II SO/Bk 9/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku Wydział II w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Grażyna Gryglaszewska (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Elżbieta Trykoszko sędzia WSA Paweł Janusz Lewkowicz po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. Z. o wyłączenie sędziów: Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipieńskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ewy Osipuk, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Tadeusza Piskozub, Ryszarda Maliszewskiego, Renaty Kanteckiej, Wojciecha Czajkowskiego orzekających w WSA w Olsztynie oraz o wyłączenie referendarzy sądowych WSA w Olsztynie: Agnieszki Bińczyk, Krzysztofa Nesteruk, Anny Ambroziak, Małgorzaty Klimek od rozpoznania wniosku A. Z. o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Z. na bezczynność Wójta Gminy B. w przedmiocie wydania zaświadczenia p o s t a n a w i a: oddalić wniosek o wyłączenie sędziów: Janiny Kosowskiej, Marzenny Glabas, Alicji Jaszczak – Sikory, Bogusława Jażdżyka, Beaty Jezielskiej, Tadeusza Lipińskiego, Katarzyny Matczak, Adama Matuszaka, Hanny Raszkowskiej, Ewy Osipuk, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Tadeusza Piskozuba, Ryszarda Maliszewskiego, Renaty Kanteckiej, Wojciecha Czajkowskiego i referendarzy sądowych: Agnieszki Bińczyk, Krzysztofa Nesteruk, Anny Ambroziak, Małgorzaty Klimek od rozpoznania wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie II SAB/Ol 64/13 IISO/Bk 9/14 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] lutego 2014 r. A. Z. wystąpił do WSA w Olsztynie o wyłączenie od rozpoznania w sprawie II SAB/Ol 64/13 – w zakresie złożonego w niej wniosku o przyznanie prawa pomocy – sędziów oraz referendarzy sądowych orzekających w WSA w Olsztynie (szczegółowo wymienionych we wniosku o wyłączenie). Jako podstawę swego żądania wskazał: - art. 18 § 1 pkt 6a w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a. – bowiem wskazane do wyłączenia osoby orzekały w prowadzonych wcześniej postępowaniach wpadkowych w zakresie wniosków o wyłączenie sędziów i referendarzy; - art. 19 p.p.s.a., bowiem z uwagi na skierowanie do wymienionych osób wniosków o wyłączenie powstają uzasadnione wątpliwości co do możliwości zachowania przez nie bezstronności w orzekaniu oraz z uwagi na wydawane przez te osoby wcześniej postanowienia i fakt zaskarżania tych postanowień do NSA przez wnioskodawcę. W obszernym uzasadnieniu A. Z. wywiódł, że sędziowie i referendarze sądowi orzekający w WSA w Olsztynie "nastawiają się kierunkowo do spraw skarżącego" celem notorycznej odmowy uwzględniania jego wniosków oraz celem odrzucania skarg. Nadto czynią to bez rzetelnej weryfikacji zgromadzonych w sprawie dowodów oraz nie dostrzegają występujących w sprawach braków dowodowych. Opisane wadliwe i naruszające prawo postępowanie sędziów i referendarzy powoduje "zachwianie" w sprawach skarżącego zasady obiektywizmu. Zdaniem strony w jego sprawach nie są zachowane trzy przesłanki gwarantujące bezstronność w orzekaniu: niezawisłość i niezależność osób orzekających od organu procesowego (istniejąca zależność polega na wielokrotnym orzekaniu przez sędziów we wcześniejszych sprawach skarżącego); przestrzeganie reguły "audiatur et altera pars" (sędziowie nie wysłuchują argumentów skarżącego opierając się wyłącznie na twierdzeniach organu); minimalne działanie czynników irracjonalnych przy podejmowaniu decyzji (którego to warunku w sprawach skarżącego nie zachowano). A. Z. powołał się również na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 lipca 2004 r. w sprawie SK 19/02 i wskazał, że Trybunał zinterpretował przepisy o wyłączeniu sędziego jako mające na celu eliminowanie z orzekania sędziów, co do których zachodzą jakiekolwiek przyczyny podważające ich obiektywizm. Wskazał, że dotychczasowe zachowanie sędziów i referendarzy orzekających w WSA w Olsztynie (z góry wyrobiona przychylność do organów, pomijanie argumentów strony, rozstrzyganie spraw poza rozprawą) uprawnia do wniosku, że podważona została ich bezstronność w orzekaniu wobec skarżącego. Zdaniem strony jego liczne wnioski o wyłączenie sędziów były rozpatrywane negatywnie, nie analizowano rzetelnie uzasadnienia tych wniosków, co wynikało – jak wskazał – prawdopodobnie z zawodowej solidarności sędziów i braku głębokiej oraz gruntownej reformy sądownictwa. Końcowo wywiódł, że jego zdaniem uprawdopodobnił okoliczności wskazane w art. 19 p.p.s.a. i uzasadniające wyłączenie sędziów i referendarzy, bowiem z uzasadnienia wniosku wynika wystąpienie "minimalnego działania czynników irracjonalnych, wpływających na podejmowanie decyzji" przez osoby wnioskowane do wyłączenia. Wszyscy wymienieni we wniosku sędziowie i referendarze sądowi orzekający w WSA w Olsztynie złożyli oświadczenia, w którym wskazali na brak wystąpienia okoliczności mogących uzasadniając wątpliwość co do ich bezstronności w rozpoznawaniu sprawy (art. 19 p.p.s.a.) oraz stwierdzono również brak podstaw wyłączenia wynikających z art. 18 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje. Wniosek o wyłączenie podlega oddaleniu, bowiem nie zachodzą okoliczności mogące wywoływać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów i referendarzy sądowych orzekających w WSA w Olsztynie, które to okoliczności wykluczałyby wskazane osoby od rozpoznania złożonego przez skarżącego wniosku o prawo pomocy w sprawie o sygnaturze II SAB/Ol 64/13 (art. 19 p.p.s.a.). Stosownie do treści art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej p.p.s.a., stosowanego odpowiednio do wyłączenia referendarza sądowego (art. 24 § 1 p.p.s.a.), niezależnie od przyczyn wyłączenia sędziego i referendarza sądowego z mocy ustawy (art. 18), sąd wyłącza sędziego i referendarza sądowego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w danej sprawie (iudex suspectus). Zgodnie z art. 22 § 2 p.p.s.a. postanowienie w przedmiocie wyłączenia jest wydawane po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego i referendarza, którego wniosek dotyczy. W jednolicie ukształtowanej linii orzecznictwa sądów administracyjnych przyjmuje się, że wyłączenie sędziego (referendarza) na podstawie art. 19 p.p.s.a. powinno znajdować oparcie w okolicznościach obiektywnych tzn. takich, które nie wynikają wyłącznie z subiektywnego poczucia strony o braku bezstronności tych osób w orzekaniu, ale z takich, które dla przeciętnego odbiorcy i uczestnika obrotu prawnego stanowiłyby powód podważania obiektywizmu orzecznika. Przykładowo wskazaną obiektywną okolicznością może być istnienie osobistych stosunków czy powiązań między sędzią (referendarzem) a stroną lub jej przedstawicielem, które z uwagi na swój charakter co do zasady rzutują na nastawienie czy ukierunkowanie osobiste orzecznika do sprawy. Wskazuje się, że niedopuszczalne jest formułowanie zarzutów o generalnym braku bezstronności danego sędziego w oderwaniu od specyfiki i okoliczności konkretnej sprawy (vide postanowienia NSA z 30 stycznia 2012 r., II FZ 843/11 oraz z 6 marca 2012 r., II OZ 86/12, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl, powoływanej dalej w skrócie jako CBOSA). Zdaniem składu orzekającego w przedmiocie wniosku o wyłączenie, z akt sprawy, w tym z argumentacji skarżącego, nie wynika aby którykolwiek z wymienionych sędziów czy referendarzy posiadał jakiekolwiek subiektywne nastawienie do strony czy wyniku zainicjowanego przez stronę postępowania wpadkowego w przedmiocie prawa pomocy, a tym samym by istniały uzasadnione podstawy do ustalenia okoliczności podważających ich bezstronność przy rozpoznawaniu tego wniosku. W szczególności nie wyklucza obiektywizmu w orzekaniu wymienionych osób fakt ich wielokrotnego rozstrzygania we wcześniejszych postępowaniach wpadkowych o przyznanie skarżącemu prawa pomocy oraz w postępowaniach o wyłączenie. Wywodzenie przez skarżącego, że wskazane postępowania były prowadzone wadliwie i z brakiem poszanowania jego jako strony praw oraz bez wysłuchania jego argumentów – stanowi jedynie zwerbalizowanie subiektywnego odczucia strony i nie stanowi o wystąpieniu obiektywnej przesłanki uzasadniającej wyłączenie z uwagi na brak bezstronności (vide postanowienia NSA z 28 kwietnia 2011 r., I OZ 293/11 oraz z 7 października 2010 r., I OZ 759/10, CBOSA). Brak jest podstaw aby wywodzić, że wielokrotność orzekania przez sędziów i referendarzy danego sądu w sprawach strony automatycznie powoduje u tych osób negatywne ukierunkowanie wyników orzeczeń, jak również że takie ukierunkowanie może być wywołane faktem zaskarżania tych orzeczeń do sądu wyższej instancji. Do istoty pracy sędziego i referendarza sądowego należy możliwość poddania ich orzeczeń kontroli instancyjnej. Gdyby uznać argument skarżącego za trafny, to również i NSA nie mógłby orzekać w jego sprawach z uwagi na brak bezstronności wynikający z faktu wielokrotnego rozpoznawania zażaleń strony od orzeczeń wydawanych przez WSA w Olsztynie. Jak bowiem wynika z danych dostępnych w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, znaczna większość orzeczeń WSA w Olsztynie wydanych w postępowaniach wpadkowych skarżącego było poddawanych kontroli instancyjnej. Na marginesie wskazać też należy, że kontrola instancyjna, a w przypadku orzeczeń referendarzy sądowych – sprzeciw składany do sądu, jest właściwą drogą merytorycznej weryfikacji orzeczeń osób wnioskowanych do wyłączenia w sprawie niniejszej. Dlatego sformułowana przez sędziego czy referendarza sądowego ocena prawna w innej sprawie, nawet jeśli okazała się nieprawidłowa, nie jest okolicznością obiektywnie uprawdopodabniającą istnienie wątpliwości co do bezstronności tej osoby, bowiem nie świadczy o jakimkolwiek jej osobistym stosunku do strony, czy występowaniu sytuacji osobistego "uwikłania" w sprawę strony. Skład orzekający nie może również podzielić argumentacji skarżącego deprecjonującej składane w sprawach, w których złożono wnioski o wyłączenie, oświadczenia sędziów wskazujące na brak okoliczności uzasadniających ich wyłączenie na podstawie art. 19 p.p.s.a. Należy wywieść, że stanowisko, zgodnie z którym autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia oraz stanowisko, zgodnie z którym strona żądająca wyłączenia powinna wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego – pozostaje aktualne (vide postanowienia NSA z 12 marca 2012 r., II FZ 147/12 oraz z 6 maja 2011 r., I OZ 314/11, CBOSA). Niezależnie od tego wskazać należy, że zdaniem składu orzekającego złożonych w sprawie oświadczeń sędziów nie mogą podważyć argumenty zawarte we wniosku o wyłączenie. W sprawie brak jest również podstaw do wyłączenia sędziów i referendarzy w oparciu o art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. – z uwagi na fakt ich orzekania w wielu poprzednich postępowaniach wpadkowych w przedmiocie prawa pomocy lub – w przypadku sędziów – w przedmiocie wyłączenia. Wskazany przepis wyklucza od orzekania sędziego, który we wcześniejszym postępowaniach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Nie dotyczy on zatem udziału sędziów i referendarzy w wydawaniu postanowień wpadkowych, które to postanowienia nie kończą postępowania w sprawie, ale załatwiają kwestie incydentalne, dotyczące okoliczności procesowych (jak np. wyłączenie sędziów i prawo pomocy). Reasumując stwierdzić należy, że wniosek o wyłączenie nie spełnia warunku uprawdopodobnienia okoliczności podważających bezstronność sędziów i referendarzy sądowych orzekających w WSA w Olsztynie - do orzekania w sprawie II SAB/Ol 64/13 w przedmiocie wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Również w sprawie nie stwierdzono wystąpienia podstawy wyłączenia z art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. do rozpoznania tego wniosku przez wskazane osoby. Stąd też należało wniosek oddalić. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 19 i art. 18 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.