II SAB/Bk 25/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Anna Sobolewska-Nazarczyk, Sędziowie sędzia NSA Elżbieta Trykoszko (spr.),, sędzia WSA Mirosław Wincenciak, Protokolant Marta Anna Lawda, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 05 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi E. D. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. w przedmiocie udzielenia informacji publicznej p o s t a n a w i a umorzyć postępowanie sądowe. II SAB/Bk 25/10 UZASADNIENIE Wnioskiem z 05 marca 2010 r. E. D. zwrócił się do Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. o udzielenie informacji publicznej o treści orzeczenia (sentencji i uzasadnienia) w sprawie I C [...]. Wskazał, że informację chciałby otrzymać na nośniku papierowym w formie kopii kserograficznej po wykonanej anonimizacji. Zadeklarował zamiar osobistego odbioru informacji w siedzibie Sądu Okręgowego w Ł. oraz uiszczenia wymaganej opłaty po uprzednim telefonicznym ustaleniu jej wysokości. Prezes Sądu Okręgowego w Ł. udzielił skarżącemu w dniu 11 marca 2010 r. informacji, iż ustawa z 06 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej nie ma zastosowania do udostępniania dokumentów z akt sądowych, zatem wniosek został przekazany Przewodniczącemu Wydziału I Cywilnego SO w Ł. celem załatwienia w trybie odrębnych przepisów. W dniach 10 – 12 marca 2010 r. pracownicy Sądu Okręgowego w Ł. ustalili, iż akta sprawy I C [...] znajdują się w Sądzie Najwyższym ze skargą kasacyjną. W odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa wystosowane do organu przez E. D. (pismo z 12 marca 2010 r.) – Prezes Sądu Okręgowego w Ł. w piśmie z 24 marca 2010 r., tego samego dnia doręczonym wnioskodawcy, podał że nie widzi podstaw do uwzględnienia wniosku. Zdaniem organu żądana informacja nie ma charakteru informacji publicznej udostępnianej w trybie ustawy z 06 września 2001 r., co zwalniało z obowiązku wydawania decyzji administracyjnej o odmowie jej udostępnienia na podstawie art. 16 ust. 1 cytowanej ustawy. Wskazano, że kwestię udostępniania dokumentów z akt sądowych regulują przepisy kodeksu postępowania cywilnego oraz aktów niższej rangi, które stanowią lex specialis wobec ustawy o dostępie do informacji publicznej. W ocenie Prezesa SO w Ł. walor informacji publicznej zyskują wyłącznie orzeczenia dotyczące podmiotów publicznych lub sprawujących funkcje publiczne, a taka sytuacja nie ma miejsca w sprawie I C [...], w której stronami są pomioty prywatne (osoby fizyczne oraz spółdzielnia mieszkaniowa). Dlatego, zdaniem tego organu, przekazano wniosek z 05 marca 2010 r. do załatwienia Przewodniczącemu Wydziału. Skargę na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. w zakresie nieudostępnienia informacji publicznej złożył E. D. w dniu 25 marca 2010 r. Zdaniem skarżącego bezczynność organu, która trwa w dacie wniesienia skargi, polega na nieudzieleniu informacji i niewydaniu decyzji o odmowie jej udostępnienia. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Wskazał, że zgodnie z poglądami orzecznictwa sądowoadministracyjnego wnioski w sprawie indywidualnej nie dotyczą informacji publicznej. Kodeks postępowania cywilnego reguluje problematykę udostępnienia akt spraw cywilnych (przejrzenia, uzyskania odpisów i wyciągów) stronom postępowania i innym osobom – tym ostatnim za zgodą przewodniczącego. Nie przewidziano rozszerzenia tych uprawnień poprzez umożliwienie dostępu w inny sposób. Organ wskazał również, że nie było możliwości uczynić zadość wnioskowi nawet w sytuacji akceptacji stanowiska skarżącego, bowiem akta znajdują się nadal w Sądzie Najwyższym. W piśmie procesowym z 28 maja 2010 r. E. D. zarzucił brak zachowania wymogów formalnych pism organu poprzez niezapewnienie integralności dokumentów i brak możliwości identyfikacji autora (brak pieczęci urzędowych Sądu Okręgowego w Ł.). Pismem z 30 czerwca 2010 r. organ sprecyzował własne stanowisko wskazując, że Sąd Najwyższy w dniu 17 maja 2010 r. nadesłał akta sprawy I C [...]. Niezwłocznie zarządzono przygotowanie wnioskodawcy informacji oraz wysłano zawiadomienie, iż można ją odebrać w sekretariacie sądu. Nie wysyłano wnioskowanych dokumentów z uwagi na zastrzeżenie strony o osobistym odbiorze. Przesyłka z informacją była dwukrotnie awizowana i nie została odebrana. Również E. D. nie stawił się po odbiór korespondencji. Zdaniem organu w przedmiotowej sprawie podejmowano niezwłocznie czynności, zaś bezczynność obecnie jest zawiniona przez wnioskodawcę, bowiem ostatecznie żądanie rozpoznano pozytywnie, a jedynie brak woli strony spowodował, że informacja do niej nie dotarła. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła zostać merytorycznie rozpoznana, bowiem postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe i podlegało umorzeniu. Zgodnie z przepisem art. 161 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy: skarżący skutecznie cofnął skargę (pkt 1), w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania (pkt 2) oraz gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe (pkt 3). Umorzenie postępowania przed sądem następuje zatem, gdy w jego toku zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu, albo powodują, że dokonanie przez sąd administracyjny kontroli zaskarżonego aktu lub czynności, ewentualnie zobowiązanie do wyeliminowania bezczynności, staje się zbędne lub nawet niedopuszczalne. Sąd administracyjny ma obowiązek uwzględnienia tych zdarzeń, o ile istnieją one w dacie orzekania. W szczególnej kategorii spraw, jakimi są sprawy ze skargi na bezczynność organów administracji publicznej, bezprzedmiotowość postępowania w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 (z innych przyczyn) będzie miała miejsce, gdy stan bezczynności przestanie istnieć - w wyniku wydania aktu lub podjęcia określonej czynności przez organ - po wniesieniu skargi, a przed wydaniem rozstrzygnięcia przez sąd (vide uchwała 7 sędziów NSA z 26.11.2008 r., I OPS 6/08, ONSAiWSA 2009/4/63). Powyższe wynika również pośrednio z treści art. 149 p.p.s.a., który stanowi, iż sąd, uwzględniając skargę na bezczynność organów w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1- 4 a) tej ustawy, zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu lub interpretacji lub dokonania czynności lub stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa. Zatem w sytuacji, gdy strona uzyskała spełnienie swego żądania, zobowiązywanie organu do dokonania żądanej czynności stanowiłoby działanie bezprzedmiotowe, bo dublujące to, co zostało już zrealizowane. W sprawach toczących się na podstawie ustawy z 06 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. Nr 112, poz. 1198 ze zm.), dalej u.d.i.p., w orzecznictwie przyjmuje się, iż obowiązek udostępnienia informacji publicznej na wniosek jest aktualny do momentu jego wykonania przez podmiot, do którego żądanie skierowano, ewentualnie do chwili jej uzyskania przez podmiot zainteresowany także w inny sposób, niekoniecznie bezpośrednio od adresata wniosku (vide postanowienie NSA z 07.01.2009 r., I OSK 1331/08 oraz wyroki: NSA z 20.11.2003 r., II SAB 372/03 oraz WSA we Wrocławiu z 07.12.2004 r., IV SAB/Wr 25/04 - wszystkie dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Składy orzekające w powyżej wskazanych sprawach zajęły stanowisko, iż obowiązek udostępnienia informacji publicznej przez władze publiczne i inne podmioty wykonujące zadania publiczne nie dotyczy informacji będącej już w posiadaniu wnioskującego o jej udostępnienie. Podmiot zobowiązany zostaje zatem zwolniony z obowiązku merytorycznego załatwienia wniosku o udzielenie informacji publicznej, gdy żądający tej informacji znajdzie się w jej posiadaniu w inny sposób. Zdaniem składu orzekającego o udostępnieniu informacji publicznej, a w konsekwencji o bezprzedmiotowości postępowania sądowego ze skargi na bezczynność w tym przedmiocie można także mówić, gdy informacja nie trafiła co prawda fizycznie do żądającego, ale została postawiona do jego dyspozycji w sposób przez niego określony tj. w siedzibie adresata wniosku. Taka szczególna sytuacja miała miejsce w sprawie niniejszej. We wniosku zgłoszonym przez skarżącego w dniu 05 marca 2010 r. o udostępnienie treści sentencji i uzasadnienia w sprawie I C [...] wyraźnie określono, że "informację proszę przygotować na nośniku papierowym w formie kopii kserograficznej (...) do odbioru w siedzibie Adresata". Wnioskodawca jednoznacznie wskazał, że zgłosi się po odbiór dokumentu osobiście i nie ma potrzeby jego przesyłania (vide k. 1 akt adm.). Wniosek skierowano do Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. Zgodnie z art. 14 ust. 1 ustawy z 06 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej udostępnianie takiej informacji następuje w sposób i w formie zgodnych z wnioskiem, chyba że środki techniczne, którymi dysponuje podmiot obowiązany do udostępnienia, nie umożliwiają udostępnienia informacji w sposób i w formie określonych we wniosku. W niniejszym przypadku sentencja wyroku z uzasadnieniem ze sprawy I C [...] została skarżącemu przygotowana do odebrania w sekretariacie Wydziału I Cywilnego Sądu Okręgowego w Ł. niezwłocznie po zwrocie akt sprawy z Sądu Najwyższego, zaś informację o powyższym wysłano na adres skarżącego tego samego dnia tj. 17 maja 2010 r. Wobec treści wniosku z 05 marca 2010 r. – należało przyjąć, że spełniono zadość oczekiwaniom skarżącego, bowiem postawiono mu do dyspozycji żądaną informację w siedzibie adresata (vide pismo Prezesa Sądu Okręgowego w Ł. z 30 czerwca 2010 r. k. 42). Co prawda, jak wynika z korespondencji prowadzonej w związku z przedmiotowym wnioskiem – faktycznie informacji publicznej udzielił (informację udostępnił) nie organ, do którego żądanie zostało skierowane (Prezes Sądu), ale Przewodniczący Wydziału I Cywilnego Sądu Okręgowego w Ł., jednak - w świetle przywołanego wyżej orzecznictwa i treści art. 14 ust. 1 u.d.i.p. - nie ma to znaczenia dla przyjęcia, że informację udostępniono, skoro faktycznie nastąpiło to w sposób wskazany przez wnioskodawcę. W konsekwencji w sprawie niniejszej na skutek okoliczności, które zaistniały po wniesieniu skargi, a przed wydaniem rozstrzygnięcia przez sąd, postępowanie sądowoadministracyjne stało się bezprzedmiotowe. Nie znajduje zatem uzasadnienia zobowiązywanie organu do załatwienia wniosku o udzielenie informacji publicznej w sytuacji kiedy żądana informacja publiczna została udostępniona – po wniesieniu skargi na bezczynność. Wniosku o bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie niniejszej nie może zmienić fakt, że Prezes Sądu Okręgowego w Ł. błędnie zakwalifikował żądanie skarżącego jako podlegające załatwieniu w trybie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego żądanie udostępnienia dokumentów z akt sprawy i skierował je do Przewodniczącego Wydziału. Skład orzekający stoi na stanowisku, że należy rozróżnić wnioski o udostępnienie informacji znajdujących się w aktach sądowych pochodzące od stron i uczestników tych postępowań od pochodzących od innych podmiotów. Do tych pierwszych (w sprawach prowadzonych przed sądami cywilnymi) znajduje zastosowanie przepis art. 9 Kpc stanowiący, że strony i uczestnicy postępowania mają prawo przeglądać akta sprawy i otrzymywać odpisy, kopie lub wyciągi z tych akt. Dostęp innych osób do informacji zawartych w aktach sądowych opiera się na zasadach przewidzianych w u.d.i.p. (zob. M Jaśkowska "Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego" Toruń 2002, s. 49-50). Informacja o treści orzeczenia sądu jest zatem, dla osoby niewystępującej jako strona postępowania, informacją publiczną (o sprawach publicznych według art. 1 ust. 1 u.d.i.p.), bowiem stanowi informację o treści rozstrzygnięcia organu władzy publicznej, jakim jest sąd - art. 4 ust. 1 pkt 1 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 lit. "a"" u.d.i.p. Uprawnienia do podejmowania czynności zmierzających do załatwienia wniosku o udostępnienie informacji publicznej posiada organ właściwy do reprezentowania sądu i kierowania (administrowania) nim, a więc prezes sądu w myśl art. 22 § 1 pkt 1 i 2 ustawy z 27 lipca 2001 r. Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.) – vide również wyrok NSA z 16.12.2005 r., OSK 1782/04, Lex 188809, vide wyrok WSA w Białymstoku z 18.12.2007 r., II SAB/Bk 47/07 oraz WSA w Poznaniu z 16.09.2009 r., II SAB/Bk 4/09 – dostępne na http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem składu orzekającego, mimo błędnego zakwalifikowania żądanej informacji oraz mimo zastosowania faktycznie niewłaściwej podstawy jej udostępnienia – zgodnie z przepisami Kpc a nie ustawy o dostępie do informacji publicznej (udostępnienie nastąpiło, jak wyżej wspomniano – w siedzibie sekretariatu Wydziału I Cywilnego SO w Ł., a nie za pośrednictwem Prezesa tego Sądu), nie ulega wątpliwości, że organ w dacie wydawania niniejszego orzeczenia nie pozostawał w bezczynności, bowiem informację skarżący mógł odebrać w sposób przez siebie określony, co spełniało wymogi art. 14 ust. 1 u.d.i.p. Dlatego bezprzedmiotowe było orzekanie na podstawie art. 149 p.p.s.a. i zobowiązywanie organu do udostępnienia informacji, którą postawiono do dyspozycji strony. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji. Skarżący domagał się zasądzenia kosztów postępowania sądowego, który to wniosek nie mógł być uwzględniony z uwagi na regulację ustawy p.p.s.a. Przepisy art. 200 i 201 tej ustawy stanowią bowiem, iż zwrot kosztów postępowania przysługuje skarżącemu od organu tylko w razie uwzględnienia skargi i umorzenia postępowania z uwagi na wdrożenie przez organ trybu autokontroli (art. 54 § 3 p.p.s.a.), w wyniku której uchylił on własną decyzję i orzekł co do istoty sprawy. Te sytuacje nie mają miejsca w stanie faktycznym sprawy niniejszej.