyzji, jest zaś sprawdzenie prawidłowości wnioskowania organu administracji stwierdzającego, że w danej sytuacji faktycznej nie było możliwe uwzględnienie wniosku o udzielenie ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, lub że udzielenie takiej ulgi było uzasadnione. Wywody organu w tym zakresie muszą być wewnętrznie spójne, a także zgodne z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Jak już wyżej wskazano przesłankami umorzenia należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego są wyłącznie jego sytuacja dochodowa i rodzinna, które obiektywnie uniemożliwiają wywiązania się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Na sytuację dochodową dłużnika składają się dochody otrzymywane z różnych tytułów, a także takie okoliczności, jak np. stan jego zdrowia czy możliwości uzyskania dochodu; na sytuację rodzinną dłużnika składa się natomiast ustalenie czy prowadzi on samodzielnie gospodarstwo, czy też wspólnie z innymi osobami bliskimi, czy i jakie świadczenia ponosi na ich rzecz (vide: NSA w wyroku z 21 października 2008 r., I OSK 1685/07 dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W rozpoznawanej sprawie ustalenia faktyczne i motywy, które legły u podstaw zaskarżonego rozstrzygnięcia nie dawały - w ocenie Sądu - podstaw do stwierdzenia przekroczenia przez organ granic uznania administracyjnego. Organy dokonały analizy sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego. Słusznie przyjęły, że oceniając możliwość umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy mieć na względzie fakt, że wprawdzie skarżący jest osobą bezdomną i niepełnosprawną o lekkim stopniu niepełnosprawności ale jego sytuacja nie jest na tyle wyjątkowa aby zastosować instytucję umorzenia. Niewątpliwie sytuacja skarżącego jest trudna ale ulega poprawie. Na datę złożenia skargi do sądu przebywał on na stażu i otrzymywał wynagrodzenie w wysokości 1.430 zł. Powyższe potwierdza stanowisko organów o możliwości podjęcia przez skarżącego zatrudnienia. Przemawia za tym jego wiek i w gruncie rzeczy stan zdrowia. Ustalony lekki stopień niepełnosprawności nie wyklucza bowiem możliwości podejmowania zatrudnienia a nadto został orzeczony na czas określony do dnia [...] lipca 2018 r. Ponadto skarżący nie posiada żadnych innych osób na utrzymaniu. Konieczność ponoszenia wydatków związanych z codziennym utrzymaniem i fakt posiadania zadłużenia, nie czyni sytuacji skarżącego wyjątkowej, nadzwyczajnej na tle innych dłużników alimentacyjnych. Umarzanie zaległych należności każdemu dłużnikowi z powodu bezrobocia prowadziłoby do przerzucania obowiązku utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych przez wszystkich podatników, co byłoby sprzeczne z interesem społecznym. Końcowo odnosząc się do zarzutu błędnego ustalenia zakres wniosku i ograniczenie go do kwoty 2.771,47 zł zamiast do kwoty całej zaległości alimentacyjnej w wysokości 27.000 zł podać należy, że organy rozpoznały wniosek z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego za okres 2013/2014 (za ten okres skarżący dokonał spłaty zadłużenia), 2014/2015 i 2015/2016 w łącznej kwocie 2.771,47 wraz z odsetkami. Odnośnie spłaty pozostałych należności skarżący powinien złożyć odrębny wniosek. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) skargę oddalono.