II SAB/Bk 33/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Justyna Siemieniako (spr.), , , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi C. H. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku w przedmiocie wniosku o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego p o s t a n a w i a odrzucić skargę , C. H. (dalej: "skarżący") pismem z 29 października 2024 r. skierowanym do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku złożył wniosek o ponowne przeliczenie renty znak 1/15/001313763. W dniu 28 czerwca 2023 r. ZUS wydał zaświadczenie o podleganiu ubezpieczeniom emerytalno-rentowym od płatników składek o numerach NIP 966-195-15-76 oraz 966-015-60-26. W związku z bezczynnością organu, skarżący pismem z 2 stycznia 2025 r. złożył ponaglenie o pilne rozpatrzenie jego wniosku z 29 października 2024 r. W dniu 24 marca 2025 r. skarżący złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na bezczynność Prezesa ZUS Oddział w Białymstoku w sprawie nierozpatrzenia jego "Wniosku o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego" złożonego w organie rentowym dnia 29 października 2021 r. Podniósł, że mimo złożonego wniosku oraz dostarczenia dodatkowych dokumentów, do dnia dzisiejszego nie została wydana decyzja w sprawie. Wskazał, że upłynęło ponad 40 miesięcy od dnia złożenia wniosku, co świadczy o rażącym naruszeniu prawa, poprzez bezczynność oraz przewlekłość postępowania. Jednocześnie skarżący wniósł o: 1. stwierdzenie przewlekłości prowadzonego postępowania z rażącym naruszeniem prawa oraz bezczynności przez ZUS/Oddział w Białymstoku z uwagi na niepodejmowanie żadnych uzasadnionych czynności w jego sprawie i nieprzeliczenie otrzymywanego świadczenia emerytalno-rentowego. 2. zobowiązanie organu rentowego do wydania decyzji w przedmiocie ponownego obliczenia świadczenia emerytalno-rentowego, a także wypłatę wyrównania za okres oczekiwania na wydanie decyzji. 3. zasądzenie od ZUS/Oddział Białystok kary pieniężnej na podstawie art. 154 § 6 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze. zm., dalej: "p.p.s.a.") w maksymalnej ustawowej wysokości, wyliczonej według wzoru 100 zł za każdy miesiąc zwłoki, począwszy od dnia, w którym organ zobowiązany był do wydania decyzji, tj. 30 listopada 2021 r. 4. zasądzenie od ZUS/Oddział w Białymstoku na jego rzecz sumy pieniężną na podstawie art. 154 § 6 p.p.s.a. jako zadośćuczynienie za naruszenie jego prawa do załatwienia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, w kwocie 20.000 zł, wyliczonej jako 500 zł za każdy miesiąc oczekiwania na wydanie decyzji. 5. zasądzenie na jego rzecz kosztów procesu. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie jako niedopuszczalnej. Wskazał, że właściwy do rozpoznania sprawy emerytalno-rentowej jest sąd okręgowy właściwy dla miejsca zamieszkania wnioskodawcy. Podniósł, że dnia 7 kwietnia 2025 r. wydana została decyzja odmawiająca prawa do ponownego obliczenia świadczenia rentowego z uwzględnieniem składek zapisanych na koncie po przyznaniu świadczenia, doliczenia okresów składkowych oraz przeliczenia podstawy wymiaru. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga podlegała odrzuceniu jako niedopuszczalna. Zgodnie z art. 3 § 1 i 2 pkt 8 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie (§ 1). Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1–4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a (§ 2 pkt 8). W myśl natomiast art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarga na bezczynność organu jest pochodną skargi na określone formy działania organu, czyli jest dopuszczalna tylko w takich granicach, w jakich służy skarga do sądu administracyjnego na decyzje administracyjne, określone postanowienia oraz akty i czynności z zakresu administracji publicznej, dotyczące przyznania, stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 4 września 2012 r., sygn. akt II GSK 1324/12; z dnia 17 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 1620/12 oraz z dnia 7 lipca 2010 r., sygn. akt II GSK 737/10 dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Oznacza to, że dopuszczalność skargi na bezczynność organu administracji publicznej występuje wówczas, gdy organ zwleka z wydaniem decyzji, postanowienia albo aktu lub dokonaniem czynności dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a sprawa ma charakter sprawy z zakresu administracji publicznej. Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność jest przede wszystkim wystąpienie podstawy prawnej do określonego zachowania się organu wobec żądania strony, zaś kontrola sądu administracyjnego sprowadza się do sprawdzenia, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze aktu administracyjnego lub czynności z zakresu administracji publicznej. Wskazać bowiem należy, że skarga na bezczynność organu ma zasadniczo dyscyplinować organ administracji publicznej do wydania indywidualnego aktu administracyjnego kończącego sprawę, otwierając drogę sądowoadministracyjną przez możliwość wniesienia skargi na ten indywidualny akt. W rozpatrywanej sprawie skargą do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku została objęta bezczynność Prezesa ZUS Odział w Białymstoku w związku z nierozpatrzeniem, jak twierdzi skarżący, jego wniosku o ponowne obliczenie świadczenia emerytalno-rentowego. Tymczasem sądy administracyjne zajmują się jedynie kontrolą działalności administracji publicznej, która to kontrola polega m.in. na orzekaniu w sprawach skarg na decyzje, wskazane postanowienia oraz inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej lub na bezczynność i przewlekłość tych organów w ww. sprawach. Nie są natomiast powołane do rozpoznawania innych spraw niż sprawy sądowoadministracyjne, w szczególności do rozpoznawania spraw, które należą do właściwości sądów powszechnych. Do właściwości zaś sądów powszechnych należą, stosownie do treści art. 1 i art. 2 § 1 k.p.c., sprawy cywilne, o ile przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości sądów szczególnych. Sprawami cywilnymi natomiast są sprawy ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy (sprawa cywilna w znaczeniu materialnym), jak również sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych i inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne w znaczeniu formalnym). Ze wskazanego przepisu wynika, że sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych przekazane z mocy ustaw szczególnych do kompetencji sądu powszechnego, mające ze swej istoty więcej elementów administracyjnoprawych niż cywilnoprawnych, Kodeks postępowania cywilnego traktuje jako sprawy cywilne, z tym że w odróżnieniu od spraw cywilnych w znaczeniu materialnym, nie ustanawia on w przypadku tych spraw domniemania dopuszczalności drogi sądowej. Musi więc istnieć przepis szczególny przekazujący tego typu sprawy do właściwości sądu powszechnego, aby ten sąd mógł taką sprawę rozpoznać. Takim przepisem jest zaś art. 476 § 2 pkt 2 k.p.c., który wskazuje, że sprawami z zakresu ubezpieczeń społecznych, objętymi właściwością sądów powszechnych, są sprawy w których wniesiono odwołanie od decyzji organów rentowych dotyczących emerytur i rent. Sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, od których przysługuje odwołanie do sądu powszechnego określa natomiast art. 83 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. W myśl art. 83 ust. 1 ustawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności: zgłaszania do ubezpieczeń społecznych; ustalania płatnika składek; przebiegu ubezpieczeń; ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu składek; ustalania wymiaru składek na Fundusz Emerytur Pomostowych i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek; ustalania uprawnień do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (a więc i świadczeń emerytalnych); oraz wymiaru świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Od decyzji Zakładu przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i według zasad określonych w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego (art. 83 ust. 2 ustawy). Odwołanie do sądu przysługuje również w razie niewydania decyzji w terminie 2 miesięcy, licząc od dnia zgłoszenia wniosku oświadczenie lub inne roszczenia (art. 83 ust. 3 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 4778 § 1 k.p.c. do właściwości sądów okręgowych należą sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych, z wyjątkiem spraw zastrzeżonych do właściwości sądów rejonowych, o których mowa w § 2 tego artykułu. Z przytoczonych przepisów jednoznacznie wynika, że w sprawach określonych w art. 83 ustawy nie przysługuje skarga do sądu administracyjnego, lecz odwołanie do sądu powszechnego. Wyjątkowo na mocy art. 83 ust. 4 ustawy odwołanie do sądu powszechnego nie przysługuje od decyzji wydanych w przedmiocie ustalenia prawa do świadczeń w drodze wyjątku oraz w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W powyższych sprawach strona może wystąpić do Prezesa ZUS z żądaniem ponownego rozpatrzenia wniosku, zaś na decyzję tego organu przysługuje skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie, a dotycząca bezczynności w przedmiocie ponownego obliczenia świadczenia emerytalno-rentowego skarżącego nie jest objęta kognicją sądu administracyjnego, ale sądu powszechnego. Na marginesie jedynie wskazać należy, że jak wynika z akt sprawy, ZUS decyzją z 7 kwietnia 2025 r., po rozpoznaniu wniosku skarżącego z 29 października 2024 r., odmówił ww. prawa do ponownego obliczenia świadczenia z uwzględnieniem składek zapisanych na koncie po przyznaniu świadczenia, doliczenia okresów składkowych oraz przyjęcia do ponownego obliczenia świadczenia zarobków z dowolnych 20 lat z przyczyn podanych w uzasadnieniu. W tym stanie rzeczy, Sąd zobligowany był odrzucić skargę jako niedopuszczalną, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego.